Cây xích đồng nam: Đặc điểm, công dụng và 8 bài thuốc hay

Trong y học cổ truyền, cây xích đồng nam thường được dùng để chữa khí hư, viêm tử cung, huyết áp cao, vàng da, kinh nguyệt không đều,...

Cây xích đồng nam là vị thuốc có tính mát, vị đắng nhạt, công dụng trừ thấp, khu phong, lợi tiểu, tiêu sưng viêm. Trong y học cổ truyền, dược liệu này thường được dùng để chữa khí hư, viêm tử cung, huyết áp cao, vàng da, kinh nguyệt không đều, đau nhức xương khớp,…

Cây Xích Đồng Nam: Tác Dụng Chữa Bệnh và Các Bài Thuốc Hay
Cây xích đồng nam là vị thuốc có tính mát, vị đắng nhạt, công dụng trừ thấp, khu phong, lợi tiểu, tiêu sưng viêm

Mô tả dược liệu xích đồng nam

1. Tên gọi, phân nhóm

  • Tên gọi khác: Ngọc nữ đỏ, Lẹo cái, Bấn đỏ, Vây đỏ, Cây Mò đỏ, người Thái gọi là cây co púng pính.
  • Tên khoa học: Clerodendrum paniculatum L.
  • Họ: Cỏ roi ngựa hay còn được gọi là họ Tếch (Verbenaceae)

2. Đặc điểm thực vật

Xích đồng nam là loại cây thân thảo, ít phân cành, thân hình vuông khi còn non và hình tròn khi về già, có màu nâu xám hoặc màu bạc. Đường kính thân cây từ 0.3 – 0.8cm, chiều cao trung bình từ 1.5 – 2m.

Lá có cuống phân rãnh, gốc hình tim, chia thành 5 thuỳ không đều nhau, mép lá có răng, mặt trên có màu xanh sẫm hơn so với mặt dưới. Hoa mọc thành cụm hình xim, được chia thành 2 ngả ở ngày đầu ngọn. Mỗi chùm hoa dài từ 15 – 20cm. Nhị và nhuỵ mọc buông ra ngoài.

Quả hạch màu đen được bao bọc trong lớp cánh hoa màu đỏ. Mùa hoa thường kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11.

Đặc điểm thực vật
Lá có cuống phân rãnh, gốc hình tim, chia thành 5 thuỳ không đều nhau, mép lá có răng, mặt trên có màu xanh sẫm

Nhiều người thường nhầm lẫn cây xích đồng nam và bạch đồng nữ. Hai loại cây này có cùng họ với nhau, đặc điểm tương đồng. Tuy nhiên, xích đồng nam có hoa màu đỏ đặc trưng trong khi bạch đồng nữa có hoa màu trắng.

3. Phân bố

Dược liệu được tìm thấy ở nhiều quốc gia như Lào, Campuchia, Thái Lan, Ấn Ðộ, Indonesia và Việt Nam. Tại nước ta, vị thuốc xích đồng nam phân bố ở một số khu vực như Quảng Nam – Ðà Nẵng, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Kontum, Ðắc Lắc, An Giang.

Một số vùng núi phía Bắc cũng có loại cây này nhưng mọc ít hơn. Dược liệu mọc rải rác theo triền núi, các bờ bụi được người dân thu hái dùng làm thuốc chữa bệnh.

4. Thu hái – sơ chế

Dược liệu có thể thu hái quanh năm, nhưng thời điểm thích hợp nhất để thu hái là lúc cây chuẩn bị ra hoa vì lúc này cây chứa lượng dược tính cao nhất. Ngọc nữ đỏ ưa bóng râm nên thường được trồng vào vụ Đông Xuân. Nếu trồng vào mùa nóng, nên làm lán che và tưới nước thường xuyên để cây phát triển tốt.

Khi cây đạt chiều cao từ 1.5 – 2m là có thể thu hoạch. Dùng dao sắc chặt ngang thân sao cho chiều dài gốc còn lại khoảng 5- 10cm để cây có thể tái sinh. Cách bào chế dược liệu khá đơn giản, bạn chỉ cần rửa sạch, cắt khúc từ 1 – 2cm, phơi/ sấy khô là có thể dùng.

5. Bảo quản

Vị thuốc xích đồng nam sau khi bào chế cần cho vào túi bóng, lọ đậy kín nắp, bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát để tránh ẩm mốc, mối mọt.

6. Thành phần hoá học

Các nghiên cứu khoa học nhận thấy, dược liệu có chứa thành phần hoá học đa dạng như clerodin, furantri terpenoid, hispidalin 7-0-glucoronid, flavonoid glycosid, scutellarein, 7-0-glucoronid,…

Vị thuốc xích đồng nam

1. Tính vị

  • Cụm hoa: Tính ấm, vị ngọt, không độc
  • Rễ: Tính bình, vị nhạt, hơi ngọt, không độc

2. Quy kinh

Chưa có ghi chép

3. Tác dụng dược lý

Theo y học cổ truyền:

  • Cụm hoa có tác dụng tăng tuần hoàn máu, bổ huyết
  • Rễ cây có tác dụng khu trừ phong thấp, tiêu viêm, thanh lọc can phế, tán ứ
  • Lá cây giúp tiêu thũng, thanh nhiệt
  • Chủ trị: Điều trị khí hư, bạch đới, vàng da, vàng mắt, chốc đầu, mụn nhọt, lở ngứa,…

Theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

  • Có tác dụng làm giảm khí hư, mùi hôi khó chịu ở vùng kín, giúp điều hoà kinh nguyệt ở phụ nữ.
  • Hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan ở mức độ nhẹ như viêm gan, xơ gan, vàng da
  • Nhờ vào đặc tính kháng viêm của dược liệu giúp cải thiện các triệu chứng viêm nhiễm ngoài da như mụn nhọt, ghẻ lở, tróc đầu,…
  • Một số thực nghiệm nhận thấy, cây xích đồng nam có tác dụng hạ huyết áp và làm giảm đau đầu nhẹ.

4. Đối tượng sử dụng

Dược liệu có thể dùng trong các trường hợp sau:

  • Người bị viêm gan, xơ gan, vàng da, vàng mặt
  • Phụ nữ bị khí hư, kinh nguyệt không đều, bạch đới, viêm nhiễm tử cung
  • Người bị ghẻ lở, mụn nhọt, trẻ nhỏ bị chốc đầu
  • Người bị cao huyết áp

Một số bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu

Trong Đông y lưu truyền nhiều bài thuốc chữa bệnh từ cây xích đồng nam an toàn và hiệu quả. Theo đó, vị thuốc được dùng để chữa một số chứng bệnh như tiểu buốt, tiểu ra máu, đau bụng kinh, kinh nguyệt không đều, khí hư, bạch đới ở phụ nữ,…

Một số bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu
Trong Đông y lưu truyền nhiều bài thuốc chữa bệnh từ cây xích đồng nam an toàn và hiệu quả

Bài thuốc chữa kinh nguyệt không đều, tiểu buốt, tiểu ra máu:

  • Chuẩn bị: Cây huyết dụ, búp mía giò non, mã đềm bầu đất, rễ cây xích đồng nam mỗi vị 10 – 15g
  • Thực hiện: Các dược liệu sau khi rửa sạch thì mang đi thái nhỏ, sao khô rồi cho vào ấm cùng với 1 lít nước và đun trên lửa nhỏ. Chia nước thuốc thành nhiều lần và uống hết trong ngày. Mỗi ngày dùng 1 thang đến khi triệu chứng cải thiện.

Bài thuốc chữa đau bụng kinh:

  • Chuẩn bị: Xích đồng nam, ngải cứu, cỏ ích mẫu, hương phụ mỗi vị 6g
  • Thực hiện: Các vị thuốc sau khi rửa sạch thì cho vào ấm cùng với 500ml và đun trên lửa nhỏ trong vòng 30 phút. Chắt lấy nước thuốc chia thành nhiều lần và uống hết trong ngày. Mỗi ngày sắc uống 1 thang, áp dụng trong vòng 2 – 3 tháng để đạt được kết quả tốt nhất.

Bài thuốc trị bệnh bạch đới và khí hư ở phụ nữ:

  • Chuẩn bị: Cỏ ích mẫu, xích đồng nam, ngải diệp, hương phụ với lượng vừa đủ
  • Thực hiện: Các vị thuốc cho vào ấm sắc cùng với 1 lít nước. Đến khi cạn còn 1/3 thì tắt bếp. Chia lượng thuốc thành 2 lần và uống khi con ấm. Mỗi ngày dùng 1 thang, áp dụng từ 1 – 3 tháng.

Bài thuốc chữa tăng huyết áp:

  • Chuẩn bị: Lá xích đồng nam, hoa hoè, hoa cúc, cam thảo với liều lượng vừa đủ
  • Thực hiện: Dược liệu sau khi sao vàng thì cho vào ấm cùng với 1.5 lít nước đun trên lửa nhỏ. Đến khi còn khoảng 2 chén thì tắt bếp, chia nước thuốc thành 2 lần và uống khi còn ấm. Mỗi ngày sắc uống 1 thang để cải thiện tình trạng cao huyết áp.

Bài thuốc chữa đau mỏi gối, thấp khớp:

  • Chuẩn bị: Cà gai leo, xích đồng nam, 3 loại đơn (mặt trời, răng cưa, tướng quân), tầm xuân, cành dây.
  • Thực hiện: Cho các vị thuốc đã chuẩn bị vào ấm cùng với lượng nước vừa đủ. Chia lượng nước thuốc thành 2 phần và uống hết trong ngày. Áp dụng liên tục từ 1 – 2 tháng để cảm nhận tình trạng đau nhức khớp cải thiện.

Bài thuốc chữa vàng da, vàng mắt:

  • Chuẩn bị: Rễ xích đồng nam 30g
  • Thực hiện: Dược liệu sau khi rửa sạch thì cắt khúc, sao vàng. Sau đó cho vào ấm cùng với 1 lít nước sắc đến khi còn lại 1 chén thì tắt bếp, dùng nước thuốc uống khi còn ấm để đạt được kết quả tốt nhất.

Bài thuốc chữa đái dắt, đái buốt, đái ra máu:

  • Chuẩn bị: Xích đồng nam, rễ tranh, bạch đồng nữ, cỏ bấc, ốc nhồi
  • Thực hiện: Các vị thuốc sau khi rửa sạch thì cho vào nồi cùng với lượng nước vừa đủ và đun trên lửa nhỏ. Mỗi ngày sắc uống 1 thang đến khi triệu chứng thuyên giảm hẳn.

Bài thuốc giúp giải uất, điều can, thanh nhiệt:

  • Chuẩn bị: Thanh bì, dái nghệ vàng, quả dành dành (sao cháy) mỗi vị 20g, xích đồng nam (sao), bạch đồng nữ (sao) mỗi vị 40g, cam thảo dây 16g
  • Thực hiện: Các dược liệu đem đi sắc với 800ml trên lửa nhỏ, đến khi cạn còn 250ml thì tắt bếp. Chia nước thuốc thành 2 – 3 lần và uống hết trong ngày.

Lưu ý khi dùng vị thuốc xích đồng nam chữa bệnh

Để đảm bảo an toàn cũng như hiệu quả chữa trị tốt nhất trong quá trình dùng dược liệu xích đồng nam chữa bệnh, bạn cần lưu ý một số vấn đề sau:

  • Không dùng cho người quá mẫn hoặc có tiền sử dị ứng với các thành phần trong dược liệu này.
  • Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, trẻ em hoặc người mắc bệnh nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thực hiện các bài thuốc chữa bệnh từ cây ngọc nữ đỏ.
  • Tránh tự ý kết hợp xích đồng nam với các loại tân dược hoặc các dược liệu khác. Ngoài ra, không nên lạm dụng hoặc dùng thuốc quá liều lượng khuyến cáo vì có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ.
  • Trong quá trình thực hiện các bài thuốc chữa bệnh từ vị thuốc ngọc nữ đỏ, nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường bạn cần đến ngay cơ sở y tế để được theo dõi và xử trí đúng cách.

Cây xích đồng nam là vị thuốc quý được dùng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả chữa trị tốt nhất, bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên môn/ thầy thuốc để được hướng dẫn liều dùng và cách dùng phù hợp với tình trạng bệnh lý.

Nguồn: Cây xích đồng nam: Đặc điểm, công dụng và 8 bài thuốc hay

Theo vienyduocdantoc
vienyduocdantoc.org.vn

Tin liên quan

Dự báo thời tiết ngày 27/12/2024: Hà Nội trời nhiều mây, có mưa nhỏ vài nơi

Dự báo thời tiết ngày 27/12/2024: Hà Nội trời nhiều mây, có mưa nhỏ vài nơi

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia vừa đưa ra thông tin dự báo thời tiết ngày 27/12/2/2024 tại Hà Nội và các khu vực trên cả nước.
Lan tỏa những bài học giá trị cho cộng đồng

Lan tỏa những bài học giá trị cho cộng đồng

Cuộc thi Lan tỏa Năng lượng tích cực lần thứ Năm với chủ đề “Từ trái tim đến trái tim” hướng đến mục tiêu kết nối mạnh mẽ, chạm đến trái tim nhiều người.
Dự báo thời tiết ngày 26/12/2024: Bắc Bộ có mưa nhỏ, trời rét

Dự báo thời tiết ngày 26/12/2024: Bắc Bộ có mưa nhỏ, trời rét

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia vừa đưa ra thông tin dự báo thời tiết ngày 26/12/2024 tại Hà Nội và các khu vực khác trên cả nước.

Cùng chuyên mục

Tác dụng của vừng đen theo Đông y

Tác dụng của vừng đen theo Đông y

Vừng đen là một thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao và vị thuốc chữa bệnh tốt.
Tác dụng của một số loại nấm dược liệu

Tác dụng của một số loại nấm dược liệu

Nấm là một siêu thực phẩm đồng thời là loại dược liệu quý hiếm. Cùng tìm hiểu tác dụng của một số loại nấm thường dùng làm dược liệu.
Các bài thuốc đông y giúp dưỡng da khỏe đẹp mùa hanh khô

Các bài thuốc đông y giúp dưỡng da khỏe đẹp mùa hanh khô

Những bài thuốc đông y có thành phần là các vị thuốc, thảo mộc tự nhiên an toàn, lành tính, cải thiện sắc tố da và ngăn ngừa khô da, nẻ da từ bên trong, giúp da mịn màng.
Những cây thuốc nam hỗ trợ điều trị viêm đại tràng

Những cây thuốc nam hỗ trợ điều trị viêm đại tràng

SKV - Trong khi y học hiện đại đã mang đến nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, thì việc sử dụng các vị thuốc nam để hỗ trợ quá trình điều trị viêm đại tràng vẫn luôn được ưa chuộng. Các loại thuốc nam thường an toàn, dễ kiếm, và có thể mang lại hiệu quả tích cực trong việc hỗ trợ giảm triệu chứng cũng như phòng ngừa tái phát.
Bài thuốc chữa bệnh từ các loại hoa cúc

Bài thuốc chữa bệnh từ các loại hoa cúc

Hoa cúc có rất nhiều loại và là một dược liệu quý trong y học cổ truyền. Theo Đông y, hoa cúc vị ngọt, cay, vào 3 kinh phế, can, thận; có tác dụng dưỡng âm, ích can, tán phong thấp, thanh đầu mục, giáng hỏa. Dưới đây là công dụng và bài thuốc từ một số loại hoa cúc.
Cây mâm xôi – Vị thuốc quý

Cây mâm xôi – Vị thuốc quý

SKV - Cây mâm xôi là vị thuốc quý trong vườn thuốc cổ truyền của người Việt, Cây được ứng dụng khá nhiều trong Đông Y nhằm chữa trị một số bệnh về gan, tim, đường huyết, bệnh xương khớp… quả có tác dụng bổ can thận, cường dương, tăng sinh lực.nên vị thuốc rất quý cho giới mày râu.

Các tin khác

Những vị thuốc nên dùng trong mùa đông lạnh

Những vị thuốc nên dùng trong mùa đông lạnh

Mùa đông tiết trời lạnh giá khiến cơ thể dễ gặp các vấn đề về sức khỏe. Các vị thuốc y học cổ truyền dưới đây bổ sung tính ấm, tăng sức đề kháng, hỗ trợ cơ thể hình thành "lá chắn" phòng chống bệnh tật.
[E-Magazine] Củ cải trắng - Nhân sâm mùa đông

[E-Magazine] Củ cải trắng - Nhân sâm mùa đông

Củ cải trắng là loại rau củ quen thuộc, chế biến được nhiều món ăn ngon. Củ cải trắng được mệnh danh là "nhân sâm mùa đông" nhờ giá trị dinh dưỡng cao và nhiều công dụng tuyệt vời cho sức khỏe.
Tác dụng và bài thuốc từ tiểu hồi hương

Tác dụng và bài thuốc từ tiểu hồi hương

Tiểu hồi hương là loài cây thân thảo, được ứng dụng phổ biến trong cả Đông, Tây y do có chứa các nguồn vitamin thiết yếu và hoạt chất bổ dưỡng.
10 loại nước uống từ thảo dược tốt cho sức khỏe trong mùa đông lạnh

10 loại nước uống từ thảo dược tốt cho sức khỏe trong mùa đông lạnh

Các loại nước từ thảo dược dưới đây mang lại nhiều lợi ích sức khỏe trong mùa đông, có tác dụng phòng và hỗ trợ điều trị một số chứng bệnh thường gặp.
Bất ngờ với những tác dụng của râu ngô

Bất ngờ với những tác dụng của râu ngô

Râu ngô là phần thường bị loại bỏ khi chế biến bắp ngô. Tuy nhiên, đây lại là một loại dược liệu quý. Được biết đến với tên gọi ngọc mễ tu, râu ngô thường xuyên được sử dụng trong các bài thuốc cổ truyền để điều trị các bệnh liên quan đến gan và mật.
Tác dụng chữa bệnh và một số bài thuốc từ hoa cúc chi

Tác dụng chữa bệnh và một số bài thuốc từ hoa cúc chi

Những bông hoa cúc chi nhỏ xinh với màu sắc tươi tắn thường nở rộ vào tháng 11-12 hằng năm. Hoa cúc chi là một dược liệu quý có nhiều tác dụng chữa bệnh trong y học cổ truyền.
Một số bài thuốc từ quả cam

Một số bài thuốc từ quả cam

Cam là loại quả quen thuộc trong đời sống. Quả cam bổ dưỡng, giúp tăng cường sức khỏe và là một vị thuốc trong y học cổ truyền.
Phát huy vai trò của người đứng đầu ở Bệnh viện y học Cổ truyền tỉnh Đắk Lắk​

Phát huy vai trò của người đứng đầu ở Bệnh viện y học Cổ truyền tỉnh Đắk Lắk​

SKV- Với lối sống trong sáng, giản dị và sự nỗ lực cống hiến không ngừng nghỉ của bản thân, nhiều năm qua bác sĩ CKII Trịnh Đăng Anh, Bí thư Chi bộ, Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền (YHCT) tỉnh đã có nhiều đóng góp thiết thực cho ngành y tế tỉnh nhà. Ghi nhận sự nỗ lực này, vừa qua bác sĩ CKII Trịnh Đăng Anh đã vinh dự nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ.
Đẩy mạnh phát triển sản phẩm y học cổ truyền phục vụ khách du lịch

Đẩy mạnh phát triển sản phẩm y học cổ truyền phục vụ khách du lịch

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1289/QĐ-TTg về Kế hoạch thực hiện Kết luận số 86-KL/TW của Ban Bí thư về phát triển nền Y học cổ truyền Việt Nam và Hội Đông y Việt Nam trong giai đoạn mới.
Những bài thuốc từ thảo mộc giúp điều trị một số bệnh về đường hô hấp

Những bài thuốc từ thảo mộc giúp điều trị một số bệnh về đường hô hấp

Giai đoạn chuyển mùa, không khí ô nhiễm khiến các bệnh về đường hô hấp gia tăng. Cùng tham khảo một số bài thuốc đơn giản, lành tính lại dễ thực hiện dưới đây để hỗ trợ điều trị các bệnh về hô hấp như ho, viêm họng, cảm cúm, nghẹt mũi...
Xem thêm
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam)  tổ chức Hội thảo chuyển đổi số

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo chuyển đổi số

Chiều ngày 18/12, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức Hội thảo chuyển đổi số với chủ đề “Định hướng công tác chuyển đổi số tại Liên hiệp Hội Việt Nam trong thời gian tới”.
Lễ dâng hương và báo cáo kết quả thừa kế di sản của Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

Lễ dâng hương và báo cáo kết quả thừa kế di sản của Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

Sáng 7/12, Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam tổ chức Lễ dâng hương và báo cáo kết quả thừa kế di sản của Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
Hội Nam Y Việt Nam tổ chức Lễ dâng hương kỷ niệm 50 năm ngày mất cố Lương Y Nguyễn Kiều

Hội Nam Y Việt Nam tổ chức Lễ dâng hương kỷ niệm 50 năm ngày mất cố Lương Y Nguyễn Kiều

Sáng 01/12/2024, Tại nhà thờ cố Lương Y Nguyễn Kiều, xã Phượng Dc, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội Hội Nam Y Việt Nam đã tổ chức Lễ dâng hương tưởng niệm 50 năm ngày mất của cố Lương Y Nguyễn Kiều.
An Giang: Hội nghị khoa học Đông dược bào chế

An Giang: Hội nghị khoa học Đông dược bào chế

SKV - Hội nghị khoa học Đông dược bào chế được Trường trung cấp Quốc Tế Khôi Việt phối hợp cùng Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổ chức vào sáng ngày 09/11, tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
Hội Nam y Việt Nam công bố quyết định thành lập Chi hội Nam y Thái Bình

Hội Nam y Việt Nam công bố quyết định thành lập Chi hội Nam y Thái Bình

Chiều 20/10/2024, tại TP Thái Bình, Hội Nam y Việt Nam đã long trọng tổ chức lễ công bố quyết định thành lập và Đại hội lần thứ nhất Chi hội Nam y Thái Bình, nhiệm kỳ 2024-2029.
Phiên bản di động