UNESCO chính thức ghi danh nghề làm tranh Đông hồ vào danh mục cần bảo vệ khẩn cấp

Đồng chí Mai Sơn tặng tranh dân gian Đông Hồ cho các đại biểu dự kỳ họp.

Việc ghi danh này đánh dấu di sản phi vật thể thứ 17 của Việt Nam được UNESCO công nhận, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải hành động để bảo tồn một dòng nghệ thuật độc đáo đang đứng trước nguy cơ mai một.

Ông Mai Sơn. Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh. Trưởng Đoàn công tác của tỉnh Bắc Ninh tham dự kỳ họp của UNESCO diễn ra tại New Delhi (Ấn Độ), bày tỏ sự xúc động và tự hào khi chứng kiến nghề làm tranh Đông Hồ được UNESCO ghi danh. Ông khẳng định: "Việc được ghi danh mang ý nghĩa sâu sắc đối với cộng đồng di sản của chúng tôi và toàn thể nhân dân tỉnh Bắc Ninh. Chúng tôi cam kết triển khai nghiêm túc kế hoạch bảo vệ đã đệ trình nhằm gìn giữ di sản và phát huy bền vững các giá trị cho tương lai."

Tinh hoa văn hoá Kinh Bắc qua nét khắc gỗ

Nghề làm tranh Đông Hồ ra đời từ khoảng 500 năm trước tại khu phố Đông Khê, nay thuộc phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Dòng tranh này không chỉ là sản phẩm nghệ thuật mà còn là minh chứng sống động cho đời sống tinh thần, phong tục tập quán, và triết lý nhân sinh của người Việt tại châu thổ sông Hồng.

Nghệ thuật làm tranh Đông Hồ nổi bật nhờ kỹ thuật in khắc gỗ (in mộc bản) hoàn toàn thủ công. Quy trình sáng tác và chế tác tranh đòi hỏi sự tinh xảo qua từng công đoạn, từ khắc ván in, chế tạo màu, đến in tranh.

Các nguyên liệu làm tranh hoàn toàn đến từ tự nhiên, tạo nên sắc thái riêng biệt không thể nhầm lẫn. Màu xanh được chiết xuất từ lá chàm, màu vàng từ hoa hòe hoặc quả dành dành, màu đỏ từ sỏi son, màu đen từ tro lá tre và rơm nếp. Đặc biệt, tranh được in trên giấy điệp, loại giấy dó được phủ một lớp bột vỏ sò điệp nghiền mịn, tạo độ lấp lánh và khả năng bám màu vượt trội.

Tranh Đông Hồ được in theo phương thức xấp ván, thường in năm màu theo thứ tự cố định (đỏ, xanh, vàng, trắng, và cuối cùng là nét đen), phản ánh các chủ đề phong phú như tranh chúc tụng, tranh thờ, tranh lịch sử, và tranh sinh hoạt, gắn liền với các dịp lễ tết truyền thống của dân tộc.

Đồng chí Mai Sơn cùng Đoàn đại biểu Việt Nam tham dự kỳ họp thứ 20 của UNESCO tại Ấn Độ

Nguy cơ mai một và cam kết bảo tồn khẩn cấp

UNESCO ghi nhận hồ sơ đề cử của Việt Nam vì đáp ứng các tiêu chí cần bảo vệ khẩn cấp, chủ yếu do số lượng nghệ nhân lành nghề đã giảm mạnh, chỉ còn lại vài hộ gia đình duy trì nghề. Sự giảm sút này xuất phát từ việc thế hệ trẻ ít quan tâm và nghề khó đảm bảo sinh kế trong bối cảnh kinh tế thị trường, cùng với sự thay đổi trong thị hiếu tiêu dùng.

Trước thực trạng này, Việt Nam đã trình bày một Kế hoạch bảo vệ khẩn cấp với cam kết rõ ràng, tập trung vào cộng đồng chủ thể di sản. Kế hoạch đề ra bảy mục tiêu chính, bao gồm mở các lớp truyền nghề, kiểm kê di sản, thiết kế mẫu mã mới để đa dạng hóa thị trường, cải thiện nguồn cung nguyên liệu và hỗ trợ trang thiết bị cho nghệ nhân.

Ủy ban Liên Chính phủ đánh giá cao tính khả thi và bền vững của các hoạt động được đề xuất. Đồng thời, UNESCO khuyến nghị Việt Nam lồng ghép việc giáo dục về di sản này vào cả hệ thống chính quy và phi chính quy, nhằm nâng cao nhận thức và khích lệ thế hệ trẻ bảo vệ di sản.

Việc UNESCO chính thức ghi danh không chỉ là sự vinh danh mà còn là động lực mạnh mẽ để tỉnh Bắc Ninh và Việt Nam huy động mọi nguồn lực cần thiết, triển khai các biện pháp kịp thời nhằm bảo tồn và phát huy bền vững giá trị của dòng tranh dân gian Đông Hồ cho các thế hệ tương lai.