Mã thầy- Bổ mát, giải nhiệt, trị nhiều chứng bệnh

Ảnh minh họa

Theo Từ điển Cây thuốc Việt Nam, của tác giả Võ Văn Chi (giảng viên Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội, ĐH Đà Lạt, Đại học Y dược TPHCM), Mã thầy hay còn được gọi với các tên khác như: Củ năn, Năng ngọt - Eleocharis oih dulcis (Burm.f.) Trin. ex Henschel var. tuberosa (Roxb.) Koyama, thuộc họ Cói - Cyperaceae.

Mã thầy là cây thảo thuỷ sinh sống nhiều năm. Củ to, đen, nạc trắng giòn, ngọt. Thân hình trụ cao 15-60cm hay hơn, đường kính 1.5-3mm hay hơn, bóng. Lá tạo thành bẹ ngắn ở gốc, dễ rách.

Cụm hoa bông dạng tháp bút, dài 2-5cm, rộng bằng thân; hoa có 7 tơ màu vàng nâu, 2-3 nhị, 2-3 đầu nhuỵ. Quả bế dài bằng 1/2 vẩy, có 5-7 tia, tròn.

Sinh thái: Cây trồng, ưa khí hậu vùng núi cao.

Trồng khoảng 200-240 ngày là có thu hoạch, có thể cho 10-15 tấn trên mỗi hecta. Mùa hoa tháng 7-11.

Phân bố: Trồng ở Hà Giang, Cao Bằng, Lâm Đồng, Kiên Giang. Còn có ở Ấn Độ, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản.

Bộ phận dùng: Củ và phần thân trên mặt đất - Tuber et Herba Eleocharidis Tuberosae.

Thành phần hoá học: Củ Năn chứa lượng tinh bột và protein tương tự như Năn ngọt nhưng có lượng đường cao hơn.

Tính vị, tác dụng: Cỏ có vị ngọt, tính hàn; có tác dụng hoá đàm, giải nhiệt, tiêu tích, minh mục.

Công dụng: Củ dùng ăn, nấu canh, nấu chè, làm mứt, là loại thức ăn bổ mát. Cũng được dùng làm thuốc cầm máu. Khi nghiền củ thành một chất dịch như sữa, dịch này có tác dụng ức chế sự sinh trưởng của Staphylococcus và Bacillus Coli. Có tác giả cho là củ được dùng trị tiêu khát, bệnh về gan, táo bón, lỵ ra máu, mắt sưng đỏ. Liều dùng 10-20g, dạng thuốc sắc.

Ở Vân Nam (Trung Quốc), củ được dùng trị trẻ em thực tích, phát sốt, hoàng đản, mắt đỏ, đái buốt (nhiệt lâm); phần cây trên mặt đất dùng làm thuốc thanh nhiệt lợi niệu.