Xây dựng mạng lưới y tế thích ứng bối cảnh mới

Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế mới chú trọng phát triển các lĩnh vực ưu tiên cho chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, thích ứng già hóa dân số. (Ảnh: HOÀNG TRANG)

Quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 27/2/2024. Khi đó, quy hoạch được xác định là định hướng quan trọng cũng như cơ sở pháp lý để ngành y tế phát triển mạng lưới cơ sở y tế, nhằm hướng tới các mục tiêu mong muốn về y tế trong tình hình mới; là cơ sở để các địa phương tham chiếu cũng như có những hướng dẫn mang tính nguyên tắc để phát triển mạng lưới cơ sở y tế trên địa bàn.

Tuy nhiên, sau khi mô hình chính quyền chuyển từ bốn cấp sang ba cấp, trong đó chính quyền ở địa phương hai cấp và ngày 9/9/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW đã xác định nhiều định hướng mới mang tính đột phá đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân thì việc tổ chức lại, điều chỉnh các quy hoạch liên quan hệ thống y tế là cần thiết.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Kế hoạch-Tài chính (Bộ Y tế), việc điều chỉnh quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế lần này không xuất phát từ việc quy hoạch trước đây không còn phù hợp, mà là để thích ứng những thay đổi rất lớn trong bối cảnh phát triển của đất nước.

Hiện Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh cùng với gánh nặng bệnh không lây nhiễm ngày càng lớn, mặt khác khoa học công nghệ và chuyển đổi số và y học chính xác phát triển rất nhanh, đòi hỏi hệ thống y tế phải được quy hoạch theo hướng linh hoạt, hiện đại hơn. Chính vì vậy, việc điều chỉnh quy hoạch lần này là để đón đầu tương lai chứ không phải để khắc phục quá khứ với mục tiêu hướng đến là xây dựng một hệ thống y tế có khả năng thích ứng những biến đổi lâu dài của đất nước, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao một cách công bằng, thuận lợi và bền vững.

Bộ Y tế xác định lần điều chỉnh này không phải xây dựng một quy hoạch mới, mà là kế thừa tối đa quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và cập nhật những nội dung cần thiết để phù hợp bối cảnh mới. Đáng chú ý, việc điều chỉnh không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn tạo cơ sở để các địa phương chủ động rà soát quy hoạch tỉnh, xác định danh mục đầu tư, bố trí quỹ đất, chuẩn bị nguồn nhân lực và huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển hệ thống y tế trong nhiều năm tới.

Bà Hằng cho biết, lần điều chỉnh quy hoạch lần này cấu trúc lại hệ thống khám, chữa bệnh theo hướng hiện đại, phân tầng hợp lý và nâng cao năng lực chuyên sâu ngay tại địa phương.

Theo đó, điều chỉnh danh mục các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa thực hiện chức năng vùng phù hợp địa giới hành chính mới gồm sáu vùng kinh tế-xã hội và 34 tỉnh, thành phố. Mặt khác, sẽ sắp xếp lại một số bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế theo hướng chuyển giao cho địa phương quản lý hoặc sáp nhập nhằm tinh gọn đầu mối nhưng vẫn bảo đảm năng lực chuyên môn.

Điểm mới rất quan trọng là chú trọng phát triển các bệnh viện đa khoa chuyên sâu có trình độ kỹ thuật cao tại từng vùng cho người dân được tiếp cận nhiều dịch vụ kỹ thuật hiện đại ngay tại địa phương hoặc trong khu vực, qua đó giúp giảm tình trạng quá tải ở các bệnh viện tuyến trung ương và giảm chi phí chuyển tuyến. Các lĩnh vực lão khoa, phục hồi chức năng, y học cổ truyền… cũng sẽ được ưu tiên đầu tư để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe toàn diện và xu hướng già hóa dân số.

Hệ thống y tế dự phòng cũng sẽ được cơ cấu lại theo hướng nâng cao năng lực thay vì mở rộng đầu mối tổ chức. Quan điểm xuyên suốt là tận dụng cao nhất hệ thống hiện có, tránh xáo trộn lớn về tổ chức, tập trung đầu tư cho năng lực chuyên môn, trang thiết bị và nhân lực. Việc củng cố hệ thống y tế dự phòng sẽ giúp phát hiện sớm, kiểm soát tốt hơn các nguy cơ dịch bệnh và các tình huống y tế khẩn cấp.

Quy hoạch mới chú trọng phân cấp và nâng cao năng lực của địa phương trong lĩnh vực kiểm nghiệm, kiểm định, kiểm chuẩn; chuyển từ mô hình phụ thuộc nhiều vào các trung tâm khu vực sang nâng cao năng lực ngay tại tuyến tỉnh, thành phố. Các trung tâm kiểm nghiệm đa chức năng cấp tỉnh sẽ được đầu tư để có đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm và thiết bị y tế, góp phần nâng cao tính chủ động của địa phương.

Một thách thức lớn của hệ thống y tế Việt Nam trong những thập niên tới là chuẩn bị thế nào cho giai đoạn già hóa dân số, cho nên quy hoạch lần này dành sự quan tâm việc phát triển mạng lưới bệnh viện lão khoa tại những vùng có tốc độ già hóa dân số cao như Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Đây không chỉ là việc xây thêm các cơ sở điều trị mà còn là bước chuẩn bị để hình thành hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi toàn diện, đáp ứng yêu cầu của một xã hội đang bước vào giai đoạn già hóa.

Điều chỉnh quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế lần này không chỉ hướng tới mục tiêu hoàn thành các chỉ tiêu đến năm 2030 mà còn đặt nền móng cho hệ thống y tế Việt Nam đến năm 2050 theo hướng hiện đại, chất lượng, công bằng, hiệu quả và có khả năng thích ứng những thách thức mới của tương lai.