8 lầm tưởng về cholesterol qua góc nhìn của bác sĩ tim mạch

Tin rằng cơ thể thon gọn đồng nghĩa với không có nguy cơ mỡ máu cao chỉ là một trong nhiều lầm tưởng nguy hiểm về cholesterol – yếu tố được các bác sĩ gọi là “kẻ giết người thầm lặng” của hệ tim mạch.

Có lý do chính đáng để cholesterol cao mang tên gọi này. Trong đa số trường hợp, người bệnh không hề có triệu chứng, nhưng sự tích tụ âm thầm của mỡ máu lại có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời.

Bác sĩ tim mạch Oliver Guttmann cho biết, phản ứng của bệnh nhân khi được thông báo mỡ máu cao rất khác nhau. “Có người thừa nhận lối sống không lành mạnh, nhưng cũng không ít bệnh nhân trông gầy gò, khỏe mạnh, thường xuyên tập gym lại hoàn toàn sốc khi biết chỉ số LDL của họ tăng cao”, ông chia sẻ.

Dưới đây là 8 lầm tưởng phổ biến về cholesterol mà bác sĩ tim mạch thường gặp trong thực hành lâm sàng.

1. Tổng cholesterol bình thường nghĩa là bạn an toàn

Tổng cholesterol bao gồm cả HDL (cholesterol ‘tốt’) và LDL (cholesterol ‘xấu’). HDL cao giúp bảo vệ mạch máu, trong khi LDL cao làm tăng nguy cơ xơ vữa, đau tim và đột quỵ.

Theo bác sĩ Guttmann, tổng cholesterol chỉ là con số tham khảo. Điều quan trọng hơn là bảng phân tích chi tiết, đặc biệt là LDL – tác nhân chính hình thành mảng bám trong động mạch. Có những trường hợp tổng cholesterol bình thường nhưng LDL cao và HDL thấp, vẫn tiềm ẩn rủi ro tim mạch lớn. Ngoài ra, tỷ lệ triglycerid/HDL cũng là chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe chuyển hóa.

2. Gầy và chăm tập thể thao thì không thể bị mỡ máu cao

“Gầy không đồng nghĩa với mỡ máu tốt”, bác sĩ nhấn mạnh. Cholesterol chịu ảnh hưởng của chức năng gan, chế độ ăn và yếu tố di truyền, không chỉ phụ thuộc vào cân nặng.

Một người có thể gầy nhờ kiểm soát lượng calo, nhưng nếu thường xuyên ăn chất béo bão hòa (đồ chiên rán, bơ, phô mai, thịt chế biến sẵn), LDL vẫn có thể tăng cao.

3. Đã xét nghiệm vài năm trước thì giờ chắc vẫn ổn

Cholesterol thay đổi theo tuổi tác và nội tiết, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh. Các nghiên cứu cho thấy LDL có thể tăng tới 23% sau mãn kinh. Trước đây, statin chỉ được kê khi nguy cơ tim mạch trên 20%, nhưng hiện nay ngưỡng này đã hạ xuống 10% để điều trị sớm và tích cực hơn.

4. Tôi còn trẻ, khỏe mạnh nên không thể bị mỡ máu cao

Thực tế, tăng cholesterol máu gia đình (Familial hypercholesterolemia) là rối loạn di truyền khiến LDL tăng rất cao ngay từ khi sinh ra. Tỷ lệ mắc ước tính khoảng 1/250–500 người, nhưng phần lớn chưa được chẩn đoán.

Bác sĩ Guttmann kể lại trường hợp một phụ nữ 36 tuổi bị đau tim, trong khi mẹ cô cũng phải phẫu thuật bắc cầu tim ở cùng độ tuổi. “Trong những ca như vậy, tiền sử gia đình là yếu tố then chốt”, ông nói.

5. HDL lúc nào cũng là cholesterol ‘tốt’

HDL thường được xem là “tốt”, nhưng khoa học hiện đại cho thấy HDL quá cao đôi khi lại là dấu hiệu rối loạn, khiến nó mất khả năng bảo vệ mạch máu. Dù vậy, với đa số người bệnh, mục tiêu điều trị vẫn là giảm LDL và duy trì HDL ở mức hợp lý.

6. Ăn trứng chắc chắn làm tăng cholesterol

Nhiều bệnh nhân ngạc nhiên khi họ không ăn trứng nhưng vẫn bị mỡ máu cao. Thực tế, cần phân biệt cholesterol trong thực phẩm và cholesterol trong máu. Chất béo bão hòa, chứ không phải trứng, mới là tác nhân chính làm tăng mỡ máu.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy ăn 1–6 quả trứng mỗi tuần có thể giúp giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch ở người lớn tuổi, nếu đi kèm chế độ ăn ít chất béo bão hòa.

7. Đã uống thuốc thì có thể ăn uống thoải mái

“Câu trả lời chắc chắn là không”, bác sĩ Guttmann khẳng định. Statin rất hiệu quả, nhưng không thể bù đắp hoàn toàn cho một lối sống thiếu lành mạnh. Ăn uống vô tội vạ trong khi dùng thuốc sẽ làm mất ý nghĩa của điều trị.

8. Chỉ cần ăn kiêng là đủ để hạ mỡ máu

Nhiều người e ngại thuốc và muốn kiểm soát mỡ máu chỉ bằng ăn uống. Bác sĩ thường cho thử trong 3–6 tháng, nhưng thực tế cho thấy chế độ ăn cũng có giới hạn. Với những trường hợp do di truyền, dù ăn uống rất lành mạnh, cholesterol vẫn cao và thuốc là bắt buộc, kết hợp cùng kiểm soát cân nặng, giảm stress và ngủ đủ giấc.

Ai nên kiểm tra cholesterol sớm?

Theo khuyến cáo, nên xét nghiệm sớm nếu bạn:

Bị tiểu đường, tăng huyết áp

Hút thuốc, thừa cân hoặc béo phì

Có tiền sử gia đình mắc bệnh tim sớm

Thuộc nhóm nguy cơ cao về chủng tộc

Trong hầu hết trường hợp, xét nghiệm máu là cách duy nhất để phát hiện sớm. Các dấu hiệu bên ngoài như mảng mỡ vàng quanh mí mắt, vòng trắng xám ở mống mắt hay cục mỡ quanh khớp chỉ xuất hiện khi bệnh đã tiến triển muộn.

“Hầu hết triệu chứng đầu tiên chúng tôi gặp trên lâm sàng là đau ngực, khó thở – lúc này các động mạch đã bắt đầu bị tắc nghẽn”, bác sĩ cảnh báo.