Kỳ II: Y học cổ truyền - Từ tiềm năng y tế nội sinh đến lợi thế cạnh tranh quốc gia

Bệnh nhân người Canada phục hồi sau ba tháng điều trị liệt hai chi dưới tại khoa YHCT tại BV Quân Y 175

Tính ưu việt của mô hình y tế tích hợp

Hệ thống y tế Việt Nam những năm qua đã đạt được những bước tiến vượt bậc về cả trình độ chuyên môn và năng lực công nghệ. Nhiều kỹ thuật chuyên sâu như ghép đa tạng, can thiệp tim mạch phức tạp, phẫu thuật nội soi robot... đã được làm chủ tại các bệnh viện tuyến đầu, đạt tỷ lệ thành công tương đương với các trung tâm y tế lớn trên thế giới.

Giá trị khác biệt của hệ thống y tế Việt Nam không chỉ đến từ năng lực làm chủ công nghệ hiện đại. Điểm đáng chú ý hơn là khả năng tích hợp y học hiện đại với y học cổ truyền trong cùng một hệ thống chăm sóc sức khỏe - điều mà không nhiều quốc gia trên thế giới có được. Nếu y học hiện đại có ưu thế trong chẩn đoán, cấp cứu và điều trị các bệnh lý cấp tính, thì y học cổ truyền lại phát huy hiệu quả trong phòng bệnh, điều trị bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và nâng cao thể trạng. Sự kết hợp này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và tối ưu chi phí y tế, mà còn phù hợp với xu hướng chăm sóc sức khỏe toàn diện đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh dân số già hóa và bệnh mạn tính gia tăng.

Hệ sinh thái bản địa - Nền tảng của lợi thế cạnh tranh

Trong nền kinh tế hiện đại, năng lực cạnh tranh không còn được quyết định bởi từng lợi thế đơn lẻ mà bởi khả năng kết nối nhiều nguồn lực thành một hệ sinh thái tạo ra giá trị mới. Đây cũng là lợi thế đặc biệt của y học cổ truyền Việt Nam.

Việt Nam hiện có hơn 5.000 loài thực vật và nấm có công dụng làm thuốc; hàng nghìn bài thuốc dân gian, kho tàng y văn và tri thức sử dụng dược liệu được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Cùng với đó là các phương pháp điều trị không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt, dưỡng sinh, Nam dược…; mạng lưới bệnh viện y học cổ truyền, cơ sở khám chữa bệnh và đội ngũ lương y, thầy thuốc giàu kinh nghiệm đang trực tiếp chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Hệ sinh thái ấy còn được bổ sung bởi nhiều điều kiện tự nhiên và văn hóa đặc sắc như hệ thống suối khoáng nóng, bùn khoáng tự nhiên, bờ biển dài, khí hậu đa dạng, các vùng dược liệu đặc hữu, nền ẩm thực giàu thảo mộc và lối sống coi trọng dưỡng sinh. Chính sự hội tụ của các nguồn lực về y học, dược liệu, thiên nhiên và văn hóa đã tạo nên nền tảng khác biệt để Việt Nam phát triển kinh tế sức khỏe theo hướng riêng, thay vì cạnh tranh bằng những lợi thế mà nhiều quốc gia khác cũng đang sở hữu.

Dư địa phát triển từ kinh tế sức khỏe

Theo Viện Sức khỏe Toàn cầu (Global Wellness Institute), kinh tế sức khỏe đã trở thành một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất thế giới, trong đó du lịch chăm sóc sức khỏe là phân khúc có tốc độ mở rộng mạnh sau đại dịch covid19.

Nhiều nước như Thái Lan, Nhật Bản hay Hàn Quốc đã đưa y học truyền thống trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch y tế và xây dựng thương hiệu quốc gia. Điều đó cho thấy, giá trị của y học truyền thống không chỉ nằm ở lĩnh vực khám, chữa bệnh mà còn có thể tạo ra những ngành kinh tế mới nếu được tổ chức theo chuỗi giá trị hiện đại.

Đối với Việt Nam, dư địa phát triển còn rộng mở hơn khi hội tụ đồng thời nhiều lợi thế: nền y học cổ truyền giàu bản sắc, nguồn dược liệu phong phú, chất lượng chuyên môn ngày càng được nâng cao và chi phí dịch vụ y tế vẫn ở mức cạnh tranh so với nhiều quốc gia trong khu vực. Đây là nền tảng thuận lợi để thu hút khách quốc tế, kiều bào và người nước ngoài có nhu cầu kết hợp khám, chữa bệnh với nghỉ dưỡng và phục hồi sức khỏe.

Điều quan trọng hơn, y học cổ truyền có thể trở thành hạt nhân kết nối nhiều ngành kinh tế. Khi được chuẩn hóa bằng khoa học, gắn với vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến, văn hóa và du lịch, những giá trị vốn tồn tại rời rạc sẽ được chuyển hóa thành chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh, từ dược liệu, thực phẩm chăm sóc sức khỏe, mỹ phẩm thiên nhiên đến các mô hình du lịch y tế, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa bản địa. Giá trị gia tăng khi đó không còn nằm ở từng sản phẩm riêng lẻ mà ở toàn bộ hệ sinh thái kinh tế sức khỏe mang thương hiệu Việt Nam.

Hoàn thiện thể chế để chuyển hóa tiềm năng thành giá trị

Tiềm năng chỉ có thể trở thành động lực phát triển khi được vận hành trong một cơ chế đồng bộ. Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là hoàn thiện hành lang pháp lý cho y học cổ truyền mà còn xây dựng cơ chế liên kết giữa các ngành để phát triển theo chuỗi giá trị.

Trong chuỗi liên kết đó, ngành y tế giữ vai trò chuẩn hóa chuyên môn và bảo đảm chất lượng; khoa học và công nghệ tạo nền tảng nghiên cứu, bằng chứng lâm sàng và chuyển giao công nghệ; nông nghiệp phát triển vùng dược liệu đạt chuẩn; công thương thúc đẩy chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường; còn ngành văn hóa, thể thao và du lịch phát triển các sản phẩm du lịch sức khỏe gắn với bản sắc Việt Nam.

Song song với đó là việc tiếp tục tháo gỡ những rào cản về cơ chế, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với dược liệu, sản phẩm y học cổ truyền và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Chỉ khi các mắt xích được kết nối trong một hệ sinh thái thống nhất, tiềm năng mới có thể chuyển hóa thành những sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Kiến tạo lợi thế cạnh tranh từ giá trị bản địa

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa trên tri thức, bản sắc và đổi mới sáng tạo, lợi thế của mỗi quốc gia không còn chỉ được đo bằng quy mô tài nguyên hay chi phí sản xuất, mà bằng khả năng tạo ra những giá trị khác biệt khó sao chép.

Đối với Việt Nam, y học cổ truyền chính là một nguồn lực như vậy. Điều cần hướng tới không chỉ là bảo tồn di sản hay phát triển riêng ngành y, mà là xây dựng một hệ sinh thái kinh tế sức khỏe dựa trên sự kết nối giữa y học cổ truyền, y học hiện đại, khoa học công nghệ, dược liệu, công nghiệp chế biến, văn hóa và du lịch. Khi được phát triển bằng tư duy hiện đại và vận hành theo chuỗi giá trị đồng bộ, y học cổ truyền sẽ không chỉ góp phần chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn trở thành nền tảng để xây dựng các sản phẩm, dịch vụ mang thương hiệu quốc gia. Đó cũng là con đường để chuyển hóa nguồn lực nội sinh thành lợi thế cạnh tranh mới, góp phần đưa Việt Nam khẳng định vị thế trong nền kinh tế sức khỏe đang định hình trên phạm vi toàn cầu.