Ung thư phổi: Không còn là căn bệnh của người hút thuốc

Ung thư phổi: Không còn là căn bệnh của người hút thuốc

Ung thư phổi, căn bệnh từng được coi là cái giá phải trả cho thói quen hút thuốc lá, đang dần thay đổi diện mạo. Ngày càng nhiều trường hợp mắc ung thư phổi xuất hiện ở những người chưa từng hút thuốc, đặc biệt là phụ nữ, người gốc Á và người trẻ tuổi. Thực trạng này không chỉ thách thức nhận thức truyền thống mà còn thôi thúc giới y khoa tìm kiếm nguyên nhân, cách phát hiện và hướng phòng ngừa.

Ung thư phổi ở người không hút thuốc: Thực tế đáng báo động

Annie Chen, một phụ nữ sống tại New Jersey, lần đầu cảm thấy khó thở bất thường vào năm 2017 khi đang chạy bắt xe buýt. Dù chưa từng hút thuốc và được bác sĩ trấn an rằng không có gì đáng lo ngại, cô vẫn tiếp tục gặp vấn đề về hô hấp. Phải mất hai năm, cô mới được chẩn đoán mắc ung thư phổi giai đoạn 4 ở tuổi 48.

Câu chuyện của Chen không phải là trường hợp cá biệt. Theo các nghiên cứu, từ 10 đến 25% số ca ung thư phổi trên toàn cầu xảy ra ở những người chưa bao giờ hút thuốc. Đáng chú ý, tỷ lệ này ở phụ nữ châu Á và phụ nữ Mỹ gốc Á thậm chí vượt quá 50%. Tiến sĩ Heather Wakelee, Trưởng khoa Ung thư tại Đại học Stanford, nhận xét: “Hình ảnh người đàn ông nhả khói thuốc không còn đại diện cho ung thư phổi nữa. Và chúng tôi vẫn chưa hiểu hết vì sao”.

Ung thư phổi: Không còn là căn bệnh của người hút thuốc

Nguyên nhân chưa rõ ràng nhưng không thể bỏ qua

Ung thư phổi ở người không hút thuốc thường được phát hiện một cách tình cờ. Sandra Liu, 59 tuổi, sống tại New Jersey, phát hiện khối u khi thực hiện gói khám sức khỏe tổng quát tại Trung Quốc. Bà không có triệu chứng rõ ràng và cũng chưa từng nghĩ mình cần chụp CT. Kết quả chẩn đoán cho thấy bà mắc ung thư biểu mô tuyến - loại phổ biến nhất trong số các ca ung thư phổi ở người không hút thuốc.

Các nhà khoa học đã phát hiện rằng ung thư phổi ở nhóm này có đặc điểm sinh học khác biệt. Một nghiên cứu lớn mang tên “Sherlock Lung” đã phân tích hệ gen ung thư của gần 900 bệnh nhân không hút thuốc. Kết quả cho thấy những người sống trong khu vực ô nhiễm không khí cao có số đột biến ADN rõ rệt hơn và nguy cơ phát triển khối u cao hơn.

Ngoài ô nhiễm không khí, các yếu tố khác cũng được đặt nghi vấn như tiếp xúc với radon, amiăng, axit aristolochic (thành phần phổ biến trong y học cổ truyền Trung Hoa), khói từ dầu ăn, tiền sử bệnh lao hay yếu tố di truyền. Tiến sĩ Jae Kim, Trưởng khoa Phẫu thuật lồng ngực tại Trung tâm City of Hope (California), nhận định: “Điều này có thể liên quan đến di truyền, môi trường sống chung hoặc cả hai”.

Khoảng trống trong sàng lọc và chẩn đoán

Tại Mỹ, hướng dẫn tầm soát ung thư phổi hiện chỉ áp dụng cho người từ 50 đến 80 tuổi có tiền sử hút ít nhất một bao thuốc/ngày trong 20 năm. Điều này khiến các trường hợp không hút thuốc thường bị bỏ sót cho đến khi bệnh đã tiến triển nặng.

Một số quốc gia như Đài Loan (Trung Quốc) đã triển khai chương trình thử nghiệm chụp CT phổi cho người từ 55 đến 75 tuổi không hút thuốc nhưng có yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình. Tỷ lệ phát hiện ung thư lên tới 2,6%, đủ để đưa việc tầm soát trở thành chính sách y tế quốc gia.

Tại Mỹ, một nghiên cứu tương tự đã được thực hiện với khoảng 1.000 phụ nữ Mỹ gốc Á từ 40 đến 74 tuổi chưa từng hút thuốc. Kết quả sơ bộ cho thấy tỷ lệ phát hiện ung thư xâm lấn tương đương với nghiên cứu tại Đài Loan. Tiến sĩ Natalie Lui, bác sĩ phẫu thuật tại Stanford, nhấn mạnh: “Nếu được sàng lọc sớm, nhiều bệnh nhân có thể đã được cứu sống”.

Liệu pháp nhắm trúng đích mang lại hy vọng

Dù không thể điều trị khỏi hoàn toàn, nhiều bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn muộn hiện sống được nhiều năm nhờ các liệu pháp nhắm trúng đích - tập trung vào các đột biến gen cụ thể.

Leah Phillips, một phụ nữ sống tại Kentucky, được chẩn đoán mắc ung thư phổi di căn năm 2019 khi mới 43 tuổi. Trước đó, cô từng bị chẩn đoán nhầm là hen suyễn, rồi lo âu, rồi viêm phổi. Sau khi xét nghiệm gen và bắt đầu dùng thuốc nhắm trúng đích, cô đã vượt qua năm thứ năm sống sót và vẫn tiếp tục điều trị ổn định.

“Tôi đã cầu nguyện được sống đến khi con tốt nghiệp trung học”, cô chia sẻ. “Giờ tôi đã chứng kiến hai đứa ra trường. Tôi cần sống tiếp để chờ đứa út”.

Phillips hiện là đồng sáng lập tổ chức Young Lung Cancer Initiative với mục tiêu nâng cao nhận thức cộng đồng rằng ung thư phổi không còn là căn bệnh gắn liền với thói quen hút thuốc.

Ung thư phổi đang dần thay đổi diện mạo và trở thành vấn đề sức khỏe toàn cầu vượt ra ngoài phạm vi của thói quen hút thuốc lá. Việc tăng cường nghiên cứu, mở rộng đối tượng tầm soát và áp dụng các liệu pháp điều trị tiên tiến là những bước đi cần thiết để đối mặt với căn bệnh này. Ung thư phổi không còn là “bệnh của người hút thuốc” - mà là thách thức chung của toàn xã hội.

Tham khảo: Lý Luận Cơ Bản Y Học Cổ Truyền và Y học Cổ Truyền Cơ sở Và Bệnh Học Y Học Cổ Truyền