Buông bỏ chuyện cũ để tuổi già an yên

Những nỗi buồn kéo dài từ quá khứ

Có những NCT kể về nỗi buồn từ mấy chục năm trước bằng giọng xúc động như chuyện vừa xảy ra. Người không quên được sự bất công trong công việc, người day dứt vì chưa kịp chăm sóc cha mẹ, người giận anh em vì chuyện đất đai mà nhiều năm không nhìn mặt nhau. Những tổn thương ấy là có thật, không thể xóa bỏ chỉ bằng vài lời khuyên “hãy quên đi”.

Buông bỏ bắt đầu từ việc phân biệt điều gì đã không thể thay đổi và điều gì hôm nay vẫn có thể làm. Ta có thể xin lỗi, sửa chữa sai lầm, chủ động hòa giải hoặc tìm kiếm sự trợ giúp. Nhưng trước những mất mát không thể đảo ngược, việc mãi đòi hỏi quá khứ phải khác đi chỉ khiến bản thân khó lòng sống trọn vẹn với hiện tại.

Ở tuổi cao, khi sức khỏe và thời gian trở thành những điều đáng quý, việc mang theo những bất hòa kéo dài càng có thể làm giảm niềm vui trong cuộc sống. Điều cần thiết không phải phủ nhận nỗi đau, mà là tìm cách đối diện với nó để tiếp tục sống.

Khi suy nghĩ mắc kẹt trong những điều đã qua

Tâm lý học gọi việc liên tục suy nghĩ về một sự việc tiêu cực, lặp đi lặp lại mà không tiến gần hơn đến giải pháp là suy nghĩ nghiền ngẫm. Khác với việc nhìn lại để rút kinh nghiệm, kiểu suy nghĩ này khiến con người mắc kẹt trong những câu hỏi như “giá như”, “tại sao lại là tôi” hay “lẽ ra mọi chuyện phải khác”.

Các nghiên cứu ghi nhận suy nghĩ nghiền ngẫm có liên quan đến triệu chứng trầm cảm, lo âu và khó khăn trong điều hòa cảm xúc. Khi những ký ức gây căng thẳng liên tục được khơi lại, giấc ngủ và cảm nhận sức khỏe cũng có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, không thể quy một bệnh cụ thể cho nỗi oán giận hay trạng thái cảm xúc đơn lẻ, bởi sức khỏe chịu tác động của nhiều yếu tố.

Thay vì ép mình phải vui vẻ hoặc cố quên một chuyện buồn, mỗi người có thể tập nhận diện vòng lặp suy nghĩ bằng một câu hỏi đơn giản: “Tôi đang tìm cách giải quyết vấn đề hay chỉ đang sống lại nỗi đau”?. Câu hỏi ấy không xóa ký ức, nhưng giúp ta nhận ra mình vẫn có quyền lựa chọn cách phản ứng trước những gì đã xảy ra.

Buông bỏ không có nghĩa là tha thứ bằng mọi giá

Một quan niệm dễ gây hiểu lầm là buông bỏ đồng nghĩa với phải tha thứ ngay lập tức, làm hòa với người từng gây tổn thương hoặc coi như chưa có chuyện gì xảy ra. Thực tế, người từng bị lừa dối, bạo hành hay xâm phạm quyền lợi có quyền giữ ranh giới, tìm kiếm công lý và bảo vệ sự an toàn của mình.

Tha thứ, nếu có, là một tiến trình riêng tư, không thể bị áp đặt. Buông bỏ có thể bắt đầu từ việc không để hành vi sai trái của người khác tiếp tục chi phối từng ngày sống của mình. Có những mối quan hệ nên được hàn gắn, nhưng cũng có những mối quan hệ cần giữ khoảng cách. Bình an không đồng nghĩa với cam chịu.

Bên cạnh đó, mỗi người cũng cần học cách đối xử khoan dung hơn với chính mình. Nhận trách nhiệm về sai lầm không có nghĩa là tự kết án suốt đời. Nếu còn cơ hội, hãy sửa chữa; nếu không thể thay đổi điều đã xảy ra, hãy rút ra bài học để sống tốt hơn. Hối tiếc chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp ta thay đổi cách sống, thay vì trở thành gánh nặng kéo dài.

Điều chỉnh tâm tính, giảm những đòi hỏi không cần thiết

Trong tư tưởng dưỡng sinh của Tuệ Tĩnh, “Thanh tâm” gợi nhắc việc giữ lòng thanh thản, hạn chế những xáo động không cần thiết; “Quả dục” nhấn mạnh sự tiết chế ham muốn. Vận dụng vào đời sống hiện đại, những quan niệm này có thể gợi mở cách nhìn lại điều mình đang cố níu giữ: danh tiếng đã qua, sự hơn thua, kỳ vọng con cháu phải sống theo ý mình hay mong muốn lúc nào cũng được người khác thừa nhận là đúng.

Có những điều càng cố nắm giữ, con người càng thêm mệt mỏi. Đặt xuống không có nghĩa là phủ nhận quá khứ, mà là không tiếp tục để quá khứ chiếm giữ hiện tại. Với NCT, điều đó có thể bắt đầu từ việc giảm tranh chấp không cần thiết, chấp nhận sự khác biệt giữa các thế hệ và dành nhiều thời gian hơn cho những mối quan hệ mang lại niềm vui.

Tập buông bỏ từ những việc nhỏ hằng ngày

Buông bỏ không nhất thiết phải bắt đầu bằng một quyết định lớn. Khi bất đồng với con cháu, hãy thử lắng nghe trước khi kết luận. Khi nhớ lại chuyện buồn, có thể viết ra cảm xúc của mình, phân biệt điều đã thực sự xảy ra với những suy đoán, rồi xem xét liệu có hành động thiết thực nào cần thực hiện hay không. Khi tranh luận trở nên gay gắt, tạm dừng để cảm xúc dịu lại trước khi tiếp tục cũng là cách hạn chế những tổn thương không đáng có.

Một số phương pháp như liệu pháp nhận thức - hành vi, thực hành chánh niệm hoặc liệu pháp chấp nhận và cam kết có thể hỗ trợ người gặp khó khăn với suy nghĩ lặp lại, tùy tình trạng cụ thể. Vận động phù hợp với sức khỏe, duy trì nếp sinh hoạt đều đặn và trò chuyện với người đáng tin cậy cũng góp phần nâng đỡ đời sống tinh thần.

Nếu buồn bã, lo âu hoặc mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, NCT nên tìm đến chuyên gia y tế để được đánh giá và hỗ trợ. Không nên xem những khó khăn ấy là dấu hiệu của sự yếu đuối hay tự trách mình vì chưa biết cách buông bỏ.

Để tuổi già nhẹ lòng hơn

Trưởng thành không phải là quên hết những gì đã xảy ra, mà là biết điều gì cần giữ làm bài học và điều gì không nên tiếp tục mang theo. Ta có thể giữ lòng biết ơn mà không bị trói buộc bởi những món nợ tình cảm; nhớ về người đã khuất nhưng vẫn tiếp tục sống; bảo vệ phẩm giá của mình mà không để oán hận chi phối tâm trí.

Cuộc đời là một hành trình dài. Những điều từng giúp ta vượt qua khó khăn có thể không còn cần thiết ở chặng đường sau. Muốn bước tiếp nhẹ nhàng, đôi khi mỗi người phải can đảm đặt xuống những gánh nặng đã mang quá lâu.

Với NCT, buông bỏ là học cách chấp nhận điều không thể thay đổi, chủ động giải quyết những việc còn có thể và dành sự quan tâm cho những điều có ý nghĩa trong hiện tại. Đó không phải là cách xóa sạch quá khứ, mà là để những năm tháng còn lại có thêm sự bình yên, niềm vui và những mối quan hệ đáng trân trọng.