Những loại thuốc nào gây tổn thương gan: Hiểu để phòng tránh hiệu quả

Tổn thương gan do thuốc là gì?

Gan là là cơ quan quan trọng của cơ thể với nhiều chức năng (thải độc, điều hòa mỡ máu, đường máu...) Tuy nhiên, một số loại thuốc gây tổn thương gan, khiến gan không thể thực hiện được nhiệm vụ trên.

Tổn thương gan do thuốc là tình trạng gan bị ảnh hưởng bởi thuốc tân dược, thuốc có nguồn gốc từ thực vật hoặc thực phẩm chức năng. Ảnh hưởng đến gan được xác định thông qua các xét nghiệm đánh giá chức năng gan hoặc dấu hiệu lâm sàng suy giảm chức năng gan.

Tổn thương gan do thuốc mặc dù rất hiếm gặp nhưng lại có nguy cơ dẫn đến tử vong. Dựa trên giá trị các xét nghiệm ALT và ALP, tình trạng này có thể phân thành 3 loại khác nhau, cụ thể:

Tổn thương tế bào gan;

Tổn thương mật;

Tổn thương gan hỗn hợp

Cơ chế gây tổn thương gan do thuốc gồm:

Do phản ứng đặc dị: Do cơ thể có phản ứng quá mức đối với thuốc, có thể xảy ra ở người này nhưng lại không gặp ở người khác. Cơ chế gây tổn thương gan không do liều lượng, thời gian dùng thuốc. Viêm gan do thuốc này không biết trước được.

Do quá liều: Khi dùng liều cao, kéo dài hoặc khi sử dụng chung với một số thuốc khác sẽ gây tương tác thuốc do các thuốc này làm ảnh hưởng đến chức năng chuyển hoá, giải độc của gan, gây ra tổn thương gan.

Hầu hết thuốc sau khi uống, tiêm, ngậm, thoa ngoài da, đặt hậu môn đều có thể gây ngộ độc gan ở từng mức độ khác nhau. Tùy từng loại thuốc mà có thể gây viêm gan và suy gan cấp hoặc viêm gan mạn, gan nhiễm mỡ, bệnh đường mật, bởi vì thuốc vào máu và đi qua gan trước khi đào thải ra ngoài theo đường tiết niệu hoặc theo đường mật xuống ruột. Đặc biệt là những người đã có bệnh gan, mật mạn tính, gan càng dễ bị ngộ độc thuốc hơn.

Những loại thuốc nào gây tổn thương gan: Hiểu để phòng tránh hiệu quả

Các loại thuốc gây tổn thương gan

Tổn thương gan do thuốc là một vấn đề khá phổ biến hiện nay, tỷ lệ lên đến 10% trong các phản ứng phụ do thuốc gây ra. Hầu hết các thuốc đều được chuyển hoá tại gan và bài tiết qua mật hoặc nước tiểu. Vì vậy, nếu gan bị suy, chức năng chuyển hoá, giải độc và bài tiết các thuốc cũng bị ảnh hưởng. Sự tích tụ thuốc lâu dần không được chuyển hoá và giải độc gây ngộ độc thuốc và tổn thương gan. Một số loại thuốc gây ngộ độc gan như:

• Thuốc giảm đau, hạ sốt Acetaminophen; điều trị loét dạ dày Omeprzole: Gây bệnh viêm gan.

• Thuốc giúp tăng trưởng cơ Anabolic steroids, kích thích tố sinh dục Estrogens và androgens, thuốc ngừa thai uống: Gây u gan.

• Thuốc điều trị bệnh tâm thần Chlorpromozine (Thorazine): Giả -xơ gan mật nguyên phát.

• Thuốc điều trị bệnh viêm loét dạ dày Cimetidine(Tagamet), bệnh máu Coumadin: Gây viêm gan cấp và bệnh đường mật.

• Kháng sinh Ciprofloxin: Viêm gan mật.

• Thuốc kháng sinh Clindamycin(Cleocin), Metronidazole (Flagyl); thuốc điều trị tâm thần Cocaine; giảm đau Ibuprofen; chống co thắt Phenytoin; điều trị ung thư vú Tamoxifen: Gây bệnh viêm gan cấp.

• Thuốc kháng viêm Corticosteroids(Prednisone), kháng sinhTetracycline: Gây gan thấm mỡ.

• Kháng sinh Erythromycin estolate và thuốc ức chế miễn dịch Cyclosporine A: Gây bệnh đường mật.

• Thuốc ngủ Diazepam (Valium): Viêm gan cấp và bệnh đường mật.

• Thuốc gây mê Halothan, giảm đau Salicylates(Aspirin): Viêm gan cấp và mãn.

• Thuốc điều trị cao huyết áp Methyldopa(Aldomet): Gây bệnh viêm gan tự miễn.

• Thuốc điều trị tiểu đường Rosiglitazone(Avandia): Gây suy gan.

• Thuốc chống lao như isoniazid, rifampicin, streptomycin, isoniazid (INH): Gây ngộ độc cho gan.

• Thuốc Nam, Bắc: Ngộ độc thuốc Nam, thuốc Bắc gây tổn thương gan nặng thậm chí suy gan cấp có thể dẫn đến tử vong.

• Thuốc tẩy giun: Gây viêm gan khi sử dụng liều cao, kéo dài.

Dấu hiệu tổn thương gan do thuốc

Tổn thương gan do thuốc thường diễn biến âm thầm với các triệu chứng dễ nhầm lẫn:

Giai đoạn đầu: Mệt mỏi vô cớ, chán ăn, buồn nôn

Giai đoạn tiến triển: Vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa toàn thân

Cấp cứu: Rối loạn đông máu, hôn mê gan

Xét nghiệm cần làm khi nghi ngờ:

Men gan (ALT, AST): Tăng trên 3 lần ngưỡng bình thường

Bilirubin toàn phần: > 2.5 mg/dL

INR (đo chức năng đông máu): > 1.5

Đối tượng nào dễ bị tổn thương gan do thuốc?

Yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương gan do thuốc:

Di truyền: Thiếu enzyme chuyển hóa thuốc CYP450

Bệnh nền: Viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, suy thận

Thói quen xấu: Uống rượu khi dùng Paracetamol/kháng sinh

Tuổi tác: Trẻ sơ sinh và người > 60 tuổi

Giới tính: Nữ giới có nguy cơ cao gấp 1.5 lần nam

Trường hợp điển hình: Bệnh nhân N.T.H (35 tuổi, HCM) nhập viện vì suy gan cấp sau 3 tuần dùng thuốc trị mụn có chứa Isotretinoin mà không theo dõi men gan.

Chiến lược 3 bước phòng ngừa tổn thương gan do thuốc

Tư vấn bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào

Khai báo tiền sử bệnh gan, dị ứng thuốc

Hỏi về tương tác thuốc nếu đang dùng nhiều loại

Tuân thủ nguyên tắc "4 đúng"

Đúng thuốc

Đúng liều

Đúng thời gian

Đúng cách theo dõi

Bổ sung chất hỗ trợ gan

Silymarin (chiết xuất cây kế sữa): 140mg x 3 lần/ngày

Vitamin E: 400 IU/ngày

Uống đủ 2 lít nước/ngày

Điều trị tổn thương gan do thuốc – cơ hội nào để phục hồi?

Phác đồ xử trí tổn thương gan do thuốc theo hướng dẫn Bộ Y tế:

Ngừng ngay thuốc nghi ngờ

Giải độc đặc hiệu: N-acetylcysteine cho ngộ độc Paracetamol

Hỗ trợ chức năng gan: Truyền glucose 10%, albumin

Ghép gan khẩn cấp nếu suy gan giai đoạn cuối

Nghiên cứu từ BV Bạch Mai cho thấy: 80% bệnh nhân phục hồi hoàn toàn nếu phát hiện trong 48 giờ đầu.

Việc nhận diện thuốc gây tổn thương gan và theo dõi sức khỏe định kỳ là chìa khóa bảo vệ gan. Hãy nhớ nguyên tắc vàng: "Không thuốc nào là vô hại – chỉ có cách dùng đúng mới an toàn". Một lần xét nghiệm men gan đơn giản có thể ngăn thảm kịch suy gan không đáng có!

Tham khảo: Lý Luận Cơ Bản Y Học Cổ Truyền và Y học Cổ Truyền Cơ sở Và Bệnh Học Y Học Cổ Truyền