Bộ Y tế đặt mục tiêu nâng tầm dược liệu Việt Nam

Từ thế mạnh tài nguyên đến nền tảng nghiên cứu bài bản

Nhân dịp kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống Viện Dược liệu, Bộ Y tế nhấn mạnh yêu cầu đưa dược liệu Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới, theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và gắn chặt hơn với chuỗi giá trị từ nghiên cứu đến sản xuất và thị trường. Đây không chỉ là câu chuyện riêng của y học cổ truyền, mà còn là vấn đề tự chủ nguyên liệu, phát triển công nghiệp dược và khai thác hiệu quả lợi thế tài nguyên bản địa.

TS Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế).

Theo TS Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế), đơn vị được thành lập từ năm 1961 và hiện là cơ sở nghiên cứu đầu ngành về dược liệu tại Việt Nam. Sau nhiều thập kỷ, Viện đã xây dựng được hệ thống nghiên cứu khá toàn diện, bao trùm từ điều tra tài nguyên, bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống, phát triển vùng trồng, tiêu chuẩn hóa chất lượng đến nghiên cứu hóa thực vật, chiết xuất, đánh giá tác dụng sinh học và bào chế sản phẩm.

Công tác điều tra cũng ghi nhận hơn 5.000 loài cây thuốc, đồng thời lưu giữ hàng trăm nguồn gen quý hiếm, tạo nền tảng cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên dược liệu quốc gia.

Không dừng ở nghiên cứu, Viện Dược liệu còn phục hồi giống bản địa, nhập nội và đánh giá hàng chục giống dược liệu có giá trị kinh tế cao; xây dựng gần 100 quy trình kỹ thuật trồng trọt, nhân giống theo tiêu chuẩn GACP-WHO; chuyển giao kỹ thuật cho nhiều địa phương để hình thành các vùng nguyên liệu tập trung. Song song với đó là quá trình điều tra, thu thập tri thức sử dụng cây thuốc của nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, góp phần bảo tồn đồng thời tài nguyên sinh học và tri thức bản địa.

Bài toán lớn vẫn là tự chủ nguyên liệu và phát triển thị trường

Đánh giá về chặng đường này, Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho rằng những kết quả mà Viện Dược liệu đạt được đã góp phần thiết thực vào việc triển khai các chủ trương lớn về phát triển y dược cổ truyền, công nghiệp dược và tự chủ nguồn nguyên liệu làm thuốc. Tuy nhiên, ngành dược liệu hiện vẫn đối mặt với không ít điểm nghẽn như nguồn cung chưa ổn định, quy mô sản xuất còn phân tán, công nghiệp chế biến phát triển chưa tương xứng, liên kết giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường còn hạn chế, trong khi ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vẫn cần được thúc đẩy mạnh hơn.

Từ thực tế đó, Bộ Y tế đề nghị Viện Dược liệu tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, ưu tiên các nghiên cứu có tính ứng dụng cao, giải quyết trực tiếp những vấn đề thực tiễn của ngành. Định hướng được nhấn mạnh là đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành, kết hợp giữa y học cổ truyền với công nghệ sinh học và công nghệ dược hiện đại; đồng thời tập trung bảo tồn, khai thác và phát triển bền vững nguồn tài nguyên dược liệu quốc gia.

Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng các vùng trồng đạt chuẩn, gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung và kết hợp hài hòa giữa bảo tồn với phát triển. Theo Bộ Y tế, phát triển dược liệu cần gắn với các địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, để không chỉ mở rộng vùng nguyên liệu mà còn tạo sinh kế cho người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại chỗ.

Áp lực nâng tầm ngành dược liệu càng rõ hơn khi nhu cầu trong nước hiện rất lớn nhưng khả năng đáp ứng nội địa vẫn thấp. Mỗi năm, cả nước sử dụng khoảng 100.000 tấn dược liệu để chế biến vị thuốc y học cổ truyền, song sản xuất trong nước mới đáp ứng được khoảng 25%, phần còn lại vẫn phải nhập khẩu. Trong bối cảnh Việt Nam có lợi thế lớn về nguồn tài nguyên và chính sách ưu tiên sử dụng dược liệu trong nước đã được đặt ra, việc nâng cấp năng lực nghiên cứu, trồng trọt, chế biến và thương mại hóa dược liệu đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Nhìn tổng thể, thông điệp mà Bộ Y tế đưa ra lần này không chỉ dừng ở việc ghi nhận chặng đường 65 năm của Viện Dược liệu, mà còn cho thấy đòi hỏi mới đối với toàn ngành là đưa dược liệu Việt Nam đi từ tiềm năng sang giá trị thực, từ bảo tồn sang phát triển bền vững, từ thế mạnh tự nhiên sang thương hiệu có vị thế trên thị trường. Nếu làm được điều đó, dược liệu Việt Nam không chỉ góp phần củng cố nền y dược cổ truyền, mà còn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược tự chủ nguyên liệu và phát triển công nghiệp dược quốc gia.