Đừng để cô đơn trở thành “căn bệnh” của tuổi già

Câu chuyện một bệnh nhân cao tuổi rơi vào trầm cảm sau biến cố mất người thân cho thấy, nếu không được quan tâm và hỗ trợ kịp thời, cô đơn có thể dẫn đến những rối loạn tâm thần nghiêm trọng. Theo các chuyên gia, sự đồng hành của gia đình, cộng đồng cùng việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường chính là “liều thuốc” quan trọng giúp người cao tuổi vượt qua khủng hoảng tâm lý.

Từ nỗi cô đơn đến trầm cảm

Ở kỳ trước, Tạp chí Người cao tuổi đã đề cập đến tình trạng cô đơn ở tuổi già và những hệ lụy đối với sức khỏe thể chất, tinh thần. Thực tế điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho thấy, cảm giác cô độc kéo dài không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn có thể dẫn đến các rối loạn tâm thần nặng.

ThS.BS Nguyễn Văn Hải, Phòng Sức khỏe tâm thần người cao tuổi (M8), cho biết đơn vị vừa điều trị cho bà N.T.H. (66 tuổi, Bắc Giang).

Trước đây, bà H. vốn khỏe mạnh, lạc quan. Ba năm trước, chồng bà bị đột quỵ nặng, mất khả năng tự chăm sóc. Trong suốt thời gian ấy, bà một mình quán xuyến việc chăm sóc chồng và lo toan mọi sinh hoạt gia đình.

Khi chồng qua đời cách đây khoảng sáu tháng, căn nhà vốn quen thuộc trở nên trống vắng. Dù các con vẫn thường xuyên hỏi han, nhưng đều ở xa nên không thể ở bên mẹ mỗi ngày. Từ đó, bà dần sống khép kín, mất ngủ triền miên, ăn uống kém, sụt 5kg chỉ trong hai tháng, không còn hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.

Qua thăm khám và đánh giá chuyên sâu, các bác sĩ xác định bà mắc trầm cảm nặng kèm các triệu chứng loạn thần.

Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý, các biện pháp thư giãn và kích thích từ trường xuyên sọ. Sau hơn hai tuần, sức khỏe và tinh thần cải thiện rõ rệt, bà ăn ngủ tốt hơn, giao tiếp tích cực và được xuất viện, tiếp tục theo dõi ngoại trú.

Theo các bác sĩ, đây là lời cảnh báo rằng cô đơn kéo dài không đơn thuần là một cảm xúc thoáng qua mà có thể trở thành yếu tố nguy cơ dẫn tới các rối loạn tâm thần nghiêm trọng nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.

Gia đình là “liều thuốc” quan trọng nhất

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần cho biết, dù cô đơn chưa được xem là một bệnh lý riêng trong các bảng phân loại bệnh quốc tế, nhưng đây là vấn đề sức khỏe tâm thần được đặc biệt quan tâm do ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống, nhất là ở người cao tuổi.

Theo chuyên gia, nếu được phát hiện sớm, người cao tuổi hoàn toàn có thể được hỗ trợ hiệu quả bằng các biện pháp tâm lý, xã hội và điều trị y khoa phù hợp.

Từ thực tiễn điều trị, các bác sĩ nhận thấy điều người cao tuổi cần không chỉ là sự chăm lo về vật chất mà còn là sự sẻ chia, kết nối và đồng hành từ gia đình.

Gia đình được khuyến khích thực hiện nguyên tắc “4 không”: không áp đặt suy nghĩ của người trẻ; không xem nhẹ cảm xúc của người già; không trách móc, phán xét; luôn lắng nghe trước khi đưa ra lời khuyên.

Đối với những gia đình có con cháu ở xa, việc duy trì các cuộc gọi điện hoặc gọi hình hằng ngày sẽ giúp người cao tuổi cảm thấy được quan tâm. Nếu ở gần nhau, những bữa cơm sum họp, buổi gặp mặt cuối tuần hay những chuyến đi ngắn cùng gia đình cũng góp phần xoa dịu cảm giác cô đơn.

Bên cạnh đó, người cao tuổi nên được tạo điều kiện tiếp tục đảm nhận những công việc phù hợp như chăm sóc cây cảnh, chuẩn bị bữa ăn, kể chuyện cho cháu hoặc tham gia góp ý các công việc trong gia đình. Khi cảm thấy mình vẫn có ích và được tôn trọng, họ sẽ thêm tự tin, yêu cuộc sống hơn.

Gia đình cũng nên kiên nhẫn hướng dẫn người cao tuổi sử dụng điện thoại thông minh để đọc báo, xem ảnh con cháu, nghe nhạc hoặc trò chuyện trực tuyến với người thân. Đây là một cách đơn giản nhưng hiệu quả để tăng kết nối trong cuộc sống hiện đại.

Ngoài ra, việc tham gia các câu lạc bộ người cao tuổi, nhóm dưỡng sinh, đi bộ, dân vũ hay các hoạt động cộng đồng cũng giúp mở rộng các mối quan hệ xã hội, hạn chế cảm giác cô lập.

Theo các chuyên gia, việc khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt kiểm tra thính lực và thị lực, cũng rất cần thiết. Khi khả năng nghe hoặc nhìn suy giảm, người cao tuổi dễ ngại giao tiếp, thu mình và càng cảm thấy cô đơn hơn.

Đừng chờ đến khi quá muộn

Các bác sĩ khuyến cáo, nếu người cao tuổi có biểu hiện mất ngủ kéo dài, ăn uống kém, sụt cân, buồn chán liên tục trên hai tuần, mất hứng thú với cuộc sống hoặc xuất hiện những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi, gia đình cần đưa người thân đến cơ sở chuyên khoa tâm thần để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Sự quan tâm dành cho cha mẹ, ông bà không chỉ được đo bằng điều kiện vật chất. Nhiều khi, một cuộc điện thoại mỗi ngày, một bữa cơm sum họp hay một cuộc trò chuyện chân thành cũng đủ trở thành “liều thuốc” giúp người cao tuổi vượt qua cô đơn, gìn giữ sức khỏe tinh thần và tận hưởng tuổi già an vui.