Thúc đẩy phát triển dược liệu bền vững gắn với bảo vệ rừng

Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày 15/8/2025, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc phát triển ngành dược liệu bền vững, đồng thời tăng cường công tác bảo vệ tài nguyên rừng quốc gia.

Ảnh: nguồn: Sức Khỏe Việt

Gắn kết phát triển dược liệu với bảo vệ rừng

Theo quy định mới, việc nuôi, trồng và thu hoạch cây dược liệu trong rừng phải đảm bảo duy trì diện tích, chất lượng rừng, diễn thế tự nhiên và mục đích sử dụng của khu rừng. Các hoạt động này không làm mất quyền sở hữu của Nhà nước đối với rừng và tài nguyên thiên nhiên.

Đáng chú ý, cây dược liệu được trồng trong rừng phải phù hợp với đặc điểm sinh thái của khu vực, thuộc danh mục cây dược liệu có giá trị y tế, kinh tế cao do Bộ Y tế ban hành, hoặc được Chủ tịch UBND tỉnh xác định theo đặc thù địa phương. Điều này vừa giúp khai thác tiềm năng bản địa, vừa bảo vệ được hệ sinh thái rừng tự nhiên.

Nghị định cũng đặt ra giới hạn chặt chẽ, không cho phép nuôi trồng trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của các vườn quốc gia, khu bảo tồn, cũng như một số khu vực có độ dốc lớn, ven biển xói lở, dễ sạt lở. Trường hợp đặc biệt cần có sự đánh giá, chấp thuận từ cơ quan có thẩm quyền.

Ảnh nguồn: Sức Khỏe Việt

Tạo điều kiện cho nhiều thành phần kinh tế tham gia

Nghị định mới khuyến khích sự tham gia của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư, tạo điều kiện để người dân miền núi, trung du – nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi – phát triển sinh kế một cách hợp pháp và bền vững.

Đối với rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất do Nhà nước quản lý, chủ rừng có thể tổ chức, hợp tác, liên kết hoặc cho thuê môi trường rừng để thực hiện hoạt động nuôi, trồng cây dược liệu theo phương án được phê duyệt, phù hợp với quy hoạch quản lý rừng bền vững.

Trong khi đó, chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng được quyền tự tổ chức hoặc hợp tác, liên kết với các tổ chức, doanh nghiệp để phát triển cây dược liệu. Đặc biệt, khuyến khích họ liên kết thành nhóm hoặc tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và tiếp cận thị trường tốt hơn.

Phương thức sản xuất linh hoạt, bền vững

Nghị định quy định rõ phương thức canh tác: đối với rừng đặc dụng, cây dược liệu có thể được trồng phân tán hoặc theo đám, đảm bảo không vượt quá 1/3 diện tích lô rừng và phân bố đều. Đối với rừng phòng hộ và rừng sản xuất, có thể áp dụng mô hình lâm – nông – ngư kết hợp, nhằm tận dụng hiệu quả không gian sinh thái, đồng thời giữ ổn định hệ sinh thái rừng.

Chủ rừng hoặc đơn vị thuê môi trường rừng được quyết định thời điểm và phương thức thu hoạch, nhưng phải tuân thủ quy định pháp luật và phương án được phê duyệt. Quan trọng hơn, sản phẩm sau thu hoạch phải được vận chuyển ra khỏi rừng, không được chế biến, ngâm, ủ, sấy, bảo quản tại chỗ để tránh tác động tiêu cực đến môi trường rừng.

Động lực mới cho ngành dược liệu và sinh kế rừng

Việc ban hành Nghị định 183/2025/NĐ-CP cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc thúc đẩy ngành dược liệu phát triển theo hướng bền vững, gắn chặt với công tác bảo vệ rừng và tạo sinh kế ổn định cho người dân, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa, nơi có tiềm năng lớn về dược liệu nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức về sinh kế.

Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương xây dựng chiến lược phát triển dược liệu dài hạn, bảo đảm phù hợp với quy hoạch rừng, tài nguyên thiên nhiên và định hướng phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Đồng thời, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng khoa học và người dân vào chuỗi giá trị cây dược liệu – từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực gia tăng lên tài nguyên thiên nhiên, Nghị định này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn thể hiện một tư duy quản lý tài nguyên linh hoạt, hiện đại và có trách nhiệm, nhằm giữ gìn màu xanh của rừng, nâng cao giá trị tài nguyên bản địa và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.