Gò Vấp: Bác sĩ vừa khám bệnh, vừa bán thực phẩm chức năng ngay trong bệnh viện

Để làm rõ thực trạng này, chúng tôi đã đến tìm hiểu tại một phòng khám chuyên khoa của Bệnh viện quận Gò Vấp (641 Quang Trung, phường 11, quận Gò Vấp, TP HCM). Tại đây, theo phản ánh của một bệnh nhân (xin được giấu tên), sau khi thực hiện các bước kiểm tra cơ bản, bác sĩ Trần Thị Vân Anh chẩn đoán: "Viêm thanh quản mạn; Đợt cấp; Bệnh trào ngược dạ dày-thực quản không có viêm thực quản; Cao huyết áp vô căn (nguyên phát); Bệnh tim do thiếu máu cục bộ mạn; Nhịp nhanh tim, không xác định; Thiếu calci do chế độ ăn; Thoái hóa khớp gối".

Toa thuốc do Bs Vân Anh kê cho người bệnh hoàn toàn không thể hiện tên loại thực phẩm chức năng mà bác sĩ Vân Anh giới thiệu.

Điều đáng nói, trong chẩn đoán của bác sĩ, bệnh nhân bị thiếu canxi do chế độ ăn, thoái hóa khớp gối” nhưng bên cạnh kê toa thuốc chính thức, bác sĩ khuyên bệnh nhân nên dùng thêm sản phẩm thực phẩm chức năng có “công dụng đặc biệt” giúp phục hồi nhanh hơn. Sản phẩm bao gồm: Omega 3, 6, 9 - Organic Flaxseed Oil 1000mg (loại 100 viên) và HB Glucosamine 3in1 (loại 60 viên). Cả hai sản phẩm đều của Công ty dược phẩm Healthy Beauty.

“Sản phẩm này tôi đang có, được nhập khẩu chính hãng. Chị sử dụng tầm 10 ngày là thấy thay đổi khác ngay”, bác sĩ Vân Anh nói.

Người bệnh này cho biết, khi hỏi về nguồn gốc sản phẩm, bác sĩ chỉ giải thích qua loa: “Thuốc này của công ty lớn, chị cứ tra thoải mái, địa chỉ công ty ở quận 10 đó”.

Hai loại thực phẩm chức năng mà bác sĩ Vân Anh giới thiệu và bán cho bệnh nhân.

Đáng chú ý, sản phẩm này không được ghi trong toa thuốc và không có bất kỳ thông tin nào chứng minh là bắt buộc trong phác đồ điều trị. Thay vào đó, bác sĩ chỉ giới thiệu sản phẩm bằng lời nói, sản phẩm có sẵn trong balo của bác sĩ Vân Anh và được bán trực tiếp ngay tại phòng khám của bệnh viện.

Rủi ro từ “thần dược” không ghi toa

Theo tìm hiểu, các công ty thực phẩm chức năng thường sử dụng chiến lược tiếp thị bằng cách hợp tác với bác sĩ để tăng doanh thu. Các bệnh viện hoặc bác sĩ có thể hưởng hoa hồng cao từ việc kê đơn hoặc giới thiệu thực phẩm chức năng cho bệnh nhân.

Theo các chuyên gia y tế, thực phẩm chức năng không phải là thuốc, mà chỉ có tác dụng hỗ trợ bổ sung dinh dưỡng hoặc giúp cải thiện một số tình trạng sức khỏe. Thực phẩm chức năng không thể thay thế thuốc trong việc điều trị bệnh. Tuy nhiên, một số bác sĩ cố tình mập mờ giữa khái niệm thuốc và thực phẩm chức năng để đánh vào tâm lý lo sợ của bệnh nhân. Việc bác sĩ không kê vào toa thuốc nhưng lại giới thiệu các loại thực phẩm chức năng và không có bằng chứng khoa học vững chắc về hiệu quả là một hành vi mơ hồ và có thể gây hại cho bệnh nhân.

Việc bác sĩ bán thực phẩm chức năng không kê vào toa thuốc không chỉ làm mất lòng tin của bệnh nhân mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng.

Bệnh nhân lầm tưởng: Nhiều người tin rằng thực phẩm chức năng là thuốc điều trị, dẫn đến bỏ qua các liệu trình điều trị chính thống.

Tác dụng phụ nguy hiểm: Một số thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc có thể chứa các chất không phù hợp với tình trạng sức khỏe, gây dị ứng hoặc tổn thương gan, thận.

Gánh nặng tài chính: Giá thực phẩm chức năng tại phòng khám thường cao hơn thị trường, khiến bệnh nhân tốn kém vô ích.

Rủi ro sức khỏe: Sản phẩm không được bảo quản đúng cách dễ gây tác dụng phụ, ảnh hưởng tới sức khỏe.

Hình ảnh cắt từ clip.

Những căn cứ pháp lý

Để rộng đường dư luận cũng như củng cố các dẫn chứng dưới góc độ pháp lý, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với luật sư Bùi Trần Nhật Vi thuộc Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh về vấn đề này.

Luật sư Bùi Trần Nhật Vi cho biết: “Theo quy định của pháp luật Việt Nam, hoạt động khám bệnh, chữa bệnh và kinh doanh dược phẩm là hai lĩnh vực tách biệt, chịu sự quản lý chặt chẽ của các cơ quan chức năng. Việc bác sĩ bán sản phẩm trực tiếp cho bệnh nhân mà không tuân thủ quy định đã vi phạm nghiêm trọng các điều luật liên quan.

1. Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 (có hiệu lực từ 1/1/2024): Bác sĩ có trách nhiệm khám, chẩn đoán và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, không được lợi dụng việc khám chữa bệnh để quảng cáo, bán hoặc ép buộc người bệnh mua sản phẩm không có tác dụng điều trị y khoa.
2. Theo Thông tư 52/2017/TT-YT (về kê đơn thuốc điều trị ngoại trú), bác sĩ phải kê đơn theo đúng chỉ định điều trị, đảm bảo tính khoa học và tình trạng bệnh.

Nếu bác sĩ không kê đơn thuốc khi cần thiết mà lại giới thiệu thực phẩm chức năng, có thể bị coi là không tuân thủ quy tắc điều trị chuẩn, gây ảnh hưởng đến sức khoẻ người bệnh.

3. Theo Luật Quảng cáo năm 2012 và Nghị định 181/2013/NĐ-CP, bác sĩ không được lợi dụng chức danh để quảng cáo hoặc tư vấn thực phẩm chức năng sai sự thật.

Nếu bác sĩ hưởng hoa hồng từ việc giới thiệu sản phẩm, có thể bị coi là hành vi trục lợi từ bệnh nhân, vi phạm đạo đức nghề nghiệp và có thể bị xử phạt hành chính hoặc kỷ luật nghề nghiệp.

4. Nghị định 117/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Khoản 6, Điều 40 quy định: "Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi kê đơn thuốc đồng thời bán thuốc cho người bệnh, trừ trường hợp pháp luật cho phép."

Ngoài phạt tiền, bác sĩ vi phạm có thể bị:

+ Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề từ 3 - 6 tháng.

+ Đình chỉ hoạt động của cơ sở y tế vi phạm.

Theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), nếu hành vi bán thuốc ngoài của bác sĩ gây hậu quả nghiêm trọng, như kê thuốc sai dẫn đến tổn hại sức khỏe hoặc tử vong, có thể bị xử lý theo Điều 315 về Tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh với mức phạt:

+ Phạt tiền từ 50 triệu - 200 triệu đồng, cấm hành nghề từ 1 - 5 năm.

+ Phạt tù từ 1 - 15 năm nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài ra, theo tìm hiểu của phóng viên, căn cứ khoản 23 Điều 2 Luật An toàn thực phẩm 2010 thì thực phẩm chức năng là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của cơ thể con người, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm bớt nguy cơ mắc bệnh, bao gồm thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, thực phẩm dinh dưỡng y học.

Khoản 15 Điều 6 Luật Dược 2016 quy định như sau:

Những hành vi bị nghiêm cấm

...

15. Thông tin, quảng cáo, tiếp thị, kê đơn, tư vấn, ghi nhãn, hướng dẫn sử dụng có nội dung dùng để phòng bệnh, chữa bệnh, chẩn đoán bệnh, điều trị bệnh, giảm nhẹ bệnh, điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể người đối với sản phẩm không phải là thuốc, trừ trang thiết bị y tế.

Đồng thời căn cứ Điều 4 Thông tư 52/2017/TT-BYT quy định nguyên tắc kê đơn thuốc:

7. Bác sỹ, y sỹ tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến 4 được khám bệnh, chữa bệnh đa khoa và kê đơn thuốc điều trị của tất cả chuyên khoa thuộc danh mục kỹ thuật ở tuyến 4 (danh mục kỹ thuật của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt).

8. Trường hợp cấp cứu người bệnh, bác sĩ, y sĩ quy định tại các khoản 1, 2 Điều 2 Thông tư này kê đơn thuốc để xử trí cấp cứu, phù hợp với tình trạng của người bệnh.

10. Không được kê vào đơn thuốc các nội dung quy định tại Khoản 15 Điều 6 Luật dược, cụ thể:

a) Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh;

b) Các thuốc chưa được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam,

c) Thực phẩm chức năng;

d) Mỹ phẩm.

Đối chiếu với những quy định trên thì không được kê thực phẩm chức năng vào đơn thuốc và việc bác sĩ, lương y, nhân viên y tế tham gia quảng cáo sản phẩm bảo vệ sức khỏe là vi phạm quy định.

Việc bác sĩ bán thực phẩm chức năng ngoài đơn thuốc không chỉ vi phạm y đức mà còn gây ra nhiều rủi ro cho sức khỏe cộng đồng. Đã đến lúc ngành y tế cần có những biện pháp quyết liệt hơn để ngăn chặn tình trạng này. Bởi lẽ, mục tiêu của y học là bảo vệ và chữa lành, không được phép trục lợi từ những biến cố sức khỏe của bệnh nhân. Hơn ai hết, mỗi bác sĩ cần hiểu rằng sứ mệnh của mình là chữa bệnh cứu người, chứ không phải kiếm lời từ việc quảng bá các loại thực phẩm chức năng. Ngoài ra, bệnh nhân cũng cần tỉnh táo hơn khi đối diện với những lời mời gọi mua sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại phòng khám.

Và cuối cùng, câu hỏi được đặt ra là hoạt động giới thiệu và bán thực phẩm chức năng nêu trên đã diễn ra từ khi nào, liệu lãnh đạo Bệnh viện quận Gò Vấp có nắm được thực trạng đang diễn ra tại nơi mình quản lý? Việc "tiếp tay, bao che" cùng với những hành vi vi phạm quy định và nguyên tắc nghề nghiệp cần được nghiêm khắc xử lý, tạo môi trường y tế lành mạnh cũng như sự tin tưởng của người bệnh.

* Tạp chí Sức khỏe Việt sẽ tiếp tục thông tin tới bạn đọc trong những bài viết tiếp theo!