Những bài thuốc quý từ cây Ké đầu ngựa không phải ai cũng biết

Cây ké đầu ngựa hay còn được gọi là thương nhĩ tử (Trung Quốc), phắt ma (Thổ)… Cây ké đầu ngựa thuộc họ cúc Asteraceae được dùng quả và toàn bộ phận trên mặt đất của cây làm nhiều bài thuốc quý không phải ai cũng biết.
Những bài thuốc quý từ cây Ké đầu ngựa không phải ai cũng biết
Hình ảnh cây ké đầu ngựa. (Ảnh internet)

Đặc điểm hình dạng cây ké đầu ngựa

Cây ké đầu ngựa là một cây nhỏ, cao độ 2m thân có khía rãnh. Lá mọc so le, phiến lá hơi 3 cạnh, mép có răng cưa có chỗ khía hơi sâu thành 3-5 thùy, có lông ngắn cứng. Cụm hoa hình đầu có thứ lưỡng tính ở phía trên, có thứ chỉ gồm có hai hoa cái nằm trong hai lá bắc dày và có gai. Quả giả hình thoi, có móc, có thể móc vào lông động vật.

Phân bố, thu hái và chế biến thủ nào

Cây ké này mọc hoang ở khắp nơi trong nước ta (đất hoang, bờ ruộng, bờ đường). Hái cả cây trừ bỏ rễ phơi hay sấy khô. Hoặc chỉ hái quả chín rồi phơi hay sấy khô điện.

Thành phần hóa học

Mới biết rằng trong quả ké có chừng 30% chất béo, 1,27% một chất glucozit gọi là xanthostrumarin tương ứng với chất datixin, chưa rõ tính chất, 3,3% nhựa và vitamin C

Theo Xốcôlôv (1952), trong quả và cây ké ở Liên Xô đều chứa ancaloit, nhưng theo sự phân tích của hệ dược Viện Y học Bắc Kinh (1958), trong quả ké có một chất saponin (glucozit), không có ancaloit.

Năm 1974, Khfagy (1974, Planta medica 8,75) đã tách từ trong ké một nhóm sesquitecpen chưa no, lacton có khung xanthonolit: Xanthinin (độ chảy 123-124), xanthanola và izoxanthanola.

Quả ké chứa Carboxy atractylozit ở dạng muối có tác dụng hạ đường huyết rất mạnh, có độc tính. Toàn cây chứa nhiều iốt. Trong hai năm 1969 và 1970, Đỗ Tất Lợi, Phạm Kim Loan và Nguyễn Văn Cát (Trường Đại học Dược khoa Hà Nội) đã định tính và định lượng iốt trong cây ké Việt Nam thấy rằng, dù cây ké mọc ở miền núi, hay đồng bằng, gần biển hay xa biển đều có chứa iốt với hàm lượng khá cao, 1g lá hoặc thân chứa trung bình 200 microgam, 1g quả chứa 220-230 microgam, nước sắc 15 phút cô thành cao chứa 300 microgam trong 1g cao: Nếu nấu lâu 5 giờ có thể chứa tới 420-430 microgam trong 1g cao. Trên cơ sở phân tích này đã đề nghị dùng ké gort núb n trong điều trị bướu cổ.

Tác dụng dược lý

Theo kinh nghiệm lâm sàng ở Sở Da liễu Nam Xương - Giang Tây, 1959 đã sử dụng cao quả ké chữa 22 trường hợp bệnh ngoài da, kết quả khỏi hẳn 11, đỡ rõ rệt 8, có tiến bộ 3, không có trường hợp nào không có kết quả rõ rệt.

Trong hai năm 1969, 1970 Tổng cục Lâm còn nghiệp Việt Nam đã dùng cao ké chế thành viên chữa bướu cổ tại một số lâm trường miền núi. Kết quả đạt trên 80%.

Qua một số tài liệu cho thấy, quả ké dùng chữa những trường hợp da xù xì màu đỏ như bị hủi. Tại nhiều vùng ở Việt Nam, Liên Xô cũ và Trung Quốc nhân dân vẫn dùng ké uống chữa mẩn ngứa, mụn nhọt và bướu cổ.

Những bài thuốc quý từ cây Ké đầu ngựa không phải ai cũng biết
Hình ảnh quả ké đầu ngựa. (Ảnh internet).

Công dụng liều dùng

Theo tài liệu cổ, ké có vị ngọt, tính ôn, hơi có bị độc. Vào phế kinh, có tác dụng làm ra mồ hôi, tán phong, dùng trong các chứng phong hàn, đau nhức, phong thấp, tê dại, mờ mắt, chân tay co dật, uống lâu ích khí. Phàm không phải phong nhiệt chớ dùng. Trong sách cổ nói dùng ké phải kiêng thịt lợn. Nếu dùng thịt lợn cùng khi uống ké thì khắp mình sẽ nổi quầng đỏ.

Hiện nay ké là một vị thuốc thường dùng trong nhân dân Việt Nam, Trung Quốc chữa mụn nhọt, lở loét, bướu cổ, ung thư phát bối (đằng sau lưng), mụn nhọt không đầu, đau răng, đau cổ họng, viêm mũi.

Nhân dân Liên Xô cũ dùng ké đầu ngựa chữa bướu cổ, các bệnh mụn nhọt, nấm tóc, hắc lào, lỵ và đau răng.

Nhân dân ta và Trung Quốc thường chế thành cao thương nhĩ, còn gọi là vạn ứng cao. Cụ thể cách làm như sau: Từ tháng 5 đến tháng 9, hái toàn cây về phơi khô, cắt nhỏ nấu với nước, lọc và cô thành cao mềm. Cao dễ lên men, đóng chai thường phụt bật nút lên. Khi uống hòa với nước âm ấm, mỗi ngày từ 6 đến 8g cao. Uống luôn từ nưả tháng đến hai tháng.

Có thể chế thành thuốc viên thương nhĩ hoàn như sau: Bỏ rễ, rửa sạch, cắt ngắn cho vào nồi nấu với nước sôi trong một giờ, lọc lấy nước, bã còn lại thêm nước, nấu sôi một giờ nữa, lọc và con tại nem nước, ngu soi một 8 năm ép lấy hết nước. Hợp cả 2 nước lại, cô thành cao mềm. Khi nào lấy que thủy tinh nhúng vào cao, nào nhỏ lên giấy, giọt cao không loang ra nữa là được. Sau đó thêm vừa đủ bột vào (chừng 1/3 lượng cao) trộn đều chế thành viên.

Trước khi ăn cơm thì uống. Ngày uống 3 lần, mỗi lần uống 16-20g. Theo sách cổ, uống cao thương nhĩ phải kiêng thịt lợn, thịt ngựa sợ độc. Thực tế, tại Bệnh viện Giang Tây (Trung Quốc) bệnh nhân uống thuốc không kiêng thịt vẫn không xảy ra hiện tượng độc nào mà thuốc vẫn có tác dụng tốt. Thuốc cao và thuốc viên nói trên chuyên chữa lở loét, mụn nhọt.

Đơn thuốc từ cây đầu ngựa dùng trong nhân dân

Chữa đau răng: Sắc nước quả ké, ngậm lâu lại nhổ. Ngậm nhiều lần.

Mũi chảy nước trong, đặc: Quả ké sao vàng tán bột. Ngày uống 4-8g.

Chữa thủy thũng, bí tiểu tiện: Thương nhĩ tử, thiêu tồn tính, đình lịch. Hai vị bằng nhau, tán nhỏ. Uống với nước mỗi lần 8g, ngày hai lần.

Chữa bướu cổ: Ngày uống 4-5g quả hay cây ké dưới dạng thuốc sắc (đun sôi, giữ sôi 15 phút)./.

Ánh Nguyệt (T/H)

Tin liên quan

Ké đầu ngựa là loài cây mọc hoang nhưng có tác dụng trị bệnh

Ké đầu ngựa là loài cây mọc hoang nhưng có tác dụng trị bệnh

Ké đầu ngựa là một trong những vị thuốc đầu tay của các thầy thuốc Đông y trong chữa trị các bệnh ngoài da, viêm mũi xoang dị ứng, bướu cổ...
Thương nhĩ - loại cây mọc hoang khắp nơi nhưng có nhiều công dụng đặc biệt tốt cho sức khoẻ

Thương nhĩ - loại cây mọc hoang khắp nơi nhưng có nhiều công dụng đặc biệt tốt cho sức khoẻ

Thương nhĩ tử hay gọi là Ké đầu ngựa, một loại cây mọc hoang ở khắp Việt Nam nhưng có tác dụng rất thần ky cho các chứng bệnh như Viêm xoang, đau khớp,..
Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ cây ké đầu ngựa

Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ cây ké đầu ngựa

Cây ké đầu ngựa còn có tên gọi khác là thương nhĩ tử, xương nhĩ, thương nhĩ, phắc ma, mac nháng (Tày). Cây có vị cay đắng, tính ấm, hơi có độc. Ké đầu ngựa được ứng dụng làm thuốc để điều trị nhiều loại bệnh lý khác nhau.

Cùng chuyên mục

Ngưng tim đột ngột khi chơi pickleball: Dấu hiệu bạn không thể bỏ qua

Ngưng tim đột ngột khi chơi pickleball: Dấu hiệu bạn không thể bỏ qua

Tìm hiểu nguyên nhân ngưng tim khi chơi pickleball, cách phòng ngừa và tầm soát sớm để đảm bảo an toàn cho người chơi mọi lứa tuổi.
7 tác dụng tuyệt vời của nước nghệ

7 tác dụng tuyệt vời của nước nghệ

Nước nghệ là thức uống đơn giản nhưng mang đến nhiều lợi ích tiềm năng cho sức khỏe từ chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa đến tăng cường miễn dịch...
Vì sao củ dền có thể giúp cải thiện lưu thông máu và hạ huyết áp?

Vì sao củ dền có thể giúp cải thiện lưu thông máu và hạ huyết áp?

Ngày nay, củ dền được nhắc đến rất nhiều trong các nghiên cứu dinh dưỡng nhờ những tác động tích cực liên quan đến tuần hoàn máu và huyết áp...
"Vàng Trắng" Từ Vách Đá Đến Chén Yến: Hành Trình Của Người Giữ Tinh Túy Thiên Nhiên

"Vàng Trắng" Từ Vách Đá Đến Chén Yến: Hành Trình Của Người Giữ Tinh Túy Thiên Nhiên

Người xưa thường kể về một loài chim kỳ lạ, suốt đời bay lượn giữa tầng không, chỉ dừng chân nơi vách đá cheo leo để kết tinh tình mẫu tử thành những chiếc tổ trắng muốt. Đó không chỉ là câu chuyện huyền thoại, mà là khởi đầu của "vàng trắng" – Yến sào.
Gút - Đừng để “cơn đau trong đêm” trở thành nỗi ám ảnh suốt đời

Gút - Đừng để “cơn đau trong đêm” trở thành nỗi ám ảnh suốt đời

Gút đang gia tăng nhanh, không còn là “bệnh của nhà giàu”. Những cơn đau khớp dữ dội xuất hiện bất ngờ trong đêm không chỉ gây mất ngủ mà còn là dấu hiệu cảnh báo rối loạn chuyển hóa nguy hiểm, có thể dẫn tới biến chứng thận, tim mạch nếu không kiểm soát đúng cách...
Mùa hè ăn quả gì để giữ vòng eo thon gọn?

Mùa hè ăn quả gì để giữ vòng eo thon gọn?

Mùa hè không chỉ là thời điểm để giải nhiệt mà còn là lúc điều chỉnh lại chế độ ăn uống nhẹ nhàng hơn...

Các tin khác

Thanh lọc cơ thể với rau má

Thanh lọc cơ thể với rau má

(SKV) - Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể dễ rơi vào trạng thái 'nóng trong', dẫn đến các biểu hiện như nhiệt miệng, mẩn ngứa, mụn nhọt... Trong dân gian, rau má từ lâu đã được sử dụng giúp giải nhiệt và thanh lọc cơ thể một cách hiệu quả, an toàn
Rau cải cúc tốt cho người tăng huyết áp

Rau cải cúc tốt cho người tăng huyết áp

(SKV) - Cải cúc là một trong những loài rau của mùa đông, có thể dùng để ăn sống như xà lách, chế dầu giấm, nấu canh... Ngoài công dụng làm thức ăn, cải cúc còn là một vị thuốc. Dùng thường xuyên có tác dụng điều hòa huyết áp và phòng ngừa chóng mặt nhức đầu.
Quả dâu tằm hỗ trợ giấc ngủ

Quả dâu tằm hỗ trợ giấc ngủ

(SKV)- Quả dâu tằm là dược liệu được sử dụng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng đối với sức khỏe. Một số bằng chứng nghiên cứu cho thấy các hợp chất trong dâu tằm có thể hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ, vì vậy thường được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ tự nhiên.
Một số loại trà tốt cho người tăng huyết áp

Một số loại trà tốt cho người tăng huyết áp

(SKV) - Với người bệnh tăng huyết áp, bên cạnh việc dùng thuốc thì chế độ ăn uống hợp lý sẽ giúp kiểm soát tốt tình trạng bệnh.
Một số loại thực phẩm có thể làm giảm huyết áp cao

Một số loại thực phẩm có thể làm giảm huyết áp cao

(SKV) - Huyết áp cao hay tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiều bệnh mạn tính, bao gồm bệnh tim, đột quỵ và suy thận trên toàn thế giới.
Các loại hạt hỗ trợ giảm huyết áp và mỡ máu tự nhiên và tốt cho tim mạch

Các loại hạt hỗ trợ giảm huyết áp và mỡ máu tự nhiên và tốt cho tim mạch

Các loại hạt giàu chất béo lành mạnh, chất xơ và vi chất dinh dưỡng có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp và cholesterol. Bổ sung hợp lý vào chế độ ăn giúp cải thiện sức khỏe tim mạch một cách tự nhiên.
Tặng em

Tặng em

“Tặng em” là lời tự sự lặng lẽ của một người đàn ông ( Bs Nguyễn Đức Hạnh - Hội viên Hội Nam y Việt Nam) đứng giữa hai bờ: tình yêu và khát vọng. Không ồn ào, không hoa mỹ, chỉ là những câu hỏi rất thật về hạnh phúc khi đồng hành qua gian khó. Và sau tất cả, điều còn lại chính là sự lựa chọn – lựa chọn yêu và cùng nhau đi đến cuối con đường.
Cần chiến lược phù hợp ứng phó ung thư phổi

Cần chiến lược phù hợp ứng phó ung thư phổi

Bài viết đề cập đến tầm quan trọng của chiến lược sàng lọc ung thư phổi, nâng cao nhận thức và phát hiện sớm để giảm tử vong và gánh nặng y tế.
Chế độ ăn như thế nào giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ?

Chế độ ăn như thế nào giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ?

Việc ăn nhiều thực phẩm thực vật chất lượng cao không chỉ tốt cho sức khỏe tổng thể mà còn có thể giúp bảo vệ não bộ, giảm nguy cơ sa sút trí tuệ ngay cả khi thay đổi thói quen ăn uống ở tuổi trung niên hoặc lớn hơn...
Chăm sóc răng miệng người cao tuổi: Nền tảng cho cuộc sống khỏe mạnh

Chăm sóc răng miệng người cao tuổi: Nền tảng cho cuộc sống khỏe mạnh

Trong bức tranh chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi, sức khỏe răng miệng thường chưa được quan tâm đúng mức. Tuy nhiên, đây lại là yếu tố đóng vai trò quan trọng
Xem thêm
Hội nghị Ban Thường vụ Hội Nam Y Việt Nam lần thứ 14: Kiến tạo nền móng cho nhiệm kỳ mới và nâng tầm vị thế y học dân tộc

Hội nghị Ban Thường vụ Hội Nam Y Việt Nam lần thứ 14: Kiến tạo nền móng cho nhiệm kỳ mới và nâng tầm vị thế y học dân tộc

Hà Nội, ngày 11/4/2026 Hội Nam Y Việt Nam đã tổ chức thành công Hội nghị Ban Thường vụ lần thứ 14. Đây là kỳ họp quan trọng nhằm đánh giá toàn diện các hoạt động trong quý 1 năm 2026, đồng thời hoạch định chiến lược trọng tâm cho năm 2026, hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nam Y Việt Nam nhiệm kỳ 3 (2027–2032)
Hành Trình "Về Nguồn": Lãnh Đạo Hội Nam Y Việt Nam Dâng Hương Tại Cụm Di Tích Y Thánh Tuệ Tĩnh

Hành Trình "Về Nguồn": Lãnh Đạo Hội Nam Y Việt Nam Dâng Hương Tại Cụm Di Tích Y Thánh Tuệ Tĩnh

HẢI PHÒNG – Trong không khí trang nghiêm của những ngày lễ hội, đoàn đại biểu Hội Nam Y Việt Nam do Thầy thuốc Nhân dân. Giáo sư. Tiến sĩ Trương Việt Bình – Chủ tịch Hội làm trưởng đoàn, đã có chuyến hành trình đầy ý nghĩa về với vùng đất địa linh nhân kiệt Cẩm Văn – Cẩm Vũ (Cẩm Giang, Hải Phòng). Đây là hoạt động thiết thực nhằm tri ân các bậc tiền nhân, đặc biệt là Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh – vị Thánh thuốc Nam của dân tộc.
Chi hội Nam Y tỉnh Thái Nguyên: Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

Chi hội Nam Y tỉnh Thái Nguyên: Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

(Sức khỏe Việt) – Sáng ngày 26/03/2026, trong không khí phấn khởi của những ngày đầu xuân Bính Ngọ, Chi hội Nam y tỉnh Thái Nguyên đã trang trọng tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác Hội năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026. Hội nghị đánh dấu bước phát triển vượt bậc của Chi hội với những thành tích xuất sắc trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng và bảo tồn giá trị y học cổ truyền.
Thiền Năng lượng sinh học: Hành trình lan tỏa sức mạnh chữa lành từ tâm

Thiền Năng lượng sinh học: Hành trình lan tỏa sức mạnh chữa lành từ tâm

Trong không khí ấm áp của những ngày đầu xuân, Chi hội Câu lạc bộ (CLB) Healing In Balance đã tổ chức buổi gặp mặt đầy ý nghĩa, tổng kết công tác hoạt động năm 2025, đánh dấu bước phát triển mới trong việc đưa bộ môn Thiền năng lượng sinh học đến gần hơn với cộng đồng Việt Nam.
Hội Nam Y Việt Nam Tổng kết Hoạt động năm 2025 và Phát động phong trào Thi đua năm 2026: Khát vọng vươn tầm Y học Dân tộc

Hội Nam Y Việt Nam Tổng kết Hoạt động năm 2025 và Phát động phong trào Thi đua năm 2026: Khát vọng vươn tầm Y học Dân tộc

Ngày 21 tháng 3 năm 2026, tại Hà Nội, Hội Nam Y Việt Nam đã long trọng tổ chức Hội nghị Tổng kết hoạt động năm 2025 và Phát động phong trào thi đua năm 2026. Sự kiện là dịp nhìn lại những thành tựu trong việc gìn giữ tinh hoa y học dân tộc, đồng thời kích hoạt hành trình mới vì sức khỏe cộng đồng.
Phiên bản di động