Siết quản lý thực phẩm, bảo vệ sức khỏe từ hôm nay đến mai sau

Góp ý dự thảo luật, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn thành phố Cần Thơ) đề nghị chuyển mạnh sang phương thức quản lý an toàn thực phẩm dựa trên dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và phân tích nguy cơ. (Ảnh: DUY LINH)

Chiều 11/11, tại phiên thảo luận về dự thảo Luật An toàn thực phẩm, các đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện cơ chế giám sát, siết chế tài và khắc phục những khoảng trống trong xử lý sự cố, bảo đảm an toàn thực phẩm từ sản xuất đến bữa ăn của người dân.

Quản lý phải xuyên suốt chuỗi cung ứng, lấy dữ liệu và nguy cơ làm trọng tâm

Góp ý dự thảo luật, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn thành phố Cần Thơ) đề nghị chuyển mạnh sang phương thức quản lý an toàn thực phẩm dựa trên dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và phân tích nguy cơ.

Đại biểu kiến nghị xây dựng nền tảng truy xuất nguồn gốc quốc gia, cho phép người dân quét mã để tra cứu thông tin sản xuất, chứng nhận an toàn và lịch sử vi phạm của cơ sở. Cùng với đó là cơ chế cảnh báo đối với gian hàng vi phạm nghiêm trọng trên các sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao đồ ăn; công khai danh sách cơ sở bảo đảm an toàn và cơ sở vi phạm, đồng thời có cơ chế khen thưởng người dân tố giác chính xác.

Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ và thức ăn đường phố, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí kiểm soát vật tư đầu vào, chất lượng nguồn nước; giao Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp với các tổ chức liên quan kiểm tra, lấy mẫu xác suất. Đại biểu cũng nhấn mạnh nguyên tắc “một sản phẩm, một khâu, một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm đến cùng”, đồng thời kiến nghị tăng cường hậu kiểm đột xuất đối với bếp ăn tập thể, trường học, bệnh viện, khu công nghiệp và các cơ sở nguy cơ cao.

Cùng quan điểm quản lý xuyên suốt chuỗi giá trị, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn thành phố Hà Nội) đề nghị rà soát Điều 3, làm rõ nguyên tắc “một sản phẩm, một chuỗi, một đầu mối chịu trách nhiệm chính”; bổ sung cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan, tránh chồng chéo ở những khâu như giết mổ nhỏ lẻ, chợ đầu mối và kinh doanh thực phẩm tươi sống.

Đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn thành phố Hà Nội). (Ảnh: DUY LINH)

Về truy xuất nguồn gốc, đại biểu đề nghị xây dựng lộ trình cụ thể, khả thi, có chính sách hỗ trợ hộ sản xuất nhỏ lẻ; nghiên cứu áp dụng hộ chiếu sản phẩm hoặc mã QR đối với các mặt hàng thiết yếu, đồng thời làm rõ trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu của Bộ Y tế. Đại biểu cũng lưu ý cần rà soát danh mục sản phẩm phải đăng ký công bố tại Điều 46, bảo đảm thực sự cần thiết, phù hợp thông lệ quốc tế, tránh tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ở góc độ tổ chức thực hiện, đại biểu Châu Quỳnh Dao (Đoàn An Giang) cho rằng không thể chỉ dựa vào cam kết để quản lý bếp ăn tập thể không đăng ký kinh doanh. Theo đại biểu, nguy cơ ngộ độc không phụ thuộc vào việc cơ sở có đăng ký kinh doanh hay không, trong khi nhiều bếp ăn phục vụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn suất ăn mỗi ngày.

Dẫn số liệu giám sát của Quốc hội và Bộ Y tế, đại biểu cho biết các vụ ngộ độc tại bếp ăn tập thể tự nấu chiếm 22,1% tổng số vụ, nhưng số người bị ảnh hưởng lên tới 84,4%. Riêng năm 2025, tại các trường học tự tổ chức nấu ăn xảy ra 11 vụ, khiến 650 học sinh nhập viện; tại các nhà máy, xí nghiệp xảy ra 13 vụ, ảnh hưởng khoảng 900 công nhân. Trong 10 tháng năm 2026, khối trường học ghi nhận 8 vụ với gần 500 học sinh bị ảnh hưởng; tại doanh nghiệp xảy ra 9 vụ, ảnh hưởng khoảng 700 người.

Đại biểu Châu Quỳnh Dao (Đoàn An Giang). (Ảnh: DUY LINH)

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cân nhắc bỏ quy định chỉ yêu cầu cam kết đối với các bếp ăn tập thể thuộc diện nêu trên, thay bằng cơ chế giám sát chặt chẽ hơn. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu nếu để xảy ra ngộ độc do buông lỏng quản lý hoặc cắt giảm chi phí, định lượng suất ăn vì lợi ích riêng.

Đối với nghĩa vụ lưu trữ thông tin trên cơ sở dữ liệu tại khoản 3 Điều 19, đại biểu thống nhất với chủ trương số hóa nhưng đề nghị có lộ trình phù hợp. Doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh thực phẩm nguy cơ cao có thể thực hiện lưu trữ dữ liệu số bắt buộc; trong khi hộ kinh doanh nhỏ lẻ, tiểu thương cần được phép sử dụng sổ tay hoặc chứng từ đơn giản. Nhà nước cần cung cấp ứng dụng miễn phí, tổ chức hướng dẫn, tập huấn để người dân từng bước đáp ứng yêu cầu.

Siết chế tài, làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm khi xảy ra vi phạm

Một trong những vấn đề được đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) đặc biệt quan tâm là các căn cứ thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm tại Điều 45.

Theo đại biểu, trong dự thảo luật, một số trường hợp từng được quy định là căn cứ thu hồi, gồm sản xuất thực phẩm giả, sử dụng chất cấm, bị xử phạt từ hai lần trong 12 tháng và để xảy ra ngộ độc thực phẩm, không còn được giữ lại như trước.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ sự khác biệt giữa Báo cáo số 2098 ngày 10/11 và nội dung dự thảo trình tại phiên họp liên quan đến trường hợp ngộ độc thực phẩm tập thể. Theo đại biểu, cần khôi phục căn cứ thu hồi giấy chứng nhận đối với cơ sở sử dụng chất cấm, sản xuất thực phẩm giả hoặc gây ngộ độc tập thể do lỗi của mình, không phải chờ đến khi có người tử vong; đồng thời quy định trường hợp không được cấp lại giấy chứng nhận và công khai thông tin vi phạm.

Không chỉ chế tài, trách nhiệm điều phối khi xảy ra sự cố liên ngành cũng cần được làm rõ. Đại biểu cho rằng Bộ Y tế được xác định là đầu mối nhưng quy định về trách nhiệm phối hợp chưa đủ để bảo đảm một cơ quan có thể điều phối và chịu trách nhiệm đến cùng. Trong khi đó, một số điều khoản giao các bộ, ngành khác nhau chủ trì những lĩnh vực có thể cùng xuất hiện trong một vụ việc.

Đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Ninh Bình). (Ảnh: DUY LINH)

Góp ý cho dự thảo luật, đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Ninh Bình) đề nghị làm rõ tiêu chí công nhận tiêu chuẩn tương đương GMP đối với cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Theo đại biểu, dự thảo cần giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định cụ thể tiêu chí, quy trình đánh giá và công nhận, bảo đảm tiêu chuẩn tương đương có mức độ kiểm soát chất lượng không thấp hơn GMP.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát sự thống nhất giữa các quy định tại Điều 32, Điều 33 và Phụ lục II về việc miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Trường hợp cơ sở có chứng nhận tiêu chuẩn tương đương GMP đã được công nhận, còn hiệu lực và đúng phạm vi sản phẩm cần được xem xét là căn cứ miễn loại giấy chứng nhận này.

Đối với thủ tục cấp giấy chứng nhận thực phẩm xuất khẩu tại Điều 41, đại biểu đề nghị luật quy định nguyên tắc công khai cơ quan tiếp nhận, thành phần hồ sơ và thời hạn giải quyết. Trường hợp từ chối cấp, đình chỉ hoặc thu hồi giấy chứng nhận, cơ quan có thẩm quyền cần thông báo bằng văn bản, nêu rõ căn cứ và lý do; nếu hồ sơ cần bổ sung phải chỉ rõ nội dung còn thiếu, tránh kéo dài thời gian xử lý, làm tăng chi phí và ảnh hưởng tiến độ xuất khẩu của doanh nghiệp.

Cần cảnh báo dinh dưỡng, bảo vệ trẻ em trước quảng cáo thực phẩm có hại

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng dự thảo Luật An toàn thực phẩm cần quan tâm nhiều hơn đến những nguy cơ sức khỏe lâu dài từ thực phẩm, thay vì chủ yếu tập trung ngăn ngừa ngộ độc trước mắt. Đại biểu nhấn mạnh, người tiêu dùng, đặc biệt là trẻ em, cần được cảnh báo rõ hơn về hàm lượng đường, muối, chất béo trong thực phẩm bao gói sẵn.

Từ thực tế bảng thành phần dinh dưỡng thường được in bằng chữ nhỏ ở mặt sau bao bì, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước đối với sản phẩm vượt ngưỡng đường, muối, chất béo. Theo đó, luật cần quy định nguyên tắc, giao Chính phủ xác định ngưỡng và lộ trình thực hiện trong khoảng 2-3 năm; đồng thời có cơ chế phù hợp với sản phẩm truyền thống và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đại biểu cho rằng nhãn cảnh báo không nhằm cấm sản xuất, kinh doanh mà giúp người tiêu dùng có thêm thông tin để lựa chọn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp điều chỉnh thành phần sản phẩm.

Một vấn đề khác được đại biểu đề cập là quảng cáo thực phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em. Theo đại biểu, dự thảo đã có quy định hạn chế việc sử dụng hình ảnh nhân viên y tế, người có ảnh hưởng để quảng cáo thực phẩm, nhưng chưa có cơ chế bảo vệ trẻ em trước các hình thức quảng cáo thực phẩm siêu chế biến gắn với nhân vật hoạt hình, quà tặng trên truyền hình và mạng xã hội.

Đại biểu đề nghị không cấm quảng cáo thực phẩm nói chung, mà tập trung hạn chế quảng cáo hướng tới trẻ em đối với những sản phẩm phải ghi nhãn cảnh báo; không quảng cáo trong chương trình, khung giờ, nền tảng dành cho trẻ em, không sử dụng nhân vật hoạt hình, quà tặng để lôi kéo, cũng như không quảng cáo, tài trợ và bày bán các sản phẩm này trong trường học.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị định kỳ không quá 5 năm rà soát danh mục phụ gia thực phẩm và giới hạn các chất có nguy cơ gây hại, trên cơ sở đánh giá nguy cơ và có lộ trình tiệm cận các tiêu chuẩn cao hơn, ưu tiên thực phẩm dành cho trẻ em. Theo đại biểu, tiêu chuẩn Codex có thể là mức sàn phù hợp, nhưng không nên trở thành mức trần cố định, nhất là khi yêu cầu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng ngày càng cao.

Đại biểu nhấn mạnh, hoàn thiện chính sách an toàn thực phẩm cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ sức khỏe và hoạt động sản xuất, kinh doanh; kiểm soát chặt ở những lĩnh vực nguy cơ cao, đồng thời nâng dần tiêu chuẩn theo sự phát triển của đất nước.

Các ý kiến đại biểu cho thấy yêu cầu hoàn thiện dự thảo luật không chỉ nằm ở việc bổ sung quy định, mà còn phải bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn: quản lý được toàn bộ chuỗi cung ứng, hỗ trợ các cơ sở nhỏ lẻ thực hiện nghĩa vụ, đồng thời không để khoảng trống về chế tài và trách nhiệm khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm.