Vi phạm nguyên tắc đấu thầu, thiếu tính cạnh tranh, minh bạch khi tổ chức đấu thầu còn tồn tại gây cản trở cho nhà thầu

Theo quy định của pháp luật tại Khoản 12 Điều 4 Luật Đấu thầu 2013 quy định:

Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.

Hay như quy định mới nhất tại Luật đấu thầu sửa đổi năm 2023 có hiệu lực từ 01/01/2024 nêu rõ:

Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết, thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, lựa chọn nhà đầu tư để ký kết, thực hiện hợp đồng dự án đầu tư kinh doanh trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình.

Các văn bản pháp luật quy định và xây dựng nhằm hướng tới công tác đấu thầu đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và minh bạch đối với các nhà thầu, đồng thời qua đó tiết kiệm kinh phí mang lại hiệu quả kinh tế từ công tác đấu thầu. Tuy nhiên trên thực tế, việc đấu thầu tại một số địa phương cơ quan vẫn “có vấn đề”, không tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc trong đấu thầu, dẫn đến những phản ứng trái chiều, đặc biệt là việc thiếu minh bạch thông tin, không đảm bảo cạnh tranh, công bằng giữa các các đơn vị dự thầu.

Đơn cử thời gian vừa qua, tại gói thầu “Xây dựng nội thất và trưng bày” thuộc dự án “Cải tạo, nâng cấp cơ sở 42 Bạch Đằng để làm Bảo tàng Đà Nẵng”, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp Đà Nẵng mời thầu và Sở Văn hóa và Thể thao TP Đà Nẵng làm chủ đầu tư. Hiện bên mời thầu đang trình chủ đầu tư kết quả đánh giá hồ sơ dự thầu (HSDT) cho gói thầu nói trên. Tuy nhiên, một số nhà thầu phản ánh gửi cả bằng chứng về hồ sơ thiết kế kèm theo E-hồ sơ mời thầu (E-HSMT) khi phát hành bị nhòe, mờ, không đọc được, gây khó khăn cho việc lập HSDT và kiến nghị đấu thầu lại gói thầu trên.

Cụ thể, theo phản ánh của Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và mỹ thuật Hà Nội (Đại diện cho nhà thầu Liên danh Công ty Mỹ thuật Hà Nội – Phi Long – Ánh Sao – Minh Việt – DLL), gói thầu nêu trên có giá trị 117,295 tỷ đồng, được phát hành E-HSMT qua mạng từ ngày 4 - 24/8/2023. Nhưng E-HSMT có nhiều trang thiết kế kèm theo bị nhòe, mờ, không đọc được, không có thông số và thiết kế, đặc biệt là file hồ sơ đính kèm 100 - 700 quá mờ, không thể nhìn thấy nội dung…, không đảm bảo tiêu chuẩn để mời thầu, không đủ cơ sở lập E-HSDT. Tiếp đó, ngày 22/8/2023, bên mời thầu có công văn số 1747/BDDCN-KH về việc làm rõ E-HSMT có nêu: “Bản vẽ hồ sơ 100-700 là bản vẽ định dạng PDF có đầy đủ tính pháp lý, dấu thẩm định và dấu phê duyệt của cơ quan thẩm quyền. Tuy nhiên, để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà thầu hoàn thành E-HSDT, thì nhà thầu có thể liên hệ trực tiếp địa chỉ bên mời thầu để được cung cấp file cad (nếu bản vẽ đính kèm trên hệ thống bị mờ). Khi sử dụng file nhà thầu phải có trách nhiệm đối chiếu với file bản vẽ PDF có đầy đủ dấu pháp lý mà bên mời thầu đã cung cấp trên hệ thống. Mọi sự sai khác bên mời thầu sẽ không chịu trách nhiệm” và bên mời thầu cũng không đăng tải lại E-HSMT theo quy định.

Theo ý kiến các chuyên gia luật, cách trả lời tùy tiện trái với quy định của pháp luật về đấu thầu qua mạng và việc không đăng tải lại E-HSMT đã vi phạm quy định tại khoản 2 Điều 5 và khoản 2 Điều 25 Thông tư 08/2022/TT-BKHĐT ngày 31/5/2022 của Bộ Kế hoạch đầu tư quy định chi tiết việc cung cấp, đăng tải thông tin về đấu thầu và lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Trong khoản 2 Điều 25 Thông tư 08/2022/TT-BKHĐT ngày 31/5/2022 quy định: “2. E-HSMT phải bao gồm đầy đủ các thông tin cần thiết để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị E-HSDT. Trường hợp chủ đầu tư, bên mời thầu đăng tải E-HSMT không đầy đủ thông tin (như thiếu thiết kế, bản vẽ...) hoặc thông tin không rõ ràng, gây khó khăn cho nhà thầu trong việc chuẩn bị E-HSDT thì E-HSMT này là không hợp lệ; chủ đầu tư, bên mời thầu phải sửa đổi, bổ sung E-HSMT cho phù hợp và tiến hành đăng tải lại E-HSMT”.

Với việc trả lời sai quy định và E-HSMT kèm các bản vẽ, chi tiết bị lỗi, không đọc được (bản vẽ 100 – 700) nhưng không được đăng tải lại theo quy định pháp luật dẫn đến các nhà thầu không có cơ sở để phân tích kỹ thuật, chỉ có thể phỏng đoán, tự hình dung để quyết định chào thầu kỹ thuật các hạng mục: Thiết bị chiếu sáng, chi tiết quầy kệ, mô hình .... gây khó khăn cho nhà thầu trong quá trình chuẩn bị E-HSDT.

Thông qua Báo đấu thầu các Nhà thầu phản ứng và gửi công văn kiến nghị đến các cấp có thẩm quyền với nội dung: E-HSMT gói thầu “Xây dựng nội thất và trưng bày” dự án Cải tạo, nâng cấp cơ sở 42 Bạch Đằng để làm Bảo tàng Đà Nẵng đăng tải trên mạng Đấu thầu quốc gia ngày 04/8/2023 là không hợp lệ, phải đăng tải và phát hành lại toàn bộ.

Đồng thời đại diện Liên danh này cùng cho rằng có “điều bất thường” trong việc thực hiện đấu thầu theo quy định tại gói thầu nêu trên, khi đây là gói thầu áp dụng phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ. Bởi theo quy định tại Thông tư số 23/2015/TT-BKHĐT nêu rõ: Bên mời thầu phải gửi thông báo bằng văn bản về kết quả đánh giá hồ sơ đề xuất về kỹ thuật đến các nhà thầu tham dự thầu. Trong văn bản thông báo phải nêu rõ tên nhà thầu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, lý do các nhà thầu không đáp ứng về kỹ thuật, thời gian, địa điểm mở hồ sơ đề xuất về tài chính. Các nhà thầu không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật có thể cử đại diện tham dự lễ mở hồ sơ đề xuất về tài chính.

Ngày 26/9/2023, bên mời thầu công bố nhà thầu duy nhất vượt qua bước đánh giá về kỹ thuật là Liên danh MTTW - Phục chế - Tinh hoa - NKVietnam - EV Group - Vietsoftpro. Ngày 27/9/2023, Bên mời thầu đã mở hồ sơ đề xuất tài chính của Liên danh này, giá dự thầu là 108,594 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến thời điểm mở E-HSĐXTC lúc 16h55 ngày 27/9/2023, Liên danh nhà thầu này vẫn chưa nhận được đầy đủ thông tin trên hệ thống Đấu thầu mạng quốc gia. Và nhà thầu này cũng không được lý giải đầy đủ về việc vì sao “trượt” yêu cầu kỹ thuật tại gói thầu nêu trên.

Ảnh minh họa

Bản chất của hành vi đấu thầu là một hình thức cạnh tranh văn minh trong nền kinh tế thị trường phát triển, bởi thông qua hoạt động này, những nhà thầu đáp ứng các yêu cầu kinh tế kỹ thuật và chi phí của chủ đầu tư sẽ được lựa chọn. Chính vì vậy, đấu thầu ra đời và tồn tại với mục tiêu nhằm thực hiện tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch.

Từ đó có thể thấy, hoạt động đấu thầu có vai trò đảm bảo 4 nội dung: Hiệu quả – cạnh tranh – công bằng – minh bạch. Hiệu quả có thể về mặt tài chính hoặc về thời gian hay một tiêu chí nào khác tùy thuộc vào mục tiêu của dự án. Muốn đảm bảo hiệu quả cho dự án phải tạo điều kiện cho nhà thầu cạnh tranh công khai ở phạm vi rộng nhất có thể, nhằm tạo ra sự công bằng, đảm bảo lợi ích cho các bên. Với các dự án có tổng đầu tư lớn, có giá trị về mặt kinh tế hoặc xã hội thì công tác đấu thầu là một khâu quan trọng không thể thiếu và đấu thầu phải tuân thủ theo quy định pháp luật của nhà nước, hoặc tổ chức tài chính cho vay vốn.

Vài năm trở lại đây, một số đơn vị đã thực hiện đầu tư với số tiền rất lớn để xây dựng, trang bị, mua sắm. Sẽ là đúng chủ trương, pháp luật nếu công tác đấu thầu tiết kiệm ngân sách nhà nước, nhất là trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện nay, bởi mục đích của việc xây dựng, mua sắm tập trung tài sản thông qua đấu thầu là để tiết kiệm tiền cho ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, nhiều gói thầu hàng tỷ đồng do một số đơn vị công lập làm chủ đầu tư không tiết kiệm được đồng nào cho ngân sách. Bên cạnh đó, dù được tổ chức đấu thầu qua hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhưng lại có nhiều “lùm xùm” không đáng có và những phản ứng tiêu cực của nhà thầu.

Đối với trường hợp này, chuyên gia về đấu thầu cho rằng, gói thầu có nhiều hạng mục công việc với 981 bản vẽ thiết kế, đây không phải là gói thầu hàng hóa thông thường mà có nhiều đặc thù của lĩnh vực bảo tàng. Việc lựa chọn đấu thầu qua mạng gói thầu này như một gói thầu hàng hóa thông thường là không phù hợp (gói thầu này có thể phân định vào nhóm gói thầu hỗn hợp và tổ chức đấu thầu trực tiếp), dẫn đến quá trình mời thầu gặp nhiều trắc trở, HSMT công khai không rõ ràng, bị mờ, nhòe thông tin gây khó khăn cho nhà thầu lập HSDT.

Cũng theo chuyên gia, gói thầu được đấu thầu qua mạng, bên mời thầu yêu cầu nhà thầu liên hệ trực tiếp địa chỉ bên mời thầu để được cung cấp file CAD (nếu bản vẽ đính kèm trên hệ thống bị mờ) là không đúng quy định của pháp luật về đấu thầu qua mạng.