Phạm Việt Long: Trở về Trường Sơn bằng những câu chuyện của con người

Góc khuất Trường Sơn, tập truyện ngắn mới của nhà văn Phạm Việt Long, nghiêng hẳn về mạch thứ hai. Tác phẩm không nhắc nhiều đến các trận đánh, không miêu tả những trang sử chói lọi, mà lặng lẽ đi vào những khoảnh khắc con người phải đối mặt với chính mình, với nỗi sợ, với sự cô độc, với tình yêu, với mất mát và với cả niềm tin mong manh như sợi khói.

Nhìn từ Hà Nội – nơi nhà văn sinh sống và làm việc – Góc khuất Trường Sơn càng gây xúc động hơn. Không ít nhân vật trong tập truyện mang bóng dáng của những người lính Thủ đô, của những chàng trai còn thơm mùi giảng đường đã lên đường vào chiến trường. Trong truyện “Tiếng gào trong đêm”, hình ảnh người lính trẻ Hà Nội tử vong vì cơn sốt rét ác tính giữa rừng Trường Sơn được miêu tả bằng giọng văn kiệm lời nhưng ám ảnh. Chàng trai ấy mang theo lá thư mẹ gửi, trong đó có những dòng dặn dò giản dị, những ước mơ nhỏ bé mà đời chưa kịp thực hiện. Cái chết của anh không bi lụy, không được khoác lên lớp áo sử thi, nhưng vẫn khiến người đọc nghẹn ngào, bởi đó là cái chết của một phận người, của tuổi trẻ Hà Nội đã dừng lại ở một nơi cách quê hương hàng nghìn cây số.

Không chỉ có những người lính Hà Nội, tập truyện còn đầy những nhân vật bình dị nhưng mang tầm vóc của những biểu tượng lặng thầm. Cô gái gùi đạn mang theo nhành dã quỳ giữa bạt ngàn nắng gió Trường Sơn – một chi tiết vừa thơ vừa đau, bởi giữa tiếng súng và cái chết cận kề, cô vẫn giữ cho mình một phần tuổi trẻ, một phần mong manh của sự sống. Tác giả mô tả gương mặt cô trong khoảnh khắc đối diện trực thăng địch bằng thứ ngôn ngữ ít chữ nhưng dồn nén: ánh mắt ấy vừa run sợ, vừa kiêu hãnh, vừa như muốn nói rằng cô còn một điều gì đó chưa kịp gửi lại đời. Nhành dã quỳ nhỏ bé kia, trong văn của Phạm Việt Long, trở thành biểu tượng của ý chí sống, của tình yêu cuộc đời, của niềm tin rằng điều đẹp đẽ vẫn có thể nở ra giữa bùn đất và hiểm nguy.

Một trong những điểm mạnh nhất của tập truyện là cách tác giả xây dựng những chi tiết nhỏ nhưng mang sức nặng lớn. Người lính giữ kho trong rừng sâu bầu bạn với con sóc nhỏ, đặt tên nó là “Lửa Nhỏ”, và chính sự hiện diện của con vật ấy giúp anh vượt qua nỗi cô đơn gần như tuyệt đối. Câu chuyện giản dị, không một tiếng súng, không máu đổ, nhưng ánh lên nét nhân văn sâu sắc: trong chiến tranh, điều giữ con người đứng vững đôi khi không phải là khẩu súng, mà là một sinh linh nhỏ bé, một hơi ấm bất ngờ, một điểm tựa tinh thần.

Những cô gái mở đường trong truyện cùng tên cũng hiện lên bằng vẻ đẹp bình thản. Họ lấp hố bom, dìu đồng đội, chống đói, chống lạnh, và vẫn hát giữa mưa rừng. Những câu hát quan họ – mềm mại và trong veo – vang lên giữa đêm Trường Sơn như một nỗ lực bền bỉ của con người nhằm giữ lại chút thanh âm của quê nhà, của văn hóa, của sự sống. Đó chính là cách mà tác giả nhìn chiến tranh: không tránh né đau thương, nhưng luôn để một tia sáng xuyên qua màn khói lửa.

Có thể nói rằng Góc khuất Trường Sơn không chỉ kể chuyện Trường Sơn mà còn kể chuyện Hà Nội. Bởi trong từng nhân vật, dù quê ở đâu, vẫn thấp thoáng chất hào hoa, tinh tế, bền bỉ của người Hà Nội một thời. Đó là sự tử tế trong cách họ đối xử với nhau, là sự kiêu hãnh của những con người đã quen với học hành, với sách vở nhưng sẵn sàng bỏ lại tất cả để lên đường. Những câu chuyện trong tập truyện vì thế không chỉ là những mảnh ghép của lịch sử chiến tranh, mà còn là sự tri ân dành cho thế hệ trẻ Hà Nội đã gửi tuổi xuân vào Trường Sơn, vào khói lửa, vào những góc khuất không bao giờ được ghi tên.

Tác phẩm nhắc nhở chúng ta rằng chiến tranh dù đã lùi xa, nhưng ký ức của nó vẫn sống trong từng chi tiết nhỏ, từng câu chuyện kể lại. Với độc giả Hà Nội hôm nay, Góc khuất Trường Sơn không chỉ là một cuốn sách để đọc, mà còn là một lời gọi trở về, một cơ hội để lắng nghe những tiếng nói của thế hệ trước, để hiểu rằng đằng sau sự bình yên hiện tại là những mất mát đã thành vĩnh cửu.