Phát huy giá trị y dược cổ truyền

Cán bộ Trung tâm Gen và giống dược liệu quốc gia (Viện Dược liệu) nghiên cứu dược liệu trên thực địa.

Khoảng trống của thể chế

Sau nhiều năm phát triển, y dược cổ truyền đã trở thành một bộ phận quan trọng của hệ thống y tế Việt Nam. Từ tuyến Trung ương đến cơ sở, mạng lưới khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền ngày càng được mở rộng; nhiều bài thuốc, vị thuốc truyền thống tiếp tục được kế thừa và phát huy hiệu quả trong phòng, chữa bệnh, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe người dân.

Theo thống kê của Bộ Y tế: Năm 2025, tổng số lượt người được khám, chữa bệnh y học cổ truyền là khoảng 7 triệu lượt, tương đương 3,3% tổng số lượt khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế; chi phí thuốc y học cổ truyền chỉ chiếm khoảng 5,42% tổng chi thuốc từ quỹ bảo hiểm y tế... Điều đó cho thấy y dược cổ truyền đã có mặt trong toàn bộ hệ thống các bệnh viện, cơ sở khám, chữa bệnh, nhưng vẫn chưa có vị trí tương xứng trong phân bổ nguồn lực và cơ chế chi trả.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương còn thiếu bác sĩ y học cổ truyền ở tuyến cơ sở; đội ngũ kế cận chưa đáp ứng nhu cầu; việc truyền nghề, kế thừa các bài thuốc, phương pháp điều trị quý vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa được luật hóa bằng những cơ chế đủ mạnh để bảo tồn và phát huy lâu dài. Quan trọng hơn, nhiều cơ chế đặc thù để đưa y học cổ truyền tham gia sâu hơn vào chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi hay kết hợp với y học hiện đại vẫn chưa được thể chế hóa đầy đủ.

Theo Tiến sĩ Lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện nghiên cứu phát triển y dược cổ truyền Việt Nam, nhìn từ thực tiễn, khoảng cách giữa chủ trương và kết quả đạt được vẫn còn khá lớn. Nhiều năm qua, y học cổ truyền vẫn phát triển chủ yếu dựa trên các quy định nằm rải rác trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược cùng nhiều nghị định, thông tư chuyên ngành.

Mỗi văn bản điều chỉnh một phần hoạt động nhưng chưa tạo thành một hành lang pháp lý thống nhất cho toàn bộ lĩnh vực y dược cổ truyền. Từ đào tạo, hành nghề, nghiên cứu khoa học, phát triển dược liệu, sản xuất thuốc cổ truyền, bảo tồn tri thức truyền thống hay chuyển đổi số đều được quy định ở nhiều văn bản khác nhau, thiếu sự kết nối và đồng bộ.

Bên cạnh đó, nhiều vùng trồng dược liệu chưa được chuẩn hóa; hệ thống tiêu chuẩn chất lượng còn thiếu đồng bộ; truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng cây dược liệu và phát triển chuỗi giá trị chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu.

Động lực phát triển trong giai đoạn mới

Tại Nghị quyết số 72-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát huy mạnh mẽ vai trò của y học cổ truyền trong giai đoạn phát triển mới, coi đây là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết số 72-NQ/TW là định hướng chiến lược cho phát triển y dược cổ truyền trong giai đoạn mới thì việc xây dựng một luật về y dược cổ truyền chính là bước đi để thể chế hóa chủ trương của Đảng thành các quy định thống nhất, khả thi.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Lê Tuấn (Chủ tịch Hội Quân dân Y Việt Nam), thực tiễn cho thấy, y học cổ truyền có tiềm năng lớn nhưng vẫn thiếu một hành lang pháp lý thống nhất để kết nối các nguồn lực.

Cho nên, việc xây dựng luật cần khẳng định rõ vị trí pháp lý của y dược cổ truyền là một trụ cột trong hệ thống y tế, không phải là lĩnh vực bổ trợ hay thứ yếu; phát triển y dược cổ truyền phải dựa trên nguyên tắc hài hòa: Bảo tồn-kế thừa-phát triển-hiện đại hóa, vừa tiếp cận khoa học công nghệ tiên tiến.

Đáng chú ý, mọi chính sách trong luật phải hướng tới mục tiêu lấy người bệnh làm trung tâm, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y dược cổ truyền, nhất là tuyến cơ sở và cộng đồng.

Vì vậy, luật không chỉ khắc phục những bất cập hiện nay mà còn tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc đang tồn tại trong hệ thống văn bản dưới luật, nhằm tạo nền tảng để phát triển ngành y dược cổ truyền theo hướng hiện đại, khoa học và hội nhập.

Còn theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Truyền (Chủ tịch Hội đồng Khoa học-Đào tạo Trung tâm Nghiên cứu và Đánh giá Kinh tế Y tế), Việt Nam mới chỉ có chính sách quốc gia về y học cổ truyền đến năm 2030, chưa có Luật riêng về y học cổ truyền.

Nếu muốn nâng vị thế y học cổ truyền trong khu vực và quốc tế, chuẩn hóa và phát triển mạnh mẽ, toàn diện nền y học cổ truyền, trong tương lai Việt Nam cần cân nhắc trình Quốc hội ban hành Luật Y học cổ truyền cũng như một số quốc gia Hàn Quốc, Ấn Độ, Trung Quốc đã ban hành.

Đã đến lúc cần ban hành một luật về y dược cổ truyền. Đây không chỉ là bước hoàn thiện thể chế của ngành y tế mà còn là giải pháp để biến di sản y học dân tộc thành nguồn lực phát triển, góp phần xây dựng nền y tế Việt Nam hiện đại, nhân văn và đậm đà bản sắc dân tộc.