Những bài thuốc quý từ cây Ké đầu ngựa không phải ai cũng biết

Cây ké đầu ngựa hay còn được gọi là thương nhĩ tử (Trung Quốc), phắt ma (Thổ)… Cây ké đầu ngựa thuộc họ cúc Asteraceae được dùng quả và toàn bộ phận trên mặt đất của cây làm nhiều bài thuốc quý không phải ai cũng biết.
Những bài thuốc quý từ cây Ké đầu ngựa không phải ai cũng biết
Hình ảnh cây ké đầu ngựa. (Ảnh internet)

Đặc điểm hình dạng cây ké đầu ngựa

Cây ké đầu ngựa là một cây nhỏ, cao độ 2m thân có khía rãnh. Lá mọc so le, phiến lá hơi 3 cạnh, mép có răng cưa có chỗ khía hơi sâu thành 3-5 thùy, có lông ngắn cứng. Cụm hoa hình đầu có thứ lưỡng tính ở phía trên, có thứ chỉ gồm có hai hoa cái nằm trong hai lá bắc dày và có gai. Quả giả hình thoi, có móc, có thể móc vào lông động vật.

Phân bố, thu hái và chế biến thủ nào

Cây ké này mọc hoang ở khắp nơi trong nước ta (đất hoang, bờ ruộng, bờ đường). Hái cả cây trừ bỏ rễ phơi hay sấy khô. Hoặc chỉ hái quả chín rồi phơi hay sấy khô điện.

Thành phần hóa học

Mới biết rằng trong quả ké có chừng 30% chất béo, 1,27% một chất glucozit gọi là xanthostrumarin tương ứng với chất datixin, chưa rõ tính chất, 3,3% nhựa và vitamin C

Theo Xốcôlôv (1952), trong quả và cây ké ở Liên Xô đều chứa ancaloit, nhưng theo sự phân tích của hệ dược Viện Y học Bắc Kinh (1958), trong quả ké có một chất saponin (glucozit), không có ancaloit.

Năm 1974, Khfagy (1974, Planta medica 8,75) đã tách từ trong ké một nhóm sesquitecpen chưa no, lacton có khung xanthonolit: Xanthinin (độ chảy 123-124), xanthanola và izoxanthanola.

Quả ké chứa Carboxy atractylozit ở dạng muối có tác dụng hạ đường huyết rất mạnh, có độc tính. Toàn cây chứa nhiều iốt. Trong hai năm 1969 và 1970, Đỗ Tất Lợi, Phạm Kim Loan và Nguyễn Văn Cát (Trường Đại học Dược khoa Hà Nội) đã định tính và định lượng iốt trong cây ké Việt Nam thấy rằng, dù cây ké mọc ở miền núi, hay đồng bằng, gần biển hay xa biển đều có chứa iốt với hàm lượng khá cao, 1g lá hoặc thân chứa trung bình 200 microgam, 1g quả chứa 220-230 microgam, nước sắc 15 phút cô thành cao chứa 300 microgam trong 1g cao: Nếu nấu lâu 5 giờ có thể chứa tới 420-430 microgam trong 1g cao. Trên cơ sở phân tích này đã đề nghị dùng ké gort núb n trong điều trị bướu cổ.

Tác dụng dược lý

Theo kinh nghiệm lâm sàng ở Sở Da liễu Nam Xương - Giang Tây, 1959 đã sử dụng cao quả ké chữa 22 trường hợp bệnh ngoài da, kết quả khỏi hẳn 11, đỡ rõ rệt 8, có tiến bộ 3, không có trường hợp nào không có kết quả rõ rệt.

Trong hai năm 1969, 1970 Tổng cục Lâm còn nghiệp Việt Nam đã dùng cao ké chế thành viên chữa bướu cổ tại một số lâm trường miền núi. Kết quả đạt trên 80%.

Qua một số tài liệu cho thấy, quả ké dùng chữa những trường hợp da xù xì màu đỏ như bị hủi. Tại nhiều vùng ở Việt Nam, Liên Xô cũ và Trung Quốc nhân dân vẫn dùng ké uống chữa mẩn ngứa, mụn nhọt và bướu cổ.

Những bài thuốc quý từ cây Ké đầu ngựa không phải ai cũng biết
Hình ảnh quả ké đầu ngựa. (Ảnh internet).

Công dụng liều dùng

Theo tài liệu cổ, ké có vị ngọt, tính ôn, hơi có bị độc. Vào phế kinh, có tác dụng làm ra mồ hôi, tán phong, dùng trong các chứng phong hàn, đau nhức, phong thấp, tê dại, mờ mắt, chân tay co dật, uống lâu ích khí. Phàm không phải phong nhiệt chớ dùng. Trong sách cổ nói dùng ké phải kiêng thịt lợn. Nếu dùng thịt lợn cùng khi uống ké thì khắp mình sẽ nổi quầng đỏ.

Hiện nay ké là một vị thuốc thường dùng trong nhân dân Việt Nam, Trung Quốc chữa mụn nhọt, lở loét, bướu cổ, ung thư phát bối (đằng sau lưng), mụn nhọt không đầu, đau răng, đau cổ họng, viêm mũi.

Nhân dân Liên Xô cũ dùng ké đầu ngựa chữa bướu cổ, các bệnh mụn nhọt, nấm tóc, hắc lào, lỵ và đau răng.

Nhân dân ta và Trung Quốc thường chế thành cao thương nhĩ, còn gọi là vạn ứng cao. Cụ thể cách làm như sau: Từ tháng 5 đến tháng 9, hái toàn cây về phơi khô, cắt nhỏ nấu với nước, lọc và cô thành cao mềm. Cao dễ lên men, đóng chai thường phụt bật nút lên. Khi uống hòa với nước âm ấm, mỗi ngày từ 6 đến 8g cao. Uống luôn từ nưả tháng đến hai tháng.

Có thể chế thành thuốc viên thương nhĩ hoàn như sau: Bỏ rễ, rửa sạch, cắt ngắn cho vào nồi nấu với nước sôi trong một giờ, lọc lấy nước, bã còn lại thêm nước, nấu sôi một giờ nữa, lọc và con tại nem nước, ngu soi một 8 năm ép lấy hết nước. Hợp cả 2 nước lại, cô thành cao mềm. Khi nào lấy que thủy tinh nhúng vào cao, nào nhỏ lên giấy, giọt cao không loang ra nữa là được. Sau đó thêm vừa đủ bột vào (chừng 1/3 lượng cao) trộn đều chế thành viên.

Trước khi ăn cơm thì uống. Ngày uống 3 lần, mỗi lần uống 16-20g. Theo sách cổ, uống cao thương nhĩ phải kiêng thịt lợn, thịt ngựa sợ độc. Thực tế, tại Bệnh viện Giang Tây (Trung Quốc) bệnh nhân uống thuốc không kiêng thịt vẫn không xảy ra hiện tượng độc nào mà thuốc vẫn có tác dụng tốt. Thuốc cao và thuốc viên nói trên chuyên chữa lở loét, mụn nhọt.

Đơn thuốc từ cây đầu ngựa dùng trong nhân dân

Chữa đau răng: Sắc nước quả ké, ngậm lâu lại nhổ. Ngậm nhiều lần.

Mũi chảy nước trong, đặc: Quả ké sao vàng tán bột. Ngày uống 4-8g.

Chữa thủy thũng, bí tiểu tiện: Thương nhĩ tử, thiêu tồn tính, đình lịch. Hai vị bằng nhau, tán nhỏ. Uống với nước mỗi lần 8g, ngày hai lần.

Chữa bướu cổ: Ngày uống 4-5g quả hay cây ké dưới dạng thuốc sắc (đun sôi, giữ sôi 15 phút)./.

Ánh Nguyệt (T/H)

Tin liên quan

Ké đầu ngựa là loài cây mọc hoang nhưng có tác dụng trị bệnh

Ké đầu ngựa là loài cây mọc hoang nhưng có tác dụng trị bệnh

Ké đầu ngựa là một trong những vị thuốc đầu tay của các thầy thuốc Đông y trong chữa trị các bệnh ngoài da, viêm mũi xoang dị ứng, bướu cổ...
Thương nhĩ - loại cây mọc hoang khắp nơi nhưng có nhiều công dụng đặc biệt tốt cho sức khoẻ

Thương nhĩ - loại cây mọc hoang khắp nơi nhưng có nhiều công dụng đặc biệt tốt cho sức khoẻ

Thương nhĩ tử hay gọi là Ké đầu ngựa, một loại cây mọc hoang ở khắp Việt Nam nhưng có tác dụng rất thần ky cho các chứng bệnh như Viêm xoang, đau khớp,..
Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ cây ké đầu ngựa

Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ cây ké đầu ngựa

Cây ké đầu ngựa còn có tên gọi khác là thương nhĩ tử, xương nhĩ, thương nhĩ, phắc ma, mac nháng (Tày). Cây có vị cay đắng, tính ấm, hơi có độc. Ké đầu ngựa được ứng dụng làm thuốc để điều trị nhiều loại bệnh lý khác nhau.

Cùng chuyên mục

Lương y Nguyễn Văn Ca – Tấm lòng vàng của người thầy thuốc tuổi 90 vẫn miệt mài vì sức khỏe cộng đồng

Lương y Nguyễn Văn Ca – Tấm lòng vàng của người thầy thuốc tuổi 90 vẫn miệt mài vì sức khỏe cộng đồng

(SKV) - Giữa nhịp sống hiện đại với vô vàn phương pháp chữa bệnh tiên tiến, vẫn có những con người lặng lẽ gìn giữ và phát huy giá trị của y học cổ truyền – nơi hội tụ tinh hoa của thiên nhiên và trí tuệ dân tộc. Lương y Nguyễn Văn Ca, hội viên Chi hội Nam Y Hùng Vương - Hội Nam Y Việt Nam trú tại khu 7, xã Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, chính là một người như thế. Ở tuổi 90, khi nhiều người đã chọn nghỉ ngơi, an hưởng tuổi già, cụ vẫn ngày ngày miệt mài với công việc khám chữa bệnh, bốc thuốc, và không ngừng tìm tòi, gây dựng những vườn dược liệu quý hiếm.
Danh sách mới nhất 26 cơ sở kiểm nghiệm an toàn thực phẩm do Bộ Y tế chỉ định

Danh sách mới nhất 26 cơ sở kiểm nghiệm an toàn thực phẩm do Bộ Y tế chỉ định

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa công bố danh sách cập nhật 26 cơ sở kiểm nghiệm phục vụ quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm, tính đến ngày 31/3/2026.
Hơn 12.000 vận động viên dự giải marathon, lan tỏa tinh thần sống khỏe

Hơn 12.000 vận động viên dự giải marathon, lan tỏa tinh thần sống khỏe

Hơn 12.000 vận động viên trong nước và quốc tế đã tham gia Giải Vô địch Quốc gia Marathon và cự ly dài báo Tiền Phong 2026 tại Khánh Hòa, xác lập kỷ lục mới về số lượng người dự giải. Không chỉ là ngày hội thể thao quy mô lớn, sự kiện còn góp phần lan tỏa tinh thần sống khỏe, năng động và gắn kết cộng đồng.
Những "vị thuốc thanh nhiệt" từ thiên nhiên theo y học cổ truyền

Những "vị thuốc thanh nhiệt" từ thiên nhiên theo y học cổ truyền

Vào những ngày thời tiết oi bức, cơ thể dễ rơi vào trạng thái “nóng trong” với các biểu hiện như nổi mụn, táo bón, miệng khô, mất ngủ. Theo y học cổ truyền, nguyên nhân chủ yếu là do nhiệt tích tụ trong cơ thể, làm mất cân bằng âm - dương. Bên cạnh việc điều chỉnh sinh hoạt, chế độ ăn uống với các loại rau có tính mát được xem là giải pháp đơn giản, hiệu quả và an toàn.
Bộ Y tế yêu cầu siết chặt kiểm tra bếp ăn tập thể, trường học

Bộ Y tế yêu cầu siết chặt kiểm tra bếp ăn tập thể, trường học

Chiều 1/4, Bộ Y tế đã ban hành văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố, về việc tăng cường kiểm tra, bảo đảm an toàn thực phẩm ở các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học.
Bộ Y tế khuyến cáo tuyệt đối không sử dụng cá nóc làm thực phẩm

Bộ Y tế khuyến cáo tuyệt đối không sử dụng cá nóc làm thực phẩm

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa có văn bản gửi Sở Y tế thành phố Cần Thơ đề nghị điều tra, xử lý và tăng cường biện pháp phòng, chống ngộ độc trên địa bàn sau khi ghi nhận 3 trường hợp nhập viện do ăn cá nóc.

Các tin khác

Hành trình “Về nguồn” đầy cảm xúc của Đoàn Hội viên Hội Nam Y Việt Nam tại Côn Đảo

Hành trình “Về nguồn” đầy cảm xúc của Đoàn Hội viên Hội Nam Y Việt Nam tại Côn Đảo

Trong những ngày cuối tháng 3 năm 2026, khi những vệt nắng vàng rực rỡ bắt đầu phủ lên mặt biển xanh ngắt của vùng đất thiêng Côn Đảo, đoàn gồm 9 hội viên thuộc Hội Nam Y Việt Nam đã có một chuyến hành trình đầy ý nghĩa. Đây không chỉ là một chuyến đi tham quan, mà còn là hành trình tìm về nguồn cội, tri ân những anh hùng dân tộc và trải nghiệm vẻ đẹp kỳ vĩ của "hòn ngọc" giữa biển Đông.
Những điều cần biết về biến thể COVID-19 "Ve sầu"

Những điều cần biết về biến thể COVID-19 "Ve sầu"

Thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội, các chuyên gia y tế cho hay biến thể COVID-19 mới BA.3.2, còn được gọi là "Ve sầu" (Cicada) là một nhánh phụ của biến thể Omicron đang được theo dõi về khả năng lây lan.
Ghép thận tự thân cứu sống bệnh nhân đa chấn thương nặng

Ghép thận tự thân cứu sống bệnh nhân đa chấn thương nặng

Các bác sĩ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) vừa thực hiện thành công ca ghép thận tự thân, cứu sống bệnh nhân 27 tuổi bị đa chấn thương nặng cuống thận đứt rời hoàn toàn.
Xét nghiệm y tế thời 4.0: Đặt lịch dễ dàng như gọi xe công nghệ

Xét nghiệm y tế thời 4.0: Đặt lịch dễ dàng như gọi xe công nghệ

(SKV) - Trong kỷ nguyên công nghệ số bùng nổ, mọi nhu cầu thiết yếu của con người đều được “số hóa” để trở nên nhanh chóng, tiện lợi hơn. Trong đó, việc chăm sóc sức khỏe của người dân cũng bước sang một giai đoạn mới - đặt lịch xét nghiệm ngay tại nhà chỉ với vài thao tác đơn giản, nhanh tiện.
Lần đầu tiên Việt Nam có Robot AI thay khớp cắt xương chuẩn xác từng milimet

Lần đầu tiên Việt Nam có Robot AI thay khớp cắt xương chuẩn xác từng milimet

(SKV) - Lần đầu tiên tại Việt Nam, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM được cấp phép phẫu thuật thay khớp bằng Robot trí tuệ nhân tạo (AI) thế hệ mới CUVIS-Joint, chủ động thực hiện nhiều công đoạn và thao tác chuẩn xác vượt trội.
Số ca tay chân miệng tăng mạnh: Bộ Y tế yêu cầu tăng cường kiểm soát và phòng bệnh

Số ca tay chân miệng tăng mạnh: Bộ Y tế yêu cầu tăng cường kiểm soát và phòng bệnh

Bệnh tay chân miệng đang có xu hướng gia tăng nhanh trên cả nước, đặc biệt tại khu vực phía Nam, với nhiều ca diễn tiến nặng. Trước tình hình này, Bộ Y tế đã có chỉ đạo khẩn yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, điều trị và kiểm soát lây nhiễm nhằm hạn chế nguy cơ bùng phát dịch diện rộng.
Cảnh báo thủy đậu ở người lớn: Nguy cơ biến chứng nặng

Cảnh báo thủy đậu ở người lớn: Nguy cơ biến chứng nặng

Thủy đậu vốn được xem là bệnh lành tính ở trẻ nhỏ, tuy nhiên các chuyên gia y tế cảnh báo khi xảy ra ở người lớn, bệnh có thể diễn tiến nặng, gây nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Thọ Khang Đường: Hành Trình Gìn Giữ Y Học Cổ Truyền Và Lan Tỏa Tâm Đức Giữa Lòng Thủ Đô

Thọ Khang Đường: Hành Trình Gìn Giữ Y Học Cổ Truyền Và Lan Tỏa Tâm Đức Giữa Lòng Thủ Đô

Giữa nhịp sống hối hả của hiện đại, Thọ Khang Đường nổi lên như một khoảng lặng bình yên, nơi những giá trị y học cổ truyền được gìn giữ vẹn nguyên. Với triết lý "Chữa lành bằng đôi bàn tay", cơ sở không chỉ là điểm đến tin cậy cho người bệnh mà còn là biểu tượng của tinh thần phụng sự cộng đồng.
Tác dụng của muối theo y học cổ truyền

Tác dụng của muối theo y học cổ truyền

Muối là gia vị quen thuộc trong gian bếp. Trong y học cổ truyền, muối còn được xem là một loại “dược liệu” quan trọng, gắn liền với nhiều bài thuốc dân gian và phương pháp dưỡng sinh.
Ẩm thực dưỡng sinh mùa xuân: Nuôi dưỡng cơ thể từ những món ăn thanh đạm

Ẩm thực dưỡng sinh mùa xuân: Nuôi dưỡng cơ thể từ những món ăn thanh đạm

Mùa xuân - thời điểm giao hòa của đất trời - không chỉ mang đến sức sống mới cho thiên nhiên mà còn ảnh hưởng đến cơ thể con người. Theo quan niệm của y học cổ truyền, đây là giai đoạn dương khí bắt đầu sinh trưởng, cơ thể cần được nuôi dưỡng đúng cách để thích nghi với sự thay đổi của thời tiết. Chính vì vậy, việc lựa chọn các món ăn dưỡng sinh phù hợp trong mùa xuân đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật.
Xem thêm
Hội nghị Ban Thường vụ Hội Nam Y Việt Nam lần thứ 14: Kiến tạo nền móng cho nhiệm kỳ mới và nâng tầm vị thế y học dân tộc

Hội nghị Ban Thường vụ Hội Nam Y Việt Nam lần thứ 14: Kiến tạo nền móng cho nhiệm kỳ mới và nâng tầm vị thế y học dân tộc

Hà Nội, ngày 11/4/2026 Hội Nam Y Việt Nam đã tổ chức thành công Hội nghị Ban Thường vụ lần thứ 14. Đây là kỳ họp quan trọng nhằm đánh giá toàn diện các hoạt động trong quý 1 năm 2026, đồng thời hoạch định chiến lược trọng tâm cho năm 2026, hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nam Y Việt Nam nhiệm kỳ 3 (2027–2032)
Hành Trình "Về Nguồn": Lãnh Đạo Hội Nam Y Việt Nam Dâng Hương Tại Cụm Di Tích Y Thánh Tuệ Tĩnh

Hành Trình "Về Nguồn": Lãnh Đạo Hội Nam Y Việt Nam Dâng Hương Tại Cụm Di Tích Y Thánh Tuệ Tĩnh

HẢI PHÒNG – Trong không khí trang nghiêm của những ngày lễ hội, đoàn đại biểu Hội Nam Y Việt Nam do Thầy thuốc Nhân dân. Giáo sư. Tiến sĩ Trương Việt Bình – Chủ tịch Hội làm trưởng đoàn, đã có chuyến hành trình đầy ý nghĩa về với vùng đất địa linh nhân kiệt Cẩm Văn – Cẩm Vũ (Cẩm Giang, Hải Phòng). Đây là hoạt động thiết thực nhằm tri ân các bậc tiền nhân, đặc biệt là Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh – vị Thánh thuốc Nam của dân tộc.
Chi hội Nam Y tỉnh Thái Nguyên: Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

Chi hội Nam Y tỉnh Thái Nguyên: Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

(Sức khỏe Việt) – Sáng ngày 26/03/2026, trong không khí phấn khởi của những ngày đầu xuân Bính Ngọ, Chi hội Nam y tỉnh Thái Nguyên đã trang trọng tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác Hội năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026. Hội nghị đánh dấu bước phát triển vượt bậc của Chi hội với những thành tích xuất sắc trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng và bảo tồn giá trị y học cổ truyền.
Thiền Năng lượng sinh học: Hành trình lan tỏa sức mạnh chữa lành từ tâm

Thiền Năng lượng sinh học: Hành trình lan tỏa sức mạnh chữa lành từ tâm

Trong không khí ấm áp của những ngày đầu xuân, Chi hội Câu lạc bộ (CLB) Healing In Balance đã tổ chức buổi gặp mặt đầy ý nghĩa, tổng kết công tác hoạt động năm 2025, đánh dấu bước phát triển mới trong việc đưa bộ môn Thiền năng lượng sinh học đến gần hơn với cộng đồng Việt Nam.
Hội Nam Y Việt Nam Tổng kết Hoạt động năm 2025 và Phát động phong trào Thi đua năm 2026: Khát vọng vươn tầm Y học Dân tộc

Hội Nam Y Việt Nam Tổng kết Hoạt động năm 2025 và Phát động phong trào Thi đua năm 2026: Khát vọng vươn tầm Y học Dân tộc

Ngày 21 tháng 3 năm 2026, tại Hà Nội, Hội Nam Y Việt Nam đã long trọng tổ chức Hội nghị Tổng kết hoạt động năm 2025 và Phát động phong trào thi đua năm 2026. Sự kiện là dịp nhìn lại những thành tựu trong việc gìn giữ tinh hoa y học dân tộc, đồng thời kích hoạt hành trình mới vì sức khỏe cộng đồng.
Phiên bản di động