Bệnh xơ gan

Từ khóa: Xơ gan, thể xơ gan.

Summary:

Cirrhosis is a condition characterized by fibrosis and the gradual death of liver cells, leading to impaired liver function. In traditional Eastern medicine, cirrhosis is classified under categories such as jaundice syndromes (hoàng đản), abdominal masses (tích tụ), or hypochondriac pain (hiếp thống). This disease is divided into several types, each with distinct characteristics and treatment approaches.

Keywords: Cirrhosis, types of cirrhosis.

Ngày nhận bài: 14/4/2025;

Ngày phản biện khoa học: 5/5/2025;

Ngày duyệt bài: 20/5/2025.

Bài đăng trên Tạp chí in Sức Khỏe Việt số Tháng 5+6/2025

A. Y HỌC HIỆN ĐẠI

1. Nguyên nhân

Chủ yếu do viêm gan mạn ở giai đoạn cuối. Uống quá nhiều rượu, một số bệnh do di truyền như: Tích tụ nhiều sắt, đồng, trong gan. Thiếu a-1 antitrypsin làm gan sản xuất protein bất thường, gây chai gan, gập ứ glycogen ở gan. Cũng có thể xơ gan do phản ứng thuốc men, và độc tố môi trường như methotrexate (thuốc ngăn miễn dịch) aminodarose (thuốc điều trị loạn nhịp tim, chất asenic môi trường.

2. Triệu chứng

Mệt mỏi, chán ăn, chậm tiêu, rối loạn phân cảm giác nặng nề hoặc đau âm ỉ bên hạ sườn phải, mùi ức. Sút cân, da sạm, lòng bàn tay đỏ, môi đỏ, giãn mạch, sao mạch, tuần hoàn bàng hê. Cô trưởng tự do, phủ mêm, gan to chắc, có hay không có hoàng đàn, lách to. Chảy máu tĩnh mạch thực quản ruột, ngứa chân tay, hay toàn thân giảm ham muốn tình dục, hay quên. Ngừa xuất hiện tiêu hóa: Propramobol. Chống xơ: Colecicine, corticoids dùng trong viêm gan mạn tính.

3. Các xét nghiệm cần làm

Thăm dò chức năng gan: Gros, Maclagan (+), Prothrombin giảm, điện di huyết thanh, gamma glubolin tăng. Điên di miễn dịch. Soi ổ bụng và sinh thiết gan.

4. Điều trị

- Kiêng bia, rượu, ăn nhạt, giảm mỡ, tăng gluxit và protein đảm bảo cung cấp 2500Kcal/ngày.

- Thuốc lợi mật: Cao lóng Actichaut x 2 ống/ngày hay Chophytol XXX-LX giọt/ngày hay chè nhân trần hay Sulpharlem - cholin 3-4 viên/ngày x 10-20 ngày.

- Thuốc bảo vệ tế bào gan: Methionin 2-4g/ngày x 10-20 ngày. Hay Legalon 2 viên x 2 lần/ngày x 10-20 ngày

- Thuốc chống phù và trướng:

+ Furosemid (Lasix) 40mg x 1-4 viên/ngày x 7-10 ngày.

+ Spironolacton (Aldacton) 100mg x 2-4 viên/ngày x 7-10 ngày.

+ Albuminehumaine 4% x 100ml x 1 lần/tuần. Kaliclorur 2-3 viên/ngày dùng cùng với thuốc lợi tiểu.

+ Propranolol (Inderal) 40-160mg/ngày, nghỉ 10-20 ngày dùng 1 đợt khác, có thể dùng trong nhiều năm nhưng phải theo dõi chặt chẽ. (Sách HDTHĐT).

Theo Đông y, bệnh xơ gan do cảm thụ thấp nhiệt tà hoặc lạm dụng bia rượu quá độ gây ra

B. Y HỌC CỔ TRUYÊN

1. Thể xơ gan do can uất, tỳ hư, can tỳ bất hòa

Triệu chứng: Sắc mặt xạm tối, đầu choáng, mệt mỏi, ăn kém, đau vùng gan, tức vùng thượng vị, ợ hơi, bụng trưởng, đại tiện lỏng, rêu lưỡi mỏng, mạch huyền tế.

- Phép trị: Sơ can, kiện tỳ

- Bài thuốc: Sử dụng một trong các bài thuốc sau:

Bài 1

Sắc với 3 bát nước, còn 1 bát, uống ấm lúc bụng đói.

Bài 2

Sắc uống 1 thang/ngày.

Hoàng kỳ dược liệu có trong bài thuốc xơ gan

2. Xơ gan do khí trệ huyết ứ

- Triệu chứng: Đau nhiều vùng mạng sườn, bụng trướng, người gầy, lách to, môi lưỡi tím, mạch tế

- Phép trị: Hành khí, hoạt huyết, hóa ứ

-Bài thuốc: Sử dụng một trong các bài thuốc sau:

Bài 1

Sắc uống ấm ngày một thang.

Bài 2

Sắc uống 1 thang/ngày.

Bài 3

Sắc uống 1 thang/ngày.

Bài thuốc chữa xơ gan thể can uất khí trệ huyết ứ trong Đông y

3. Thể xơ gan cổ trướng

Thế này có 3 loại:

3.1. Âm hư thấp nhiệt

Thể này thường kèm theo cháy máu.

- Triệu chứng: Sắc mặt vàng tối, chảy máu cam, chảy máu chân răng, chân phủ, sốt hâm hấp, hoặc sốt cao, phiền táo, miệng khát, họng khô, lợm giọng, tiểu tiện đó, đại tiện táo, chất lưỡi đỏ, ít rêu, mạch huyền tế sác.

- Phép trị: Thanh nhiệt, hóa thấp, dưỡng âm, lợi thủy.

- Bài thuốc: Sử dụng một trong các bài thuốc sau:

Bài 1

Sắc với 3 bát nước, còn 1 bát, chia uống trong ngày.

Bài 2

Sắc uống.

3.2. Tỳ thận dương hư

- Triệu chứng: Mệt mỏi, ăn kém, bụng trướng, chân phù, tiểu tiện ít, đại tiện lỏng, sợ lạnh, sắc mặt vàng hoặc xanh nhợt, chất lưỡi nhạt hoặc bệu, rêu trắng mỏng, mạch trầm tế.

- Phép trị: Ôn thận tỷ dương, hành thủy.

- Bài thuốc: Sử dụng một trong các bài thuốc sau:

Bài 1.

Sắc uống.

3.3. Thể cổ trường nhiều, thủy khí tương kết

- Triệu chứng: Cổ trưởng tăng nhanh, không nằm được, tiểu tiện ít, đại tiện không thông, mạch huyền sác.

- Phép trị: Công hạ, trục thủy.

- Bài thuốc: Sử dụng một trong các bài thuốc sau:

Bài 1

Sắc vửa đủ sắc còn 1/3 uống nguội sáng chiều.

Bài 2

Phơi khô tán bột, uống 2g vào buổi sáng với nước sắc Đại táo.

Bài 3. THUỐC NAM

Nước vừa đủ sắc còn 1/2 uống ẩm trong ngày.

Bài 4.

Nước vừa đủ sắc còn 1/3 uống ấm trong ngày.

Bài 5.

Nước vừa đủ sắc còn 1/3 uống ấm trong ngày.