Bắc Kạn: Độc đáo Lễ hội "Chợ tình Xuân Dương"

Tiếp tục đẩy mạnh chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 33-NQ/TW ngày 09-6-2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, Ủy ban nhân dân huyện Na Rì tổ chức Lễ hội văn hóa "Chợ tình Xuân Dương, nhằm nâng cao đời sống văn hóa cho Nhân dân, tạo không khí vui tươi, phấn khởi, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần giữ gìn và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc. Đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh của huyện Na Rì trong phát triển kinh tế - xã hội, du lịch.

Chợ tình Xuân Dương

Nét độc đáo chợ tình Xuân Dương: Tìm lại hình bóng người xưa

Hội chợ văn hóa truyền thống chỉ diễn ra một lần trong năm vào ngày 25-3 âm lịch xã Xuân Dương, được hình thành rất lâu đời, từ năm 1895. Hội chợ văn hóa Xuân Dương còn là chợ tình của đồng bào Tày, Nùng sinh sống tại các huyện miền núi cao của các tỉnh Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên. Ngay từ sáng sớm, các đôi trai gái mặc những bộ trang phục đẹp nhất của dân tộc mình dắt tay nhau xuống chợ, dòng người đổ về chợ mỗi lúc một đông làm cho không khí trở nên nhộn nhịp hẳn. Độc đáo của chợ tình Xuân Dương là chợ họp không có người mua, kẻ bán mà người đi chợ tình đến đây để nhớ lại những kỷ niệm xưa, tìm lại hình bóng người con gái, con trai mà họ từng yêu thương xem họ sống có hạnh phúc không.

Đến với chợ tình, các nam thanh, nữ tú gặp nhau làm quen, thăm hỏi tỏ tình với nhau qua các câu hát sli, hát lượn, trong đó có làn điệu hát sli đối đáp giao duyên của dân tộc Nùng Phàn Slình là đặc trưng nhất, với những câu hát đối đáp giao duyên ví von, tỏ tình lúc trầm, lúc bổng làm đắm say lòng người. Ngày hội còn là nơi giao lưu, trao đổi hàng hóa của các địa phương gần xa mang đến. Trong những ngày hội, du khách sẽ được thưởng thức các món ăn ẩm thực, đặc sản của địa phương với những món ăn đậm đà hương vị của núi rừng như: bỏng ép, bánh khảo, bánh trứng kiến, bánh dày, bánh lá ngải, thạch đen, xôi 3 màu, cùng với những chén rượu nồng say thơm mùi men lá.

Truyền thuyết chợ tình Xuân Dương

Địa điểm diễn ra ngày hội ngày xưa ở gần bản Pác Shen, là nơi có các nhánh đường thông sang các vùng lân cận. Tên “Chợ Nà Rỳ” là tên gọi của dân tộc Tày - Nùng (Nà Rì - dịch ra tiếng phổ thông có nghĩa là Ruộng dài). Sự tích được kể lại rằng: “Hồi đó ở Pác Shen có hai vợ chồng nhà nọ chung sống với nhau rất hạnh phúc, chung thủy, họ đã đến với nhau bằng những câu hát sli, hát lượn, gửi gắm cho nhau những tình cảm thắm thiết. Qua một lần dự hội, họ nên vợ thành chồng. Một ngày nọ hai vợ chồng cùng nhau ra đồng phát cỏ, cày cuốc để chuẩn bị cho vụ mùa sắp tới, chồng cuốc đất ở đầu ruộng bên này, vợ thì phát cỏ ở đầu ruộng bên kia. Tới trưa mặt trời đã đứng bóng trên đỉnh đầu, người chồng đã thấm mệt, đói bụng chàng chuẩn bị gọi vợ về nghỉ trưa, nhưng chàng hốt hoảng gọi mãi, gọi mãi mà không thấy vợ trả lời, chỉ nghe thấy tiếng âm thanh của núi rừng vọng lại. Chàng vội vàng chạy sang nơi vợ phát cỏ, nhưng chẳng thấy vợ mình đâu nữa, nơi đầu ruộng chỉ còn chiếc cán dao bị gãy và chứng tích của một cuộc xô đẩy. Lúc này chàng vô cùng đau buồn bởi thửa ruộng quá dài, chàng đã không nghe được tiếng kêu cứu tuyệt vọng của nàng. Dân làng biết chuyện nên ai cũng mủi lòng thương, để ghi lại sự tích một câu chuyện thương tâm và cảm động ấy, từ đó thửa ruộng của hai vợ chồng nọ được gọi là “Nà Rì”. Đó cũng trở thành tên gọi của huyện Na Rì, Bắc Kạn gồm 17 xã, thị trấn rộng lớn ngày nay.

Ngày 25-3 âm lịch được chọn là ngày hội gắn với câu chuyện trong dân gian kể rằng, vào ngày 25-3 âm lịch năm ấy có ông Tri châu họ Đinh, thấy ngày đó là ngày tốt, hợp số, đẹp trời, ông đã cho mở hội để dân chúng và nam nữ thanh niên vui chơi ca hát, tâm tình, gặp mặt. Trước cảnh tưng bừng nhộn nhịp ấy, ông đã tuyên bố: “Từ nay ngày 25/3 âm lịch hàng năm sẽ là ngày hội của vùng này”. Từ đó ngày hội được lưu truyền, theo tiếng địa phương thường gọi là: “Vằn háng hội nhì hả bươn slam”. Hàng năm đến ngày 25-3 âm lịch ngày hội lại diễn ra tưng bừng nhộn nhịp với niềm tin rằng những người yêu thương nhau sẽ được gặp lại cùng bày tỏ tình cảm đắm say trong những câu hát giao duyên thắm đượm tình người.

Lễ hội văn hóa “chợ tình Xuân Dương” năm 2023

Theo kế hoạch, Lễ hội văn hóa "Chợ tình Xuân Dương" năm nay được tổ chức từ ngày 12 đến 14-5-2023, Lễ khai mạc sẽ tổ chức vào 08h00 ngày 13-5. Năm nay Lễ hội sẽ diễn ra các chương trình như hội trại, thi đấu bóng chuyền da (nam), biểu diễn văn nghệ, trình diễn di sản văn hóa, trò chơi dân gian, thi ẩm thực, trưng bày quảng bá các sản phẩm OCOP, sản phẩm hàng hóa đặc sản của địa phương. Trong đó, hát Sli giao duyên nam nữ bên bến sông, khu vực Lễ hội hứa hẹn sẽ là điểm nhấn của Lễ hội năm nay cùng với trình diễn trang phục dân tộc đặc trưng của đồng bào các dân tộc Mông, Dao, Tày, Nùng, Kinh. Ngoài ra còn có cuộc thi ẩm thực các món ăn dân tộc với các món ăn đặc trưng của từng địa phương; tổ chức các trò chơi dân gian truyền thống như: Bịt mắt bắt vịt, bịt mắt đánh trống, tung vòng cổ chai, đi cà kheo, đi guốc mộc, lảy cỏ... Lễ hội năm nay còn có 12 gian hàng trưng bày các sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc sản của địa phương cũng hứa hẹn sẽ giới thiệu rộng rãi các sản phẩm OCOP và nông sản đặc sản địa phương đến với du khách.

Một số hình ảnh chợ tình Xuân Dương hàng năm

Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử cho đến nay Lễ hội "chợ tình Xuân Dương" vẫn được duy trì và từng bước được khôi phục, nhằm nâng cao đời sống văn hóa cho Nhân dân, góp phần giữ gìn và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Đồng thời thông qua lễ hội sẽ góp phần quảng bá hình ảnh của huyện trong phát triển kinh tế, xã hội, quảng bá Lễ hội văn hóa “Chợ tình Xuân Dương”, các sản phẩm OCOP và hàng hóa, nông sản đặc sản địa phương, tiềm năng thế mạnh phát triển du lịch của huyện Na Rì đến đông đảo toàn thể nhân dân, du khách trong và ngoài nước./.