Phát hiện biến thể gene hiếm giúp giảm nguy cơ ung thư máu

Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Science đã giúp lý giải vì sao trên thực tế, không phải tất cả những người mang đột biến gene nguy cơ đều phát triển thành ung thư máu, dù các đột biến ADN tích lũy theo tuổi tác vốn được xem là nguyên nhân chủ yếu của nhóm bệnh lý này.

Ung thư máu và “nút thắt” mang tên tạo máu vô tính

Ung thư máu là thuật ngữ chung chỉ nhiều bệnh lý ác tính ảnh hưởng đến máu, tủy xương và hệ bạch huyết. Trong đó, bệnh bạch cầu là dạng phổ biến và nguy hiểm. Các nghiên cứu trước đây cho thấy, sự tích lũy đột biến ADN theo thời gian có thể dẫn tới rối loạn quá trình tạo máu, song thực tế lâm sàng lại cho thấy không phải ai mang đột biến cũng phát bệnh.

Nghiên cứu mới đã chỉ ra vai trò then chốt của một quá trình gọi là “tạo máu vô tính” (clonal hematopoiesis – CH). CH xảy ra khi một tế bào gốc tạo máu trong tủy xương bị đột biến và tăng sinh mạnh, tạo ra một quần thể lớn các tế bào đột biến giống hệt nhau. Đây được coi là bước đệm quan trọng dẫn tới ung thư máu.

Trong nghiên cứu quy mô lớn, nhóm khoa học đã phân tích dữ liệu di truyền của hơn 640.000 người, so sánh khoảng 43.000 người có đột biến CH với hơn 600.000 người không có. Kết quả cho phép họ xác định một biến thể điều hòa không mã hóa có tên rs17834140-T, nằm trên nhiễm sắc thể 17q22, có vai trò bảo vệ rõ rệt trước nguy cơ ung thư máu.

Để làm rõ cơ chế, các nhà khoa học đã chỉnh sửa biến thể này vào tế bào gốc tạo máu của người trong phòng thí nghiệm, sau đó cấy ghép vào chuột để theo dõi. Kết quả cho thấy biến thể rs17834140-T làm giảm lượng protein MSI2 – một protein có vai trò thúc đẩy sự tăng trưởng và cạnh tranh của tế bào gốc tạo máu.

Trong ung thư máu, protein MSI2 khiến các tế bào đột biến tăng sinh nhanh, chiếm ưu thế trong tủy xương và làm gia tăng nguy cơ tiến triển thành bệnh bạch cầu. Ngược lại, khi mức MSI2 thấp hơn nhờ biến thể gene bảo vệ, các tế bào đột biến phát triển chậm hơn đáng kể.

Theo nhóm nghiên cứu, những người mang biến thể rs17834140-T có nguy cơ phát triển tạo máu vô tính thấp hơn khoảng 30%, đồng nghĩa với việc giảm đáng kể nguy cơ tiến triển thành ung thư máu.

Hướng đi mới cho phòng ngừa và điều trị ung thư

Phát hiện này không chỉ giúp hiểu rõ hơn cơ chế sinh học của ung thư máu, mà còn mở ra triển vọng phòng ngừa ung thư từ rất sớm. Khi đã xác định được việc giảm hoạt động của MSI2 mang lại tác dụng bảo vệ, các nhà khoa học có thể hướng tới phát triển thuốc ức chế MSI2 hoặc các biện pháp điều trị bắt chước cơ chế bảo vệ tự nhiên này.

Trong bài báo, nhóm tác giả nhấn mạnh: “Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy tiềm năng nhắm mục tiêu MSI2, thông qua các chất ức chế phân tử nhỏ hoặc chỉnh sửa gene tại vùng điều hòa của nó, như một chiến lược phòng ngừa ung thư máu.”

Thay vì chỉ tập trung tiêu diệt tế bào ung thư khi bệnh đã hình thành, nghiên cứu này gợi mở một cách tiếp cận mới: học hỏi từ chính cơ chế tự bảo vệ bẩm sinh của cơ thể. Những “lá chắn sinh học” tự nhiên này có thể trở thành bản thiết kế quan trọng cho các chiến lược điều trị và phòng bệnh ung thư trong tương lai, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng sống cho cộng đồng./.