Cô đơn tuổi già: Mối nguy âm thầm đối với sức khỏe tinh thần người cao tuổi

Ảnh minh họa.

Hiểu đúng về cô đơn tuổi già

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, trong các giai đoạn phát triển của cuộc đời, tuổi già là thời điểm con người dễ trải qua cảm giác cô đơn sâu sắc nhất.

Các nghiên cứu tại nhiều quốc gia phát triển cho thấy, khoảng 1/3 người cao tuổi đang phải đối mặt với cảm giác cô đơn. Tỷ lệ này còn cao hơn ở những người mắc các bệnh lý mạn tính như tim mạch, lo âu, sa sút trí tuệ hoặc trầm cảm.

Trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh chóng, cô đơn ở người cao tuổi không còn đơn thuần là một trạng thái cảm xúc mà đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm và can thiệp sớm.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng cô đơn và sống một mình là một. Thực tế, cô đơn là cảm nhận mang tính chủ quan khi một người cảm thấy thiếu hụt những kết nối xã hội hoặc tình cảm có ý nghĩa.

Một người sống một mình nhưng vẫn duy trì các mối quan hệ bạn bè, thường xuyên tham gia hoạt động cộng đồng và cảm thấy bản thân có giá trị chưa chắc đã cô đơn. Ngược lại, có những người sống trong gia đình đông đúc, quây quần cùng con cháu nhưng vẫn cảm thấy lạc lõng, không được lắng nghe hay chia sẻ. Đó mới là biểu hiện của sự cô đơn thực sự.

Trong khi đó, cô lập xã hội là tình trạng khách quan khi một người có rất ít mối quan hệ và hạn chế tiếp xúc với người khác. Cô lập xã hội và cô đơn có thể cùng tồn tại nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Theo các chuyên gia, cô đơn ở tuổi già thường là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.

Theo đó, mất bạn đời là một trong những cú sốc tâm lý lớn nhất ở tuổi xế chiều. Sự ra đi của người bạn đồng hành khiến người cao tuổi mất đi điểm tựa tinh thần, người chia sẻ và chăm sóc hằng ngày.

Việc rời khỏi môi trường làm việc quen thuộc khiến nhiều người cảm thấy hụt hẫng, mất đi các mối quan hệ đồng nghiệp và cảm giác được cống hiến.

Bên cạnh đó, khoảng cách thế hệ cũng là yếu tố khiến người già cảm thấy cô đơn. Con cháu bận rộn với công việc, học tập hoặc sinh sống xa nhà khiến sự kết nối trực tiếp ngày càng giảm. Bên cạnh đó, khác biệt về lối sống, tư duy và công nghệ cũng tạo nên khoảng cách vô hình giữa các thế hệ.

Thu nhập giảm sút sau nghỉ hưu, chi phí y tế tăng cao khiến nhiều người cao tuổi tự ti, ngại tham gia các hoạt động xã hội. Không ít người còn phải đối mặt với quan niệm sai lầm rằng "già thì buồn là chuyện bình thường", khiến những khó khăn tâm lý không được phát hiện kịp thời.

Trong thời đại số, từ thanh toán, mua sắm đến đặt lịch khám bệnh đều chuyển dần sang nền tảng trực tuyến. Điều này khiến nhiều người cao tuổi cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau và phụ thuộc nhiều hơn vào con cháu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn cho rằng người cao tuổi thường phải đối mặt cùng lúc với nhiều mất mát như sức khỏe suy giảm, nghỉ hưu, khó khăn tài chính, mất người thân và thu hẹp các mối quan hệ xã hội.

"Ngay cả người trẻ cũng gặp khó khăn trong việc thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại. Với người cao tuổi, áp lực này còn lớn hơn rất nhiều", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn chia sẻ.

Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

Các chuyên gia khuyến cáo gia đình cần đặc biệt lưu ý khi người cao tuổi xuất hiện những thay đổi như: ít ra khỏi nhà; giảm giao tiếp với bạn bè, hàng xóm; từ bỏ những sở thích từng yêu thích; thường xuyên ngồi một mình hoặc né tránh các cuộc gọi.

Về cảm xúc, cần chú ý người cao tuổi có dấu hiệu buồn bã kéo dài, dễ tủi thân hoặc khóc, cáu gắt, nhạy cảm quá mức, thường xuyên cảm thấy bị bỏ rơi.

Người già hay phàn nàn, trách móc con cháu; ngại chia sẻ ý kiến; thường xuyên nói những câu như: "Tôi là gánh nặng", "Tôi không còn giá trị".

Về thể chất, người cao tuổi có biểu hiện mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc; chán ăn, ăn không ngon; sụt cân không rõ nguyên nhân; đau đầu, đau nhức cơ thể kéo dài dù không phát hiện bệnh lý thực thể.

Theo các chuyên gia, đây có thể là những dấu hiệu sớm của tình trạng cô đơn kéo dài hoặc trầm cảm ở người cao tuổi. Việc nhận biết sớm và can thiệp kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe tinh thần cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.