Tiềm năng to lớn và thế mạnh vượt trội từ phát triển dược liệu dưới tán rừng

Việt Nam sở hữu điều kiện tự nhiên vô cùng thuận lợi với diện tích rừng rộng lớn và đa dạng sinh học phong phú. Theo thống kê của Cục Lâm nghiệp- Kiểm Lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tổng diện tích rừng của cả nước hiện vào khoảng 14,74 triệu ha.

Trong đó, có khoảng 4 triệu ha rừng sản xuất, cung cấp nguồn nguyên liệu dồi dào cho nhiều ngành công nghiệp. Quan trọng hơn, với đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng đa dạng trên khắp chiều dài đất nước, đặc biệt là tại các vùng núi cao, biên giới, nhiều loài cây dược liệu quý có thể sinh trưởng và phát triển tốt, thậm chí cho chất lượng vượt trội khi được trồng hoặc khai thác dưới tán rừng tự nhiên, nơi có điều kiện môi trường gần gũi với tập tính sinh học của chúng.

Phát triển các loại cây dược liệu dưới tán rừng mang lại nhiều lợi ích về kinh tế, bảo vệ môi trường sinh thái. Ảnh: T.T

Chính vì những tiềm năng sẵn có này, nhiều địa phương trên cả nước đã và đang đẩy mạnh chuyển đổi mô hình sản xuất, đưa các loài cây dược liệu bản địa có giá trị kinh tế cao như sa nhân, hà thủ ô, đương quy, tam thất, lan kim tuyến, sâm Lai Châu, thảo quả… vào trồng, phát triển hiệu quả dưới tán rừng.

Cách làm này mang lại nhiều lợi ích kép. Trước hết, nó giúp tăng thu nhập đáng kể cho người dân, đặc biệt là bà con vùng dân tộc thiểu số, vốn phụ thuộc nhiều vào rừng. Khi có nguồn thu nhập ổn định từ cây dược liệu, áp lực phá rừng làm nương rẫy sẽ giảm đi đáng kể, góp phần hạn chế nạn phá rừng, bảo vệ thảm thực vật rừng và nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc gìn giữ, bảo vệ môi trường sinh thái rừng.

Theo số liệu thống kê thực tế tại nhiều địa phương đã chứng minh hiệu quả rõ rệt của mô hình này. Tại Yên Bái, toàn tỉnh hiện có diện tích trồng dược liệu khoảng 4.000 ha với tổng sản lượng đạt hơn 10.660 tấn hàng năm. Bên cạnh đó, tỉnh vẫn khai thác hợp lý gần 100 ha dược liệu tự nhiên với sản lượng hơn 130 tấn/năm.

Tỉnh Sơn La còn có diện tích trồng cây dược liệu dưới tán rừng lớn hơn nhiều, đạt hơn 16.140 ha với sản lượng khoảng 26.000 tấn mỗi năm. Nhờ sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã với các doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ, sản phẩm dược liệu của Sơn La có đầu ra khá ổn định, giúp nâng cao thu nhập cho người trồng rừng một cách bền vững.

Lai Châu là một ví dụ điển hình khác về tiềm năng phát triển kinh tế dưới tán rừng dựa vào cây dược liệu. Với đặc điểm địa hình núi cao trên 1.000m phân bố rộng khắp, đặc biệt ở các xã vùng cao, biên giới, nơi tập trung diện tích rừng nguyên sinh và khí hậu mát mẻ quanh năm, đây là điều kiện lý tưởng cho nhiều loài dược liệu quý phát triển.

Dưới tán rừng Lai Châu, nhiều loài cây thuốc có giá trị cao đã được tìm thấy và phát triển như sâm Lai Châu, thảo quả, hà thủ ô, lan kim tuyến, sa nhân, tam thất, đương quy... Nhiều loài trong số này là những cây thuốc nam, thuốc bắc quý giá, được đồng bào các dân tộc thiểu số lưu truyền qua nhiều thế hệ để chữa bệnh. Tỉnh Lai Châu thống kê có gần 900 loại dược liệu, trong đó đáng chú ý là khoảng 20 loài thuộc diện nguy cấp, quý, hiếm cần được bảo tồn nghiêm ngặt như bảy lá một hoa, sâm Lai Châu, lan kim tuyến...

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, công tác bảo tồn và lưu giữ nguồn gen của các loài cây thuốc quý, hiếm.

Tuy nhiên, để phát triển lâu dài và bền vững, việc phát triển cây dược liệu dưới tán rừng vẫn cần những chính sách hỗ trợ đồng bộ từ Nhà nước và chính quyền địa phương. Cần có sự đầu tư vào khâu giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái và bảo quản để đảm bảo chất lượng và năng suất.

Đặc biệt, việc xây dựng chuỗi liên kết giá trị từ người trồng đến doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ sản phẩm là vô cùng quan trọng để nâng cao giá trị kinh tế cho cây dược liệu rừng, đảm bảo đầu ra ổn định cho người dân.

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, công tác bảo tồn và lưu giữ nguồn gen của các loài cây thuốc quý, hiếm cần được đặc biệt chú trọng để đảm bảo sự đa dạng sinh học và nguồn tài nguyên cho tương lai.

Có thể khẳng định, phát triển cây dược liệu dưới tán rừng là một hướng đi chiến lược, khai thác tối đa tiềm năng và thế mạnh của Việt Nam, góp phần thực hiện mục tiêu kép: vừa phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo bền vững cho người dân vùng núi, vừa bảo vệ và nâng cao giá trị của tài nguyên rừng quốc gia.