Ngành bán dẫn Việt Nam: Từ áp lực "năng lực thực thi" đến lời giải tại SEMICONNECT 2026

Sự dịch chuyển này kéo theo quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu với tốc độ nhanh hơn so với nhiều giai đoạn trước. Các doanh nghiệp công nghệ lớn không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất mới mà còn mở rộng hệ sinh thái đối tác nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm rủi ro và tối ưu chi phí vận hành. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia tại châu Á đang đứng trước cơ hội mở rộng vai trò trong chuỗi giá trị bán dẫn, không chỉ ở sản xuất mà còn ở những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.

Việt Nam cũng đang nằm trong xu hướng dịch chuyển này. Với nền tảng sản xuất điện tử ngày càng mở rộng, sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI công nghệ cao và nhu cầu nhân lực kỹ thuật liên tục gia tăng, thị trường trong nước đang sở hữu những điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu. Tuy nhiên, khi cơ hội ngày càng rõ ràng hơn, câu hỏi lớn đặt ra không còn là liệu Việt Nam có tham gia hay không, mà là nên bắt đầu từ đâu để hình thành năng lực cạnh tranh thực chất và bền vững.

Không phải mọi quốc gia đều bắt đầu từ công nghệ lõi

Trong nhiều năm, phần lớn sự chú ý của ngành tập trung vào các phân khúc như thiết kế vi mạch và sản xuất wafer - những lĩnh vực yêu cầu vốn đầu tư rất lớn, năng lực công nghệ cao và hệ sinh thái phát triển trong thời gian dài.

Tuy nhiên, cấu trúc ngành đang thay đổi. Sự bùng nổ của AI, điện toán hiệu năng cao (HPC), xe điện và thiết bị kết nối đang tạo ra nhu cầu mới đối với nhiều phân khúc hỗ trợ trong chuỗi giá trị bán dẫn. Những lĩnh vực như MEMS & Sensors, Advanced Packaging, Advanced Testing hay Smart Manufacturing đang ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong cấu trúc ngành công nghiệp điện tử thế hệ mới. Điều này mở ra một góc nhìn khác cho các quốc gia đang phát triển.

Tham gia chuỗi giá trị bán dẫn không nhất thiết đồng nghĩa phải bắt đầu từ những phân khúc khó nhất, mà cần bắt đầu từ những phân khúc phù hợp nhất với năng lực hiện hữu. Đối với Việt Nam, đây có thể là cách tiếp cận thực tế hơn trong giai đoạn đầu phát triển hệ sinh thái.

Packaging, Testing và MEMS: Những mắt xích đang gia tăng vai trò

Trong số các phân khúc đang nổi lên, Advanced Packaging được xem là một trong những lĩnh vực đáng chú ý nhất.

Nếu trước đây packaging chủ yếu được nhìn nhận là công đoạn cuối của chuỗi sản xuất, thì hiện nay vai trò của đóng gói tiên tiến đang thay đổi nhanh chóng. Các kiến trúc chip mới, nhu cầu AI và yêu cầu tối ưu hiệu năng đang khiến packaging trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất xử lý, mức tiêu thụ năng lượng và khả năng tích hợp hệ thống.

Song song đó, testing cũng ngày càng giữ vai trò quan trọng khi yêu cầu về độ tin cậy và hiệu năng chip liên tục gia tăng.

Ở một hướng khác, MEMS và công nghệ cảm biến tiếp tục mở rộng ứng dụng trong thiết bị y tế, xe thông minh, hệ thống tự động hóa công nghiệp và Internet of Things (IoT). Đây đều là những lĩnh vực có mối liên hệ trực tiếp với năng lực sản xuất điện tử và nhu cầu chuyển đổi số của Việt Nam.

Cơ hội không chỉ đến từ việc sở hữu công nghệ lõi, mà còn đến từ khả năng lựa chọn đúng mắt xích đang tăng trưởng nhanh nhất trong chuỗi giá trị.

Thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở công nghệ

Dù cơ hội đang mở rộng, thách thức của ngành bán dẫn Việt Nam có thể nằm ở những yếu tố ngoài công nghệ.

Ngành bán dẫn là ngành đòi hỏi sự liên kết rất cao giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chính sách công nghiệp, hệ sinh thái hỗ trợ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Một quốc gia khó có thể nâng cấp vị thế nếu các cấu phần này phát triển rời rạc.

Nguồn nhân lực kỹ thuật, năng lực R&D, khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, năng lực sản xuất hỗ trợ và mức độ kết nối hệ sinh thái vẫn là những bài toán cần thời gian để hoàn thiện. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam không còn đơn thuần là thu hút đầu tư, mà là xây dựng năng lực thực thi.

Lợi thế cạnh tranh dài hạn sẽ không đến từ một công nghệ đơn lẻ, mà đến từ khả năng chuyển hóa cơ hội thị trường thành năng lực triển khai thực tế.

Khi ngành cần nhiều hơn những cuộc đối thoại thực chất

Trong bối cảnh đó, các diễn đàn chuyên sâu đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc kết nối góc nhìn giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng công nghệ. Nhằm tìm kiếm câu trả lời cho bài toán định vị quốc gia, Hội nghị Chuyên sâu Ngành Bán dẫn và Điện tử Việt Nam - SEMICONNECT 2026 sẽ chính thức được tổ chức với chủ đề: “Từ công nghệ lõi đến năng lực thực thi: Việt Nam nên bắt đầu từ đâu để tham gia sâu vào chuỗi bán dẫn?”

Chương trình dự kiến tập trung thảo luận về khoảng cách công nghệ của Việt Nam, vai trò của Packaging, MEMS, chiến lược nhân lực và ưu tiên phát triển trong 5-10 năm tới. Sự kiện quy tụ dàn diễn giả uy tín từ nhiều góc độ như:

Ở góc độ chính sách và hệ sinh thái công nghệ cao, PGS. TS. Lê Quốc Cường - Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh (SHTP) sẽ mang đến góc nhìn về định hướng phát triển ngành và vai trò của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Từ phía doanh nghiệp quốc tế, ông Tom Nguyễn - Phó Chủ tịch Kinh doanh Siargo Ltd cùng ông Liji Huang - Chủ tịch & CEO Siargo Ltd dự kiến chia sẻ về xu hướng MEMS, cảm biến và nhu cầu mới của thị trường công nghệ.

Khía cạnh nghiên cứu và phát triển được bổ sung thông qua góc nhìn của GS. TSKH Từ Trung Chấn - Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Viện Nghiên cứu Công nghệ cao ASIAN và TS. Ngô Đắc Thuần - Chủ tịch HĐQT Công ty CP IP Group, tập trung vào năng lực công nghệ và khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó, các góc nhìn từ doanh nghiệp và chuỗi cung ứng sẽ được làm rõ hơn qua chia sẻ của ông Trương Gia Bảo - Chủ tịch Liên minh ngành bán dẫn và ông Tony Phong Trương - Tổng Giám đốc Semiconductor Test Corp Vietnam, với các nội dung liên quan đến nguồn nhân lực, testing, packaging và khả năng tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái toàn cầu.

Khi cạnh tranh công nghệ ngày càng phụ thuộc vào khả năng triển khai thực tế, câu hỏi “bắt đầu từ đâu” có thể quan trọng không kém câu hỏi “đi nhanh đến đâu”. Và với ngành bán dẫn Việt Nam, việc xác định đúng điểm vào có thể sẽ quyết định chiều sâu tham gia của hệ sinh thái trong thập kỷ tới.