Kỳ I: Khơi thông nguồn lực y học cổ truyền - Từ bài học Đổi mới đến yêu cầu phát triển mới

Bài học lịch sử từ công cuộc Đổi mới

Mỗi giai đoạn phát triển của đất nước đều gắn với những quyết sách mang tính bước ngoặt. Nhìn lại gần bốn thập niên trước, trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn, cơ chế quản lý tập trung, quan liêu, bao cấp bộc lộ nhiều hạn chế, GDP bình quân đầu người của Việt Nam trước năm 1986 chỉ dao động khoảng 125-200 USD; tình trạng thiếu hụt lương thực diễn ra ở nhiều địa phương, nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung từ bên ngoài. Trong bối cảnh đó, Đại hội VI của Đảng đã mở ra bước ngoặt lịch sử với đường lối Đổi mới toàn diện.

Điều làm nên thành công của Đổi mới không chỉ là những con số tăng trưởng hay vị thế ngày càng được nâng cao của Việt Nam trên trường quốc tế. Quan trọng hơn, Đổi mới đã tạo ra bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển: thay vì trói buộc nguồn lực trong những cơ chế không còn phù hợp, Đảng đã từng bước tháo gỡ các rào cản, khơi dậy sức sản xuất, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người dân và doanh nghiệp.

Bài học ấy cho thấy, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được tạo nên từ những nguồn lực mới, mà trước hết đến từ khả năng đánh thức những giá trị vốn đang hiện hữu. Thực tiễn gần 40 năm Đổi mới đã minh chứng rõ điều đó. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam hiện đứng thứ 18 trong nhóm 30 nền kinh tế xuất khẩu lớn nhất thế giới với kim ngạch xuất khẩu khoảng 473 tỷ USD. Từ một quốc gia thường xuyên thiếu lương thực, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nước xuất khẩu hàng đầu thế giới về gạo, cà phê, hồ tiêu, hạt điều..., đồng thời tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thành công ấy khẳng định một bài học còn nguyên giá trị: khơi thông đúng nguồn lực sẽ tạo ra động lực phát triển mới. Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đó tiếp tục đặt ra với các nguồn lực nội sinh, trong đó có y học cổ truyền.

Khơi thông nguồn lực nội sinh: Yêu cầu của giai đoạn phát triển mới

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã khẳng định rõ yêu cầu đổi mới tư duy phát triển ngành y tế. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "khám, chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe và phòng bệnh chủ động", đồng thời phát huy thế mạnh của y học cổ truyền kết hợp chặt chẽ với y học hiện đại.

Điểm đáng chú ý là tinh thần của nghị quyết không chỉ dừng ở việc hoàn thiện hệ thống khám, chữa bệnh mà còn đặt y tế trong chiến lược phát triển đất nước. Chăm sóc sức khỏe không chỉ là mục tiêu an sinh mà còn là nền tảng của phát triển bền vững, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với xu thế chung của thế giới. Khi nhiều quốc gia chuyển từ tư duy "chữa bệnh" sang "chăm sóc sức khỏe toàn diện", các giá trị truyền thống, tri thức bản địa và y học cổ truyền ngày càng được quan tâm trên cơ sở khoa học và bằng chứng thực tiễn. Với Việt Nam, vấn đề đặt ra không chỉ là bảo tồn những giá trị ấy, mà còn tạo cơ chế để chúng được nghiên cứu, chuẩn hóa và phát huy hiệu quả trong sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Từ giá trị truyền thống đến nguồn lực phát triển

Nếu như trước đây, y học cổ truyền chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn di sản và chăm sóc sức khỏe, thì trong bối cảnh phát triển mới, cần có cách tiếp cận toàn diện hơn. Giá trị của y học cổ truyền không chỉ nằm ở những bài thuốc hay phương pháp chữa bệnh được lưu truyền qua nhiều thế hệ, mà còn ở kho tàng tri thức bản địa, nguồn dược liệu và kinh nghiệm dưỡng sinh phù hợp với điều kiện tự nhiên, thể trạng người Việt.

Kho tư liệu và dược liệu y học cổ truyền tại Bảo tàng Y học cổ truyền Việt Nam

Từ tư tưởng "Nam dược trị Nam nhân" của Tuệ Tĩnh đến di sản y học của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, nền y học cổ truyền Việt Nam đã hình thành hệ thống tri thức giàu bản sắc, gắn với nguồn dược liệu và kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe của người Việt. Song, trong bối cảnh phát triển mới, giá trị truyền thống tự thân chưa đủ để tạo nên lợi thế cạnh tranh. Muốn trở thành nguồn lực phát triển, y học cổ truyền cần được chuẩn hóa, kiểm chứng bằng khoa học, ứng dụng khoa học - công nghệ, kết hợp hiệu quả với y học hiện đại và bảo đảm chất lượng dược liệu. Chỉ trên nền tảng đó, những giá trị được hun đúc qua nhiều thế hệ mới có thể phát huy đầy đủ vai trò trong hệ thống y tế và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Bài học của công cuộc Đổi mới cho thấy, nguồn lực chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được nhận diện đúng và có cơ chế phát huy phù hợp. Với y học cổ truyền cũng vậy. Điều quan trọng không chỉ là gìn giữ những giá trị truyền thống, mà còn hoàn thiện cơ chế để những giá trị ấy được phát huy hiệu quả trong hệ thống y tế hiện đại. Đây cũng là nền tảng để hình thành hệ sinh thái y tế mang bản sắc Việt Nam - nội dung sẽ được phân tích trong kỳ tiếp theo.

(Còn tiếp)