Rửa mũi bằng nước muối: Vì sao không nên dùng nước máy trực tiếp?

Dụng cụ rửa mũi cần được sử dụng với nguồn nước an toàn cho đường mũi và vệ sinh đúng cách sau mỗi lần dùng. Ảnh minh họa do AI tạo.

Nước uống được chưa chắc đã phù hợp để rửa mũi

Nhiều gia đình dùng bình bóp hoặc dụng cụ rửa mũi để làm sạch dịch tiết khi cảm lạnh, viêm mũi dị ứng. Thao tác có vẻ đơn giản: cho nước và gói muối vào bình rồi đưa dung dịch qua một bên mũi. Vì nước máy đã được xử lý để sinh hoạt, không ít người cho rằng chỉ cần pha đúng lượng muối là có thể sử dụng ngay.

Tuy nhiên, cơ quan y tế Hoa Kỳ nhấn mạnh nước máy không nên được dùng trực tiếp để rửa khoang mũi. Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), một số vi sinh vật có thể hiện diện ở nồng độ thấp trong nguồn nước. Chúng có thể ít gây vấn đề khi được nuốt vào, nhưng đường mũi có cơ chế bảo vệ khác và một số tác nhân có khả năng gây nhiễm trùng nghiêm trọng nếu xâm nhập theo đường này.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã cảnh báo những ca nhiễm amip rất hiếm nhưng nghiêm trọng liên quan đến việc rửa xoang bằng nước không bảo đảm an toàn, trong đó có Naegleria fowleri và Acanthamoeba. Thông tin này không có nghĩa việc rửa mũi đúng cách là nguy hiểm; điều cần thay đổi là thói quen lấy nước trực tiếp từ vòi rồi pha dung dịch.

Ba lựa chọn nước cần nhớ

Lựa chọn đơn giản nhất là sử dụng nước đóng chai có ghi rõ “distilled” (nước cất) hoặc “sterile” (nước vô trùng), còn nguyên chất lượng và phù hợp mục đích sử dụng. Từ “nước tinh khiết” hay “nước uống đóng chai” trên nhãn không đồng nghĩa với nước vô trùng; không nên chỉ dựa vào cảm giác trong và sạch của nước.

Một cách khác là dùng nước máy đã đun sôi rồi để nguội. FDA hướng dẫn đun sôi nước trong 3–5 phút, sau đó để nguội đến nhiệt độ dễ chịu trước khi sử dụng. CDC đưa ra mốc đun sôi tối thiểu một phút, hoặc ba phút ở nơi cao trên khoảng 2.000 mét. Với người dùng tại nhà, làm theo hướng dẫn đun sôi 3–5 phút là lựa chọn thận trọng, đồng thời đáp ứng các mốc này.

Nước đã đun sôi nên được bảo quản trong bình sạch, có nắp đậy kín và dùng sớm; FDA khuyến nghị sử dụng trong vòng 24 giờ. Tránh cho nước mới đun vào bình đựng còn cặn bẩn hoặc chạm tay vào miệng bình. Chỉ dùng nước đã nguội, không để niêm mạc mũi tiếp xúc với nước nóng.

Với dung dịch nước muối đóng gói sẵn, cần đọc rõ đó có phải là sản phẩm vô trùng và được hướng dẫn dùng cho rửa mũi hay không. Không nên mặc định mọi chai ghi “nước muối sinh lý” đều thích hợp để bơm một lượng lớn vào khoang mũi bằng bình rửa.

Nước máy cần được đun sôi theo hướng dẫn y tế, để nguội và bảo quản sạch trước khi pha dung dịch rửa mũi; không lấy nước trực tiếp từ vòi để dùng. Ảnh minh họa do AI tạo.

Pha đúng muối không biến nước chưa an toàn thành nước vô trùng

Dung dịch rửa mũi thường là dung dịch muối có độ đậm đặc phù hợp, giúp giảm cảm giác kích ứng so với chỉ dùng nước. Tuy nhiên, muối không thay thế bước xử lý nước. Đổ gói muối vào nước máy rồi lắc đều không phải phương pháp khử khuẩn được CDC hoặc FDA khuyến nghị.

Khi dùng bình rửa và gói muối, hãy làm đúng tỷ lệ, lượng nước và hướng dẫn của nhà sản xuất. Không pha “mặn hơn để sát trùng” hoặc tự thêm tinh dầu, thuốc, lá cây, chất tẩy rửa vào dung dịch. Nếu cảm giác rát, đau hoặc khó chịu bất thường xuất hiện, nên dừng thao tác và hỏi nhân viên y tế.

Cũng cần phân biệt xịt nước muối lượng nhỏ để làm ẩm mũi với rửa mũi thể tích lớn bằng bình bóp. Mỗi sản phẩm có mục đích, cách dùng và điều kiện vệ sinh riêng; không nên tự hoán đổi thiết bị.

Dụng cụ sau khi dùng cũng là một mắt xích an toàn

Nước tốt không thể bảo đảm an toàn nếu bình rửa bẩn. FDA khuyến cáo rửa sạch thiết bị sau khi dùng, làm khô bên trong bằng giấy sạch hoặc để khô tự nhiên giữa các lần sử dụng. Cần thực hiện đúng cách vệ sinh, thay bộ phận hoặc thay bình theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Không dùng chung đầu vòi hay bình rửa cho nhiều người. Nếu bình có mùi lạ, mảng bám, hư hỏng hoặc không thể làm sạch đúng cách, không nên cố sử dụng tiếp. Người mới dùng cần được hướng dẫn tư thế và thao tác nhẹ nhàng, tránh bóp quá mạnh gây đau, khó chịu ở tai hoặc mũi.

Rửa mũi có thể hỗ trợ vệ sinh mũi nhưng không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị bệnh. Nghẹt mũi kéo dài, chảy máu, đau nhiều, sốt hoặc các triệu chứng nặng lên là lý do để khám bệnh thay vì tiếp tục rửa nhiều lần với hy vọng bệnh tự hết.

Khi nào cần đi khám ngay?

CDC khuyến cáo tìm hỗ trợ y tế ngay nếu sau khi rửa mũi xuất hiện các biểu hiện như nhức đầu, sốt, nôn hoặc lú lẫn. Đây là dấu hiệu cảnh báo cần đánh giá khẩn cấp, không phải triệu chứng thường gặp ở mọi người rửa mũi. Người vừa phẫu thuật vùng mũi xoang, có bệnh lý phức tạp hoặc suy giảm miễn dịch nên hỏi bác sĩ về việc có phù hợp để rửa mũi tại nhà hay không.

Thông điệp dễ nhớ nhất không nằm ở loại muối đắt hay rẻ, mà ở ba điểm: nước phải an toàn cho đường mũi, bình phải sạch và thao tác phải đúng. Chăm chút các khâu này giúp một biện pháp chăm sóc tại nhà phát huy ích lợi mà không tạo thêm nguy cơ không đáng có.