Địa cốt bì trong y học cổ truyền

Địa cốt bi là rễ của cây Câu kỷ, có tác dụng hạ nhiệt, hạ huyết áp, hạ đường huyết, hạ cholesterol máu, hưng phấn tử cung và kháng khuẩn.

Tên gọi: Khô kỷ, Địa tinh, Địa tiết, Địa tiên, Tiên trượng, Tiên nhân tượng, Tử kim bì, Địa cốt quan, Phục trần chiên, Tây vương mẫu trượng, Kim sơn gìa căn, Tính cốt bì.

Tên khoa học: Cortex lycci Sinensis. Họ Solanaceae.

Mô tả Địa cốt bì

Cây câu kỷ nhỏ, cao từ 0,5-1,5m, chia cành nhỏ, cây có gai ngắn tầm 5cm mọc ở kẽ lá. Cuống lá ngắn chỉ tầm 2-6mm, lá mọc so le, một số mọc vòng tại ngọn. Lá hình mác, hẹp dần về cuống và ngọn lá, hơi nhọn, dài khoảng 2-6cm, rộng từ 0,62-5cm, mép lá thẳng không răng cưa. Hoa nhỏ màu tím đỏ mọc đơn độc ở kẽ lá hoặc có một số hoa mọc tụ lại. Quả mọng hình trứng dài 0,5-2cm, đường kính 4-8mm. Khi chín có màu đỏ sẫm hoặc vàng đỏ. Mùa hoa: tháng 6-9, mùa quả: tháng 7-10.

Địa cốt bì hình trụ có rãnh, với chiều dài từ 3 đến 10 cm, chiều rộng 0,5 đến 1,5 cm và độ dày 0,1 đến 0,3 cm. Bề mặt bên ngoài có màu xám vàng đến nâu vàng, sần sùi, có vết nứt dọc không đều, và dễ bong ra như vảy. Bề mặt bên trong có màu vàng trắng đến vàng xám, tương đối bằng phẳng, với các đường dọc mịn. Thân nhẹ, giòn và dễ gãy. Mặt cắt không đều, lớp ngoài có màu nâu vàng và lớp trong có màu trắng. Vị hơi ngọt rồi đắng.

Phân bố và thu hoạch Địa cốt bì

Phân bố:

  • Ở Việt Nam: ở tại các vùng núi cao vùng giáp biên giới Trung Quốc
  • Ở Trung Quốc: Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam đều có.
  • Ngoài ra cây còn mọc và được trồng ở Nhật Bản, Triều Tiên.

Thu hoạch: Đào được rễ, rửa sạch, rút bỏ lõi. Thu hái vào trước đầu mùa xuân hoặc cuối mùa thu.

Bào chế và Bảo quản Địa cốt bì

Bào chế:

  • Theo Trung y: Sau khi cắt thành từng đoạn ngắn bằng nhau, sắc nước Cam thảo ngâm một đêm rồi vớt ra sấy khô (Lôi Công Bào Chế Dược Tính Luận).
  • Theo kinh nghiệm Việt Nam Chọn vỏ không còn lõi, rửa sạch, xắt nhỏ phơi khô dùng sống, có khi tẩm rượu sấy qua

Bảo quản: Bảo quản nơi khô ráo, tránh đè vật nặng làm giập nát.

Thành phần hóa học và Tác dụng dược lý của Địa cốt bì

Thành phần hóa học: chứa các alcaloid: betaine [1], kukoamine A [2] và 1, 2, 3, 4 được sử dụng để điều hòa miễn dịch, tác nhân, diệt virus, ức chế khối u , 7, -pentahydroxy-6-azabicyclo [3.3.0] octan (1,2,3,4,7-pen-tahydroxy-6nitro-bicycol [3,3,0] -octan) và 1,4,7,8-tetrahydroxy-6-azabicyclo [3,3,0] octan (1,4,7,8-tetrahydroxy-6-nitrobicycol [3,3,0] -octan) [ 3]. Nó cũng chứa lyciumin A và B của hoạt động enzyme chống renin và chống angiotensin [4, 5]. Cũng chứa axit hữu cơ với hoạt tính enzyme chống angiotensin: (S) -9-hydroxy-10E, axit 12Z-octadecadienoic [(S) -9-hydroxy-10E, axit 12Z-octadecadienoic] Và (S) 9-hydroxyl 10E, 12Z, 15Z-octadecadienoic acid [(S) -9-hydroxy-10E, 12Z, 15Z-octadecatrienoic] [6]. Nó vẫn chứa lyciumamide (aurantiamideacetae) [7] và axit linoleic [1]. Axit Linollenic, axit melissic, axit cinnamic, sugiol, 5α-stigrol-3,6-dione (5α-stig-mastane-3, 6-dine) [8], scopoletin [6], β-sitosterol glucoside [9], scopoletin [6], β-sitosterol glucoside (Β-sitoserol glucosde) [9], v.v. Rễ chứa n-tricosane và n-trtriaconetane, đó là n-ankan với 15-33 nguyên tử carbon, rượu chuỗi dài với 18-31 nguyên tử carbon; Cholesterol.

Địa cốt bì trong y học cổ truyền

Tác dụng dược lý:

1. Hạ huyết áp: thuốc sắc 0,2-0,5g / kgiV, có thể làm giảm huyết áp 53-67% đối với chó và mèo gây mê, 5g / kgig có thể giảm 27% huyết áp cho chuột bình thường, cồn thuốc (0,3g / kgiV có tác dụng hạ huyết áp đối với mèo, mèo gây mê hoặc 0,5-1g / kg1m trên chó, kèm theo nhịp tim chậm và thở nhanh; Digocortin 5mg / kgiv có tác dụng giảm chuột. Lyciumin, A Và B có tác dụng ức chế men chuyển đổi renin và angiotensin, tỷ lệ ức chế trên renin lần lượt là 19,4% (40? G / ml) và 32% (40? G / ml), tỷ lệ ức chế hoạt động của ACE là 90,9% (100? G / RM) và 79% (100? G / RM).

2. Tác dụng hạ sốt: Chiết xuất ethanol, chiết xuất nước và chiết xuất dư lượng ether ig hoặc iV của da Digu có tác dụng hạ sốt đáng kể đối với pyrogens. Chiết xuất nước của phần ethanol của vỏ cây Digu cũng có tác dụng hạ sốt mạnh khi tương đương với một loại thuốc thô 0,75-7,5g / kg. Thuốc sắc Digupi ở mức 2g / kg, ig hoặc iV có tác dụng hạ sốt mạnh đối với sốt do este đường chiết xuất từ ​​thành tế bào E. coli.

3. Tác dụng hạ đường huyết: Thuốc giảm đau Digupi 8g / kg có thể làm giảm 14% đường huyết của thỏ bình thường và duy trì trong khoảng 7-8h].

4. Tác dụng khác: Thuốc sắc 50% sử dụng phương pháp đục lỗ phẳng, có tác dụng ức chế vi khuẩn Staphylococcus aureus và Typhoid. Thuốc sắc Digupi có tác dụng ức chế sản xuất interleukin-2 (IL-2) trong các tế bào lách của chuột bình thường, nó có tác dụng đáng kể trong việc giảm sản xuất IL-2 trong các tế bào lách của chuột do cyclophosphamide; Sự gia tăng bất thường của IL-2 gây ra bởi azapurine cho thấy tác dụng ức chế. Thuốc tiêm Digupi (100%) có tác dụng kích thích đáng kể lên tử cung bị cô lập của chuột và chuột vô sinh, 1ml tương đương với 0,054 đơn vị tuyến yên.

Địa cốt bì trong y học cổ truyền

Khí vị: Vị ngọt nhạt tính hàn

Quy kinh: Thủ Thái âm Phế và Túc Thiếu âm Thận

Công năng: Thanh nhiệt (chủ yếu phế nhiệt) lương huyết thối chưng

Chủ trị: chứng âm hư phế nhiệt, huyết nhiệt, cốt chưng triều nhiệt, tiểu nhi can nhiệt, thổ nục huyết, tiêu khát, phế nhiệt khái suyễn.

Kiêng kỵ:

  • Ngoại cảm phong hàn phát sốt thì cấm dùng.
  • Tỳ Vị hư hàn cấm dùng

Liều lượng: 6 – 15g.

Ứng dụng lâm sàng của Địa cốt bì

Trị nóng nảy bức rức, nóng trong xương và các loại nóng nảy bứt rứt do hư lao, nóng nảy bứt rứt sau khi bệnh nặng: Địa cốt bì 2 lượng, Phòng phong 1 lượng, Cam thảo (chích) 5 chỉ. Mỗi lần dùng 5 chỉ sắc với 5 lát gừng tươi uống (Địa Tiên Tán – Tế Sinh Phương).

Đau thắt lưng do thận suy: Dùng Rễ câu tử, Đỗ trọng, tỳ giải mỗi thứ 1 cân, ngâm với 3 đấu rượu ngon bịt kín, bỏ trong nồi nấu 1 ngày, khi thích thì uống (Thiên Kim Phương).

Trị bạch đới, mạch chạy Sác: Dùng 1 cân rễ Câu kỷ, Sinh địa hoàng 5 cân, 1 đấu rượu. Sắc còn 5 thăng uống hằng ngày (Thiên Kim Phương).

Minh Thuỳ (t/h)
Suckhoeviet.org.vn

Tin liên quan

Phát động chiến dịch lan tỏa tinh thần dân tộc và tình yêu Tổ quốc nhân Ngày Quốc khánh 2/9

Phát động chiến dịch lan tỏa tinh thần dân tộc và tình yêu Tổ quốc nhân Ngày Quốc khánh 2/9

Lấy hình ảnh lá cờ Tổ quốc làm trung tâm, thông qua các hoạt động truyền thông, phủ đỏ các trang mạng xã hội, lan tỏa tinh thần dù là ai, dù ở bất cứ nơi nào, vẫn sẽ luôn hướng về lá cờ Việt Nam.
Công tác tổ chức Cuộc thi ảnh, video “Việt Nam hạnh phúc - Happy Vietnam 2024”

Công tác tổ chức Cuộc thi ảnh, video “Việt Nam hạnh phúc - Happy Vietnam 2024”

Vào ngày 20/3/2024, Bộ Thông tin và Truyền thông đã tổ chức Họp báo phát động Cuộc thi ảnh, video “Việt Nam hạnh phúc - Happy Vietnam năm 2024”, kết nối trực tuyến với 63 điểm cầu tại Sở Thông tin và Truyền thông các tỉnh, thành phố.
Dự báo thời tiết ngày 29/6/2024: Hà Nội mưa rào và dông, ngày nắng nóng

Dự báo thời tiết ngày 29/6/2024: Hà Nội mưa rào và dông, ngày nắng nóng

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia vừa đưa ra thông tin dự báo thời tiết ngày 29/6/2024 tại khu vực Hà Nội và cả nước.

Cùng chuyên mục

Hạ khô thảo - Dược liệu giúp thanh nhiệt và hỗ trợ huyết áp

Hạ khô thảo - Dược liệu giúp thanh nhiệt và hỗ trợ huyết áp

Trong kho tàng dược liệu của y học cổ truyền, hạ khô thảo là một vị thuốc quen thuộc, được sử dụng để thanh nhiệt, tiêu viêm và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý. Loài cây này mọc hoang ở nhiều nơi, dễ thu hái và có giá trị dược tính đáng chú ý, đặc biệt trong các bài thuốc liên quan đến gan, huyết áp và các chứng viêm.
Cây thành ngạnh và những công dụng bất ngờ trong y học cổ truyền

Cây thành ngạnh và những công dụng bất ngờ trong y học cổ truyền

Trong kho tàng dược liệu của y học cổ truyền Việt Nam, nhiều loại cây mọc hoang trong tự nhiên lại có giá trị chữa bệnh. Cây thành ngạnh là một trong số đó. Dù không quá phổ biến trong đời sống hằng ngày, nhưng theo kinh nghiệm dân gian, loại cây này được sử dụng để hỗ trợ điều trị nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt liên quan đến tiêu hóa và giải độc cơ thể.
Chữa bệnh không dùng thuốc: Giá trị của châm cứu và dưỡng sinh trong y học cổ truyền

Chữa bệnh không dùng thuốc: Giá trị của châm cứu và dưỡng sinh trong y học cổ truyền

Không chỉ nổi tiếng với các bài thuốc thảo dược, y học cổ truyền Việt Nam còn có nhiều phương pháp trị liệu không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt và dưỡng sinh. Dựa trên nguyên lý cân bằng âm dương, điều hòa khí huyết, các liệu pháp này ngày càng được quan tâm trong chăm sóc sức khỏe, đặc biệt khi bệnh mạn tính gia tăng và xu hướng sống khỏe tự nhiên trở nên phổ biến.
Hoa và sức khỏe phái đẹp - Liệu pháp dịu dàng từ thiên nhiên

Hoa và sức khỏe phái đẹp - Liệu pháp dịu dàng từ thiên nhiên

Không chỉ mang vẻ đẹp thanh tao và hương thơm dễ chịu, nhiều loài hoa còn được y học cổ truyền xem như những vị thuốc quý giúp bồi bổ cơ thể, điều hòa khí huyết và chăm sóc sắc đẹp. Từ hoa cúc, hoa hồng đến hoa nhài hay hoa sen, mỗi loài hoa đều chứa những dược tính tự nhiên góp phần giúp phụ nữ khỏe - đẹp hơn mỗi ngày.
Phát triển Y học cổ truyền Việt Nam trong thế kỷ XXI

Phát triển Y học cổ truyền Việt Nam trong thế kỷ XXI

Tạp chí Sức khoẻ Việt trân trọng giới thiệu bài viết "Phát triển Y học cổ truyền Việt Nam trong thế kỷ XXI" của TTND. GS. TS Trương Việt Bình - Chủ tịch Hội Nam Y Việt Nam.
Rau răm: Từ thảo mộc vườn nhà đến vị thuốc dân gian

Rau răm: Từ thảo mộc vườn nhà đến vị thuốc dân gian

Không chỉ là loại rau gia vị góp mặt trong nhiều món ăn truyền thống, rau răm còn được y học cổ truyền và một số nghiên cứu hiện đại ghi nhận với nhiều lợi ích đáng chú ý. Tuy nhiên, sử dụng thế nào để tốt cho sức khỏe là điều không phải ai cũng hiểu rõ.

Các tin khác

Thuốc nam trong hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp ở người cao tuổi

Thuốc nam trong hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp ở người cao tuổi

Đau nhức xương khớp là tình trạng phổ biến ở người cao tuổi, đặc biệt khi thời tiết thay đổi, trời lạnh hoặc ẩm ướt. Không chỉ gây khó khăn trong vận động, các bệnh lý xương khớp còn ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và tâm lý của người già. Bên cạnh các phương pháp điều trị của y học hiện đại, y học cổ truyền với hệ thống thuốc nam phong phú được xem là giải pháp hỗ trợ an toàn, phù hợp với thể trạng người cao tuổi nếu được sử dụng đúng cách.
Dược liệu sạch - điều kiện sống còn của ngành Nam y

Dược liệu sạch - điều kiện sống còn của ngành Nam y

Với Nam y, phần lớn các bài thuốc dựa vào cây thuốc bản địa thì chất lượng dược liệu càng đóng vai trò then chốt. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường dược liệu ngày càng mở rộng, câu chuyện đảm bảo nguồn dược liệu sạch, có truy xuất nguồn gốc và đạt chuẩn đang trở thành một trong những vấn đề cốt lõi đối với sự phát triển bền vững của y học cổ truyền Việt Nam.
Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông 2026: Lan tỏa giá trị y đức, phát huy tinh hoa y học cổ truyền

Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông 2026: Lan tỏa giá trị y đức, phát huy tinh hoa y học cổ truyền

Trong không khí rực rỡ của mùa xuân Bính Ngọ 2026, Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông đã trở thành một điểm đến tâm linh, văn hóa và sức khỏe đặc biệt đối với người dân và du khách trên khắp cả nước.
Chăm sóc chủ động – Chìa khóa cho một đời sống cân bằng

Chăm sóc chủ động – Chìa khóa cho một đời sống cân bằng

(SKV) - Có một sự thật giản dị nhưng không phải ai cũng kịp nhận ra: cơ thể luôn thì thầm trước khi buộc phải “lên tiếng” bằng bệnh tật. Đó có thể là những cơn mệt mỏi thoáng qua, vài đêm ngủ chập chờn, cảm giác căng thẳng kéo dài hay những rối loạn nhẹ trong sinh hoạt thường ngày. Mỗi tín hiệu ấy là một lời nhắc nhở rằng chúng ta đã sống quá nhanh, quá vội mà quên lắng nghe chính mình.
[E-Magazine] Cây quất - “Món quà sức khỏe” từ thiên nhiên

[E-Magazine] Cây quất - “Món quà sức khỏe” từ thiên nhiên

Cây quất không chỉ quen thuộc trong dịp Tết mà còn là một loại cây mang lại giá trị sức khỏe đáng chú ý. Từ quả đến vỏ, quất được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực và các bài thuốc dân gian nhờ đặc tính giàu tinh dầu, vitamin và hợp chất sinh học. Dưới góc nhìn của cả y học cổ truyền và y học hiện đại, quất được đánh giá là thực phẩm - dược liệu tự nhiên giúp hỗ trợ hô hấp, tiêu hóa và tăng cường sức đề kháng, đặc biệt phù hợp trong giai đoạn giao mùa và những thời điểm cơ thể dễ suy giảm miễn dịch.
Nâng cao năng lực khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền

Nâng cao năng lực khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền

Y học cổ truyền Việt Nam là kết tinh của trí tuệ dân tộc qua hàng nghìn năm lịch sử, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe của nhân dân.
Huyền hồ - Dược liệu hỗ trợ giảm đau và hoạt huyết

Huyền hồ - Dược liệu hỗ trợ giảm đau và hoạt huyết

Trong kho tàng dược liệu phương Đông, Corydalis yanhusuo - thường gọi là huyền hồ - được biết đến như một vị thuốc có tác dụng giảm đau và hoạt huyết. Từ lâu, dược liệu này đã được sử dụng trong y học cổ truyền để hỗ trợ điều trị đau bụng kinh, đau đầu, đau dạ dày, đau do ứ trệ khí huyết. Ngày nay, nhiều nghiên cứu hiện đại bước đầu cũng ghi nhận những hoạt chất trong huyền hồ có tiềm năng tác động lên hệ thần kinh và tuần hoàn.
[Infographic] 5 loại trà thảo dược tốt cho tim mạch

[Infographic] 5 loại trà thảo dược tốt cho tim mạch

Một số loại trà thảo dược có khả năng hỗ trợ giảm nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch. Việc kết hợp uống trà thảo dược với chế độ ăn uống lành mạnh, lối sống tích cực sẽ mang lại hiệu quả tối ưu trong việc duy trì và cải thiện sức khỏe tim mạch.
10 loại thảo mộc tự nhiên giúp giảm đầy bụng

10 loại thảo mộc tự nhiên giúp giảm đầy bụng

Theo y học cổ truyền, đầy bụng là biểu hiện của tình trạng “thực tích” - thức ăn ứ trệ làm tỳ vị quá tải, khí cơ không thông. Thay vì lạm dụng thuốc hỗ trợ tiêu hóa, nhiều thảo mộc quen thuộc có thể giúp cơ thể tự điều chỉnh một cách an toàn, hiệu quả.
Dưa hành, củ kiệu - Bí quyết hỗ trợ tiêu hóa từ món ăn dân dã

Dưa hành, củ kiệu - Bí quyết hỗ trợ tiêu hóa từ món ăn dân dã

Dưa hành, củ kiệu - món ăn giản dị nhưng lại ẩn chứa giá trị sức khỏe đáng kể nhờ quá trình lên men tự nhiên. Vị chua thanh, hăng nhẹ không chỉ giúp kích thích vị giác mà còn góp phần bổ sung lợi khuẩn, giảm cảm giác đầy bụng. Món ăn này được xem như “men tiêu hóa” tự nhiên, hỗ trợ hệ tiêu hóa trong những ngày ăn uống nhiều đạm, béo.
Xem thêm
​Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác: Pho sử sống của Y đức và Khát vọng tự chủ Y học dân tộc

​Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác: Pho sử sống của Y đức và Khát vọng tự chủ Y học dân tộc

Trong tiết xuân của ngày rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ, ngành Y tế Việt Nam lại cùng hướng về Y Miếu (Hà Nội) và mảnh đất Liêu Xá (Hưng Yên) để tưởng niệm 235 năm ngày mất của Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Sự kiện không chỉ là nghi thức tâm linh, mà còn là dịp để nhìn lại giá trị xuyên thời đại của một hệ thống tư tưởng y học đồ sộ.
Khai Xuân Hội tụ: Liên minh các Hội Y tế và Công ty CP Ao Vua hướng về cội nguồn Tản Viên Sơn

Khai Xuân Hội tụ: Liên minh các Hội Y tế và Công ty CP Ao Vua hướng về cội nguồn Tản Viên Sơn

[Ba Vì, ngày 28/02/2026] – Trong tiết trời xuân ấm áp và linh thiêng của vùng đất Ba Vì, một sự kiện gặp gỡ đầy ý nghĩa đã diễn ra, đánh dấu sự gắn kết bền chặt giữa các tổ chức xã hội - nghề nghiệp và doanh nghiệp vì sự nghiệp chăm sóc sức khỏe Nhân dân.
Hội Nam Y Việt Nam Khai xuân Bính Ngọ- Kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955- 27/2/2026)

Hội Nam Y Việt Nam Khai xuân Bính Ngọ- Kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955- 27/2/2026)

Trong không khí hân hoan của những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, Hội Nam Y Việt Nam đã long trọng tổ chức Buổi lễ Khai xuân và Kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/02/1955 – 27/02/2026). Đây là dịp để các thế hệ thầy thuốc nhìn lại chặng đường vẻ vang, đồng thời thắp sáng tinh thần “Nam dược trị Nam nhân”.
Lan tỏa tinh thần y đức và phát huy giá trị thuốc Nam

Lan tỏa tinh thần y đức và phát huy giá trị thuốc Nam

Nhân dịp kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955 – 27/2/2026) và khai Xuân năm Bính Ngọ, Chi hội Nam y Thái Nguyên đã long trọng tổ chức buổi gặp mặt đầu Xuân dành cho các hội viên là thầy thuốc, y sĩ, lương y và những người làm công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng, tại Văn phòng Chi hội.
Hội Nam Y Việt Nam và Công ty CP Tập đoàn Ao Vua trao tặng 300 suất quà tết tại Cẩm Thủy- Thanh Hóa

Hội Nam Y Việt Nam và Công ty CP Tập đoàn Ao Vua trao tặng 300 suất quà tết tại Cẩm Thủy- Thanh Hóa

Sáng ngày 3/2/2026, tại trụ sở UBND xã Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa, Hội Nam Y Việt Nam phối hợp cùng Công ty CP Tập đoàn Ao Vua đã tổ chức chương trình trao tặng quà Tết cho các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn và gia đình chính sách trên địa bàn.
Phiên bản di động