Cây đuôi công – Dược liệu cổ truyền hỗ trợ điều trị đau nhức, bong gân

Đặc điểm thực vật của cây đuôi công

Tên thường gọi: Cây đuôi công

Tên gọi khác: Cây lá dính

Tên khoa học: Plumbago indica L.

Họ: Đuôi công (Plumbaginaceae)

Hình dạng nhận biết

Cây đuôi công là cây thân thảo, chiều cao trung bình 0,5 – 0,7m. Thân cây có một số đoạn hóa gỗ, bề mặt xù xì, cành có khía dọc mảnh, các đốt rõ ràng.

Lá mọc so le, hình bầu dục thuôn hoặc hình trứng, đầu nhọn, mép lượn sóng. Mặt trên lá sẫm, bóng; mặt dưới có màu trắng nhạt.

Hoa có màu trắng hoặc đỏ, mọc từ kẽ lá hoặc ngọn. Tràng hoa dài gấp đôi đài hoa, phủ lớp lông dính đặc trưng.

Quả dạng lép, xuất hiện quanh năm, nhiều nhất vào khoảng tháng 5 – 6.

Phân loại và phân bố

Dựa vào màu sắc hoa, cây đuôi công được chia thành:

Cây đuôi công hoa đỏ: Hoa thường mọc thành bông dài ở ngọn, phía trên có phân nhánh.

Cây đuôi công hoa trắng: Hoa đơn giản hơn, thường dùng trong các bài thuốc khu phong trừ thấp.

Cây có nguồn gốc từ Ấn Độ và các nước vùng nhiệt đới, phân bố nhiều tại khu vực Đông Dương. Ở Việt Nam, cây mọc hoang ở nhiều nơi, đồng thời được trồng làm cảnh nhờ màu hoa rực rỡ và giá trị dược liệu.

Bộ phận dùng – thu hái – bảo quản

Bộ phận dùng: Rễ và lá

Thu hái: Quanh năm

Sơ chế:

Lá có thể dùng tươi

Rễ rửa sạch, thái lát, phơi hoặc sấy khô để dùng dần

Bảo quản: Nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm mốc và mối mọt

Thành phần hóa học

Trong rễ và lá cây đuôi công có chứa plumbagin – một hợp chất thuộc nhóm oxymethyl naphtoquinin. Hoạt chất này được ghi nhận có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn gây bệnh, đặc biệt là các vi khuẩn Gram dương như Streptococcus, Staphylococcus, Pneumococcus.

Hình ảnh cây đuôi công hoa trắng

Công dụng của cây đuôi công trong Đông y

Theo các tài liệu y học cổ truyền, cây đuôi công có vị đắng chát (rễ), vị cay (lá), tính nóng, có độc, với các tác dụng chính như lợi tiêu hóa, điều kinh, thông hơi, tán ứ tiêu sưng, khu phong trừ thấp.

Cây đuôi công hoa đỏ

Hỗ trợ điều trị ho, tê thấp, liệt, chướng bụng, khó tiêu, hắc lào

Rễ dùng trong điều trị giang mai, phong cùi, ung thư theo kinh nghiệm dân gian

Ở Ấn Độ: dùng làm chất kích thích, hỗ trợ trị thấp khớp, bại liệt

Ở Thái Lan: dùng trong điều trị bệnh trĩ

Cây đuôi công hoa trắng

Thư cân, hoạt huyết, làm sáng mắt

Sát trùng, giảm viêm, hạn chế viêm loét

Hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp, phong thấp, đau dạ dày, sưng phù, bong gân, mụn nhọt

Tại Philippines: sắc rễ trị ghẻ

Tại Ấn Độ: dùng rễ trị bệnh da, phù nề, tiêu chảy; nhựa cây trị ghẻ lở, mụn loét

Hình ảnh cây đuôi công hoa đỏ

Một số cách sử dụng cây đuôi công

Có rất nhiều cách sử dụng cây đuôi công, tùy theo loại bệnh, tình trạng bệnh của từng người mà cân nhắc áp dụng cách thực hiện phù hợp:

Cách 1: Dùng 10 – 15g rễ đuôi công rửa sạch, sắc lấy nước uống ngày 2 – 3 lần giúp thanh nhiệt, giải độc, mát gan, trị ho, chữa khó tiêu, chướng bụng, đầy hơi…

Cách 2: Ngâm rượu rễ đuôi công và dùng để xoa bóp giúp cải thiện các triệu chứng đau nhức, tê thấp…

Cách 3: Rửa sạch lá đuôi công, giã nát và đắp trực tiếp lên da từ 15 – 20 phút để tiêu sưng mụn nhọt, giảm ngứa ngáy, trị rắn cắn, bệnh trĩ…

Lưu ý quan trọng khi sử dụng

Để đạt được hiệu quả cao khi dùng cây đuôi công để chữa bệnh, cần đảm bảo nắm rõ một số lưu ý sau đây:

Không dùng dược liệu này cho phụ nữ mang thai, phụ nữ sau sinh để tránh gây ảnh hưởng cho sức khỏe của mẹ và con.

Trường hợp sử dụng dược liệu đắp ngoài da bị bỏng rộp hãy dùng acid boric để rửa vùng da bị tổn thương.

Ngoài ra, trong quá trình sử dụng dược liệu cây đuôi công nếu gây ra bất kỳ triệu chứng bất thường nào hãy ngưng sử dụng và đến các cơ sở y tế để được hỗ trợ xử lý kịp thời.

Kết hợp chữa trị bệnh bằng các biện pháp chăm sóc khoa học để phục hồi bệnh nhanh hơn.

Có thể thấy, dược liệu cây đuôi công với nhiều công dụng chữa bệnh hay, tuy nhiên hiệu quả của các bài thuốc khi áp dụng vào thực tế có thể sẽ thay đổi tùy theo mức độ bệnh, cơ địa và khả năng đáp ứng thuốc… Tốt nhất, người bệnh nên tham khảo ý kiến của chuyên gia trước khi sử dụng để đảm bảo không xảy ra rủi ro ngoài ý muốn./.