Bảo vệ đôi tai trước khi những âm thanh quen thuộc gây tổn thương vĩnh viễn

Nếu bỏ bê việc tập luyện, cơ bắp vẫn có thể được phục hồi sau vài tháng nhờ sự kiên trì và nỗ lực. Nhưng với thính giác thì hoàn toàn khác. Một khi đã mất đi, khả năng nghe không thể được rèn luyện để trở lại như ban đầu.

Từ lâu, con người đã biết rằng khả năng nghe suy giảm dần theo tuổi tác. Tuy nhiên, các chuyên gia thính học ngày càng phát hiện nhiều trường hợp mất thính lực ở những người trẻ hơn bao gồm cả thanh thiếu niên và trẻ em dưới 10 tuổi.

Nguy cơ không chỉ đến từ những môi trường cực kỳ ồn ào như bệ phóng tên lửa hay các buổi biểu diễn nhạc nặng. Nhiều hoạt động phổ biến hàng ngày cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng nghe về lâu dài. Việc hiểu rõ những nguy cơ này và có biện pháp bảo vệ phù hợp là cách tốt nhất để giữ gìn đôi tai trong những năm tháng sau này.

NHỮNG TẾ BÀO BÉ NHỎ GIỮ GÌN ÂM THANH CỦA CẢ CUỘC ĐỜI

Bên trong tai, sâu phía sau màng nhĩ có một khoang chứa đầy chất lỏng gọi là ốc tai. Bộ phận này được bao phủ bởi hàng nghìn tế bào lông nhỏ li ti. Trên mỗi tế bào là một chùm gồm hàng chục sợi lông cực kỳ mảnh và nhạy cảm, trong khi phần dưới kết nối với các tế bào thần kinh dẫn đến dây thần kinh thính giác, nơi truyền tín hiệu điện lên não để xử lý.

Khi âm thanh đi vào tai dưới dạng các dao động áp suất, những sợi lông nhỏ trong ốc tai sẽ chuyển động giống như những ngọn cây lay động trước gió. Chuyển động này được biến đổi thành các xung điện, sau đó được não bộ tiếp nhận và diễn giải thành âm thanh.

Tuy nhiên, khi phải tiếp xúc với âm thanh quá lớn trong thời gian dài, những tế bào lông này có thể bị tổn thương. Âm thanh quá mạnh kéo dài tác động lên các tế bào lông trong ốc tai giống như những cơn gió dữ dội liên tục quật vào cây cối khiến chúng bị cong hoặc gãy. Khác với lông mi có thể mọc lại, những tế bào lông này không thể tự tái tạo. Khi chúng bị mất đi, khả năng nghe cũng bị suy giảm vĩnh viễn.

Mất thính lực không chỉ ảnh hưởng đến việc nghe âm thanh mà còn có thể tác động sâu rộng đến đời sống tinh thần và xã hội. Khi tuổi tác tăng lên, nhiều người gặp khó khăn trong việc giao tiếp, đặc biệt là trong những môi trường đông người hoặc nhiều tiếng ồn.

Mất thính lực không chỉ ảnh hưởng đến việc nghe âm thanh mà còn có thể tác động sâu rộng đến đời sống tinh thần và xã hội

Valerie Pavlovich Ruff, chuyên gia thính học và điều trị mất thính lực tại Cleveland Clinic (bang Ohio, Mỹ) cho biết những người lo sợ mình sẽ hiểu sai câu chuyện hoặc trả lời không đúng vì nghe nhầm có xu hướng dần tránh xa các mối quan hệ bạn bè và cộng đồng.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy mối liên hệ giữa mất thính lực do tuổi tác với tình trạng suy giảm nhận thức hoặc chứng mất trí nhớ. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có chưa đủ để khẳng định mất thính lực trực tiếp gây ra những thay đổi này.

Thay vào đó, cả mất thính lực và suy giảm nhận thức có thể là biểu hiện của cùng một quá trình thoái hóa bên trong cơ thể. Hai tình trạng này thường dễ bị nhầm lẫn ở giai đoạn đầu. Một người có thể không gặp vấn đề về nhận thức, mà chỉ đơn giản là họ không nghe rõ.

“Tai người có đầy đủ số lượng tế bào lông mà nó sẽ có trong suốt cuộc đời ngay từ khi sinh ra. Một khi những tế bào này bị mất đi, tổn thương sẽ là vĩnh viễn và không thể khắc phục”, Pavlovich Ruff cho biết.

Hiện nay, các nhà nghiên cứu đang tìm cách phát triển liệu pháp gen nhằm tái tạo những tế bào lông nhỏ trong tai, dựa trên khả năng tái sinh tự nhiên của các tế bào này ở một số loài động vật như cá ngựa vằn và gà.

Tuy nhiên, cho đến khi những phương pháp điều trị đó trở thành hiện thực, cách tốt nhất vẫn là bảo vệ thính giác đang có bằng cách hạn chế tiếp xúc với âm thanh gây hại.

ĐÔI TAI BỊ TẤN CÔNG TỪ NHỮNG ÂM THANH QUEN THUỘC NHẤT

Hiện nay, nguồn tiếp xúc phổ biến nhất với âm nhạc và âm thanh lớn đến từ tai nghe. Một nghiên cứu trên nhóm trẻ chín tuổi tại Thụy Điển cho thấy có sự khác biệt nhỏ nhưng đáng kể về mặt thống kê trong khả năng nghe giữa những trẻ thường xuyên sử dụng tai nghe và những trẻ không sử dụng. Các nhà nghiên cứu ước tính có tới 1,35 tỷ người dưới 35 tuổi có nguy cơ mất thính lực sớm do tiếp xúc với âm thanh khuếch đại và các thiết bị nghe cá nhân.

Nhiều thiết bị hiện nay đã được trang bị tính năng giới hạn âm lượng tự động để giữ mức âm thanh an toàn và người dùng cần tôn trọng những giới hạn bảo vệ này.

Một dấu hiệu cho thấy âm lượng đang ở mức phù hợp là khi người đeo tai nghe vẫn có thể trò chuyện với người đứng gần mình. Ngược lại, nếu người khác phải hét lên mới nghe thấy hoặc hoàn toàn không thể nghe được lời nói bên ngoài, âm lượng có thể đã quá lớn.

Các hoạt động như làm vườn, sửa chữa nhà cửa cũng tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho thính giác. Những thiết bị quen thuộc như máy cắt cỏ, máy thổi lá, máy tỉa cỏ hay máy cưa điện trong các dự án tự sửa chữa có thể tạo ra tiếng ồn lớn hơn nhiều so với tưởng tượng.

Điều quan trọng là cần sử dụng thiết bị bảo vệ tai trong những hoạt động này, có thể là nút tai, chụp tai chống ồn hoặc kết hợp cả hai. Về nguyên tắc, nên lựa chọn thiết bị có chỉ số giảm tiếng ồn (NRR) cao nhất trong mức có thể sử dụng thoải mái. Mỗi điểm trong chỉ số NRR tương đương với khả năng giảm khoảng một decibel âm thanh.

Khi làm vườn, sửa chữa nhà cửa, có thể sử dụng thiết bị bảo vệ tai như nút tai

Nếu muốn nghe nhạc hoặc podcast trong khi làm những công việc nhiều tiếng động này, các chuyên gia khuyên nên sử dụng chụp tai có khả năng chống ồn thay vì tăng âm lượng tai nghe để át tiếng máy móc.

Khi thời tiết trở nên dễ chịu, việc hạ cửa kính xe để tận hưởng không khí bên ngoài có thể là một thói quen quen thuộc. Trên những con đường yên tĩnh, điều này thường không gây vấn đề, nhưng lái xe trên đường cao tốc với cửa kính mở có thể gây tổn thương cho thính giác.

Theo đó, tiếng gió khi xe chạy ở tốc độ cao lớn hơn nhiều so với cảm nhận thông thường. Các chuyên gia thính học đã ghi nhận tình trạng mất thính lực một bên ở những người có thói quen lái xe như vậy. Vấn đề càng trở nên nghiêm trọng hơn khi âm thanh từ gió khiến người lái vô thức tăng âm lượng radio để nghe rõ hơn. Đó là một cú đánh kép.

Bên cạnh đó, tại nhiều địa điểm biểu diễn âm nhạc, cường độ âm thanh có thể tạo ra áp lực đủ lớn lên tai trong và gây tổn thương chỉ sau 10 – 15 phút.

Vì vậy, nếu muốn ở lại trọn vẹn một buổi hòa nhạc, việc sử dụng nút tai bảo vệ là điều cần thiết. Các loại nút tai bằng xốp thông thường có thể làm thay đổi chất lượng âm thanh, khiến trải nghiệm nghe nhạc bị biến dạng. Một lựa chọn phù hợp hơn là các loại nút tai độ trung thực cao, có khả năng giảm âm lượng nhưng vẫn giữ được đặc tính tự nhiên của âm thanh.

Với những người chơi nhạc hoặc thường xuyên tham gia các hoạt động liên quan đến âm thanh, nút tai chuyên dụng dành cho nhạc công có thể là lựa chọn tốt hơn. Loại này được tạo theo khuôn tai riêng của từng người và được lắp đặt bởi các chuyên gia thính học.

Tuy nhiên, việc sử dụng nút tai quá thường xuyên cũng cần được cân nhắc. Nếu nhận ra cần bảo vệ tai nhiều hơn, điều đó không có nghĩa là có thể đưa bất kỳ vật gì vào ống tai mà không cần chú ý. Tai vốn có cơ chế tự làm sạch tự nhiên. Ráy tai giúp bôi trơn ống tai, đồng thời cuốn theo da chết và vi khuẩn tích tụ ra bên ngoài.

Nhờ quá trình đổi mới tự nhiên của da trong ống tai cùng chuyển động của hàm khi nói chuyện hoặc nhai, ráy tai và các chất cặn bẩn dần di chuyển từ khu vực gần màng nhĩ ra phía ngoài tai, sau đó được làm sạch trong quá trình tắm rửa.

Việc đưa các vật như tăm bông hoặc nút tai vào ống tai có thể khiến ráy tai bị nén chặt và bị đẩy ngược về phía màng nhĩ. Điều này có thể gây cảm giác ngứa, đầy tai hoặc áp lực trong tai.

Theo thời gian, lớp ráy tai tích tụ có thể cản trở sự truyền âm thanh, khiến âm thanh trở nên nhỏ và bị nghẹt. Ngoài ra, vi khuẩn và độ ẩm bị giữ lại cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Nếu nghi ngờ ráy tai bị tích tụ quá nhiều, lựa chọn an toàn nhất là nhờ bác sĩ hoặc chuyên gia thính học kiểm tra và xử lý. Một số loại thuốc nhỏ tai không cần kê đơn cũng có thể giúp làm mềm ráy tai, sau đó phần ráy mềm có thể được làm sạch nhẹ nhàng bằng dụng cụ bơm bóng với nước ấm.

Nếu nghi ngờ ráy tai bị tích tụ quá nhiều, lựa chọn an toàn nhất là nhờ bác sĩ hoặc chuyên gia thính học kiểm tra và xử lý

Pavlovich Ruff cho biết, không nên đeo nút tai suốt mỗi đêm vì nguy cơ gây tích tụ ráy tai và nhiễm trùng. Sử dụng chúng trong thời gian ngắn, chẳng hạn khi ở nơi quá ồn ào trong kỳ nghỉ hoặc trên các chuyến bay đêm, thường không gây vấn đề nếu tai có thời gian tự làm sạch trong ngày.

Dù đã có ý thức bảo vệ tai, một số dấu hiệu vẫn cho thấy cần kiểm tra thính lực. Chẳng hạn, khi bắt đầu gặp khó khăn trong việc theo dõi cuộc trò chuyện ở những nơi đông người hoặc nhiều tiếng ồn, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo.

Trước đây, lời khuyên phổ biến là nên kiểm tra thính lực trước tuổi 60. Tuy nhiên, mất thính lực có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào. Ngay cả những người ở độ tuổi 30 hoặc trẻ hơn cũng nên chú ý nếu gặp khó khăn khi trò chuyện trong môi trường ồn ào.

“Tôi khuyên nên đi kiểm tra ngay khi xuất hiện dấu hiệu đầu tiên của bất kỳ khó khăn nào. Trong nhiều trường hợp, mất thính lực do tiếng ồn thường được báo trước bằng chứng ù tai, cảm giác nghe thấy tiếng vo ve hoặc tiếng reng trong tai. Vì vậy, nếu từng tiếp xúc với tiếng ồn lớn và tai bắt đầu bị ù, đó là lúc nên kiểm tra thính lực”, Pavlovich Ruff cho biết.