Người đặt nền móng cho chuyên ngành Hồi sức cấp cứu Việt Nam

Giáo sư Vũ Văn Đính thăm khám bệnh nhân và giảng dạy cho các bác sĩ trẻ. (Ảnh tư liệu)

Trong gần một thế kỷ xây dựng và phát triển của nền y học cách mạng Việt Nam, biết bao thế hệ thầy thuốc đã dành trọn cuộc đời phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Giáo sư Vũ Văn Đính, Anh hùng Lao động, Thầy thuốc Nhân dân là một trong những đại diện tiêu biểu của thế hệ ấy. Sự từ biệt của Thầy đã để lại niềm tiếc thương lớn đối với gia đình, đồng nghiệp và các thế hệ học trò.

Sau khi tốt nghiệp Trường đại học Y khoa Hà Nội (năm 1959), bác sĩ Vũ Văn Đính đã lựa chọn và gắn bó gần trọn cuộc đời với Bệnh viện Bạch Mai, với sự nghiệp đào tạo và chuyên ngành Hồi sức cấp cứu còn rất mới mẻ ở nước ta thời bấy giờ. Trải qua nhiều cương vị công tác, từ người thầy thuốc lâm sàng, nhà giáo, nhà khoa học đến nhà quản lý, điều không bao giờ thay đổi ở Thầy là tinh thần tận hiến cho người bệnh, sự nghiêm cẩn trong khoa học và niềm tin mãnh liệt vào sứ mệnh của người thầy thuốc đối với đất nước.

Hơn nửa thế kỷ trước, khi đất nước còn bộn bề khó khăn, nguồn lực, thiết bị y tế còn thiếu thốn, việc cứu sống một người bệnh nguy kịch phụ thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm của từng cá nhân. Trong hoàn cảnh đó, Giáo sư Vũ Văn Đính cùng các đồng nghiệp đã lựa chọn con đường khó khăn hơn: Xây dựng một hệ thống, thay vì chỉ tạo nên những thành công đơn lẻ.

Sau những năm học tập và tu nghiệp ở nước ngoài, giáo sư không mang tri thức trở về như một thành tựu cá nhân, mà còn giúp những kinh nghiệm tiếp thu được thành động lực đổi mới cho cả chuyên ngành. Những kỹ thuật hồi sức hiện đại như: thông khí nhân tạo, sốc điện, tạo nhịp tim, lọc máu, lọc màng bụng… lần lượt được triển khai trong điều kiện hết sức thiếu thốn, mở ra cơ hội sống cho hàng nghìn người bệnh vốn trước đây gần như không còn hy vọng.

Một nền y học hiện đại không thể phát triển nếu chỉ dựa vào kỹ năng của từng cá nhân; muốn cứu được nhiều người, phải xây dựng được tổ chức; muốn chuyên ngành phát triển bền vững, phải xây dựng được hệ thống. Từ tư duy đó, Giáo sư Vũ Văn Đính đã kiên trì tham mưu, đề xuất và từng bước hình thành mô hình phát triển chuyên sâu của lĩnh vực Cấp cứu, Hồi sức tích cực và Chống độc.

Từ một đơn vị Hồi sức cấp cứu A9 đã phát triển thành các trung tâm chuyên ngành độc lập, tạo nên cấu trúc tổ chức khoa học hơn, nâng cao năng lực điều trị và trở thành kinh nghiệm được nhân rộng trong hệ thống bệnh viện cả nước. Ngày nay, mô hình này đã trở thành nền tảng tổ chức của chuyên ngành Hồi sức cấp cứu Việt Nam.

Điều làm nên tầm vóc của Giáo sư Vũ Văn Đính (Giáo sư) không chỉ là những cương vị từng đảm nhiệm, hay những danh hiệu cao quý mà Đảng và Nhà nước đã trao tặng. Giá trị lớn còn nằm ở chỗ, từ thực tiễn khốc liệt của điều trị người bệnh nặng, Giáo sư đã góp phần hình thành tư duy phát triển chuyên ngành Hồi sức cấp cứu hiện đại ở Việt Nam, chuyển một lĩnh vực còn mới mẻ trở thành một chuyên ngành nền tảng của hệ thống y tế quốc gia. Suốt quá trình công tác, các nghiên cứu của Giáo sư luôn bắt nguồn từ những vấn đề cấp thiết của người bệnh và của đất nước.

Từ nghiên cứu về chống độc do rắn cắn, đến những đóng góp trong điều trị sốt rét ác tính, xây dựng mạng lưới hồi sức cấp cứu trên phạm vi toàn quốc hay thúc đẩy sự ra đời của Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam. Tất cả đều phản ánh một tư duy nhất quán: Khoa học phải phục vụ cuộc sống; tri thức chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành khả năng cứu sống con người.

Sự nghiệp của Giáo sư Vũ Văn Đính để lại một "di sản" rất lớn cho y học, đó là những thế hệ học trò đang ngày đêm làm việc ở Bệnh viện Bạch Mai, ở các bệnh viện trung ương, tuyến tỉnh và tuyến cơ sở trên khắp mọi miền đất nước. Trong y học, một thầy thuốc giỏi có thể cứu sống hàng nghìn người bệnh. Nhưng một người thầy biết đào tạo nên nhiều thế hệ học trò giỏi sẽ góp phần cứu sống hàng triệu người. Có lẽ đó cũng chính là triết lý mà Giáo sư Vũ Văn Đính đã âm thầm theo đuổi suốt cuộc đời mình.

Thế hệ của Giáo sư Vũ Văn Đính bước vào nghề trong bối cảnh đất nước còn chiến tranh, nền y tế còn nhiều thiếu thốn, nhiệm vụ lớn nhất là cứu người, xây dựng chuyên ngành, đào tạo cán bộ và từng bước hình thành nền y học hiện đại. Còn thế hệ hôm nay bước vào nghề khi đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực chủ yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã tiếp tục khẳng định yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và khơi dậy khát vọng cống hiến của mỗi người Việt Nam.

Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân là một trong những nhiệm vụ chiến lược của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời đề ra những giải pháp đột phá nhằm xây dựng hệ thống y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm, phát triển đồng bộ y tế dự phòng, khám, chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số y tế.

Song song với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là một đột phá chiến lược, tạo nền tảng để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới. Đối với ngành y, điều đó không chỉ là yêu cầu ứng dụng công nghệ mới, mà còn là yêu cầu đổi mới mô hình quản trị bệnh viện, phát triển nghiên cứu khoa học, làm chủ công nghệ lõi, dữ liệu y tế, trí tuệ nhân tạo và y học chính xác, qua đó nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Ngày nay, khi trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ chẩn đoán bệnh, dữ liệu lớn giúp dự báo dịch tễ, robot tham gia phẫu thuật, công nghệ sinh học mở ra những phương pháp điều trị mới, thì điều đất nước cần không chỉ là tiếp cận công nghệ, mà còn phải làm chủ công nghệ; không chỉ nhập khẩu tri thức, mà phải sáng tạo tri thức; không chỉ ứng dụng kết quả nghiên cứu của thế giới, mà phải có những công trình khoa học mang dấu ấn Việt Nam, phục vụ người dân Việt Nam và đóng góp cho y học thế giới. Đó cũng là con đường mà nhiều thế hệ nhà khoa học y học Việt Nam đã, đang lựa chọn.

Là bệnh viện đa khoa hạng đặc biệt, nơi hội tụ trí tuệ của nhiều thế hệ thầy thuốc, Bệnh viện Bạch Mai sẽ tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu trong khám, chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao kỹ thuật; tiên phong làm chủ các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Mặt khác, xây dựng mô hình bệnh viện thông minh, phát triển y học chính xác, trí tuệ nhân tạo trong y tế, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và các lĩnh vực khoa học mũi nhọn...

Những thế hệ học trò của Giáo sư Vũ Văn Đính nhận thức sâu sắc rằng, sự tri ân thiết thực đối với các bậc tiền bối không phải chỉ là những lời tưởng nhớ trong ngày tiễn biệt. Mà là tiếp tục sống và làm việc xứng đáng với những gì các thế hệ đi trước đã gửi gắm. Là không ngừng học tập để làm chủ tri thức mới; dám nghĩ, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; xây dựng một nền văn hóa bệnh viện lấy người bệnh làm trung tâm, lấy chất lượng chuyên môn làm danh dự, lấy y đức làm nền tảng, lấy khoa học và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển; tiếp tục đào tạo những thế hệ thầy thuốc không chỉ giỏi chuyên môn mà còn giàu bản lĩnh, nhân văn, trách nhiệm và khát vọng cống hiến.

Đó cũng là con đường để Bệnh viện Bạch Mai tiếp tục đồng hành cùng dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới, góp phần xây dựng một nền y học Việt Nam hiện đại, nhân văn, tự cường và hội nhập quốc tế.

PGS, TS ĐÀO XUÂN CƠ

Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai