Thúc đẩy các giải pháp phát triển dược liệu tại Việt Nam

Các đại biểu báo cáo nghiên cứu về dược liệu tại Việt Nam. (Ảnh: HOÀNG MAI)

Chiều 4/9, Viện Đông y Việt Nam tổ chức Tọa đàm “Phát triển dược liệu sạch khởi nguồn giá trị y học cổ truyền từ nông nghiệp bền vững” với sự tham dự của đại diện các nhà khoa học, đơn vị nghiên cứu và hợp tác xã chuyên nuôi trồng, kinh doanh dược liệu.

Chia sẻ tại tọa đàm, các đại biểu cho rằng, ngành dược liệu Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chuyển dịch từ khai thác tự phát, quy mô manh mún sang chuẩn hóa quy trình sản xuất, công nghệ cao và liên kết chuỗi giá trị. Do vậy, cần tháo gỡ các điểm nghẽn, vướng mắc để khai thác nguồn tài nguyên quý, lợi thế đặc trưng để phát triển y học cổ truyền, công nghiệp dược và kinh tế sinh học của đất nước.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Đông y Việt Nam cho rằng trong bối cảnh đó, buổi tọa đàm rất có giá trị nhằm chỉ ra các vướng mắc, điểm nghẽn và nhất là các giải pháp để thúc đẩy dược liệu Việt Nam ngày càng phát triển.

Nhiều loại dược liệu đang được nghiên cứu tại Viện Đông y Việt Nam. (Ảnh: HOÀNG MAI)

Dược sĩ chuyên khoa I, Ngô Mạnh Trí, Viện Đông y Việt Nam, thực tế nước ta hiện nay, dược liệu đã bị khai thác quá mức và thiếu kiểm soát khiến nhiều nguồn gen dược liệu quý bị suy kiệt. Việc thu hái dược liệu tự nhiên vẫn diễn ra tình trạng tận diệt, không có bảo vệ tái sinh.

Đáng chú ý, vùng trồng tập trung đạt chuẩn Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (GACP-WHO) còn ít; thiếu sự liên kết chặt chẽ theo mô hình “bốn nhà” (Nhà nước-Nhà khoa học-Nhà doanh nghiệp-Nhà nông). Các vùng trồng dược liệu chưa đồng bộ, vẫn manh mún, nhỏ lẻ, khó áp dụng công nghệ cao, chưa tạo ra chuỗi giá trị khép kín, năng lực cạnh tranh của sản phẩm dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế, chưa tương xứng với tiềm năng.

Đáng chú ý, do nguồn cung trong nước mới đáp ứng 25 đến 30%, nên phần lớn dược liệu tiêu thụ tại thị trường Việt Nam vẫn phải nhập khẩu; những loại dược liệu trong nước có thể xuất khẩu thì chủ yếu là xuất thô, chỉ qua sơ chế đơn giản nên giá trị gia tăng thấp.

Các báo cáo cũng cho thấy, nhu cầu toàn cầu về thuốc từ thảo dược, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm thiên nhiên tăng nhanh với xu hướng tiêu dùng “xanh-tự nhiên” tiếp tục gia tăng, là cơ hội lớn cho Việt Nam phát triển dược liệu. Để phát huy giá trị dược liệu, thời gian tới các bộ, ngành liên quan cần tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất. Đồng thời xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia cho dược liệu, vị thuốc cổ truyền và đẩy mạnh thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng trồng dược liệu quý.

Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và công nghệ sinh học trong nuôi trồng, chế biến và truy xuất nguồn gốc; thúc đẩy chuyển giao kỹ thuật nuôi trồng, sơ chế, bảo quản hiện đại và thu hút doanh nghiệp chủ lực dẫn dắt chuỗi cung ứng. Tiếp tục bảo tồn, lưu giữ nguồn gen dược liệu quý, đặc hữu có nguy cơ tuyệt chủng; bảo đảm 80 đến 90% nguồn giống dược liệu đưa vào sản xuất đạt tiêu chuẩn chất lượng. Ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo, nhân giống sạch bệnh, bảo đảm năng lượng sinh học và hàm lượng hoạt chất cao, xây dựng ngân hàng gen dược liệu quốc gia.

Liên kết liên ngành cũng là giải pháp cần triển khai để xây dựng thương hiệu dược liệu Việt. Nhà nước cần có quy hoạch vùng trồng dược liệu tập trung gắn với lợi thế từng địa phương, nhất là những loại bản địa. Kiến tạo cơ chế, chính sách khuyến khích; đồng thời xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ cây dược liệu giữa người dân với doanh nghiệp. Cần sự chung sức của bốn nhà, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò chủ đạo trong kết nối nhà khoa học, tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng và chế biến dược liệu cho người dân.

Các đại biểu cũng cho rằng, các ngành chức năng cần có giải pháp kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu, việc nhập khẩu dược liệu không rõ nguồn gốc, nhập khẩu theo con đường tiểu ngạch. Mặt khác, xây dựng chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu.