Cây thanh ngâm – vị thuốc bổ mà ít người biết tới

SKV - Cây thanh ngâm là vị thuốc được Y Học Cổ Truyền công nhận trong việc làm chậm và phòng ngừa thoái hóa xương khớp, khai vị tiêu viêm, chữa kém ăn mất ngủ.

Đặc điểm của cây thanh ngâm

Cây thanh ngâm – vị thuốc bổ mà ít người biết tới
Cây thanh ngâm là một vị thuốc quý

Cây thanh ngâm có vị đắng gắt, thuộc họ Scrophulariaceae, chủ yếu mọc ở các tỉnh phía Bắc của Việt Nam. Chiều cao cây khoảng 20cm, phân thành nhiều nhánh; các lá tròn nhọn mọc đối nhau và có răng cưa, gân lá rõ nét. Hoa thanh ngâm màu trắng, mọc thành chùm; còn quả thì hình nang dẹt, nằm trong đài trông như con hến.

Cây sẽ được thu hái toàn bộ cây vào mùa hạ kể cả hoa và quả để phơi hay sấy khô làm thuốc. Về thành phần hóa học trong cây thanh ngâm chứa hoạt chất curangin thuộc nhóm glucosid có nhiều tính chất của digitalis và cũng có tác dụng trợ tim.

Công dụng của cây thanh ngâm

Cây thanh ngâm – vị thuốc bổ mà ít người biết tới
Cây thanh ngâm có nhiều công dụng với sức khỏe con người

Cây thuốc thanh ngâm có vị đắng, tính mát thông vào các kinh Can, Tâm. Do vậy, công dụng của cây thanh ngâm đó là thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng giảm đau. Cụ thể:

Cây thuốc thanh ngâm thanh nhiệt, giải độc, cầm máu, trị bệnh gan;

Trị mệt mỏi, cảm sốt và ra mồ hôi;

Giảm đau bụng, đau thắt lưng, đau dạ dày và thượng vị;

Dùng đắp ngoài nơi rắn cắn và vết thương, vết loét, không kể liều lượng. Khi đắp vết thương, hoạt chất curangin trong cây thấm qua máu có thể trở thành thuốc giải độc.

Một số bài thuốc sử dụng cây thanh ngâm

1. Bài thuốc bổ máu:

Công thức: 10g thanh ngâm sắc nước thật đặc, 10g sâm đại hành và 20g nghệ vàng thái nhỏ, phơi khô, tán bột rồi trộn đều;

Uống bột trên bằng nước sắc thanh ngâm mỗi ngày dùng trong 7-10 ngày có tác dụng bổ máu cho phụ nữ mới sinh.

2. Rượu thanh ngâm dùng cho khai vị, dễ tiêu hóa:

Công thức: Lấy 100g cỏ thanh ngâm sao lên cho thơm rồi ngâm trong 1 lít rượu trắng (bỏ thêm 300g đường vì thanh ngâm rất đắng). Sau đó đợi rượu thấm thuốc (15 ngày trở lên) thì bắt đầu dùng;

Uống khoảng 20-30ml rượu thanh ngâm trước bữa cơm có tác dụng khai vị và điều trị chứng khó tiêu.

3. Bài thuốc chữa bệnh kém ăn, mất ngủ:

Công thức: Lấy thanh ngâm, hoài sơn, hạt táo chua (lấy nhân sao già lên), bá tử nhân, hạt sen, mạch mẫn mỗi vị 10g. Cho vào 800ml nước rồi đun lên, đun cạn còn tầm 250ml nước là được, ngày uống 2 lần;

Để được hiệu quả tốt nhất nên uống liên tục trong vòng 10 ngày

3. Bài thuốc chữa đau bụng do giun:

Công thức: Dùng 30g cỏ thanh ngâm, bổ gốc rửa sạch sắc với 500ml nước đun cạn còn khoảng 250ml nước là được;

Uống trước bữa ăn, dùng liền trong 3 ngày để đạt hiệu quả.

Các bài thuốc dùng thanh ngâm chủ trị khác:

Trị ho gà, đau ngực: Dùng khoảng 10g lá thanh ngâm, kết hợp với 10g rau má hãm lấy nước uống;

Trị tiểu máu: Dùng 15g thanh ngâm sắc lấy nước uống;

Trị đau thượng vị: Dùng 20g cỏ thanh ngâm, sắc đặc cho đến khi còn khoảng 100ml nước thì cho thêm ít rượu vào rồi uống.

Cây thanh ngâm – vị thuốc bổ mà ít người biết tới
Cần lưu ý khi sử dụng cây thanh ngâm

Theo các nghiên cứu, lá thanh ngâm là thảo dược khá an toàn. Tuy nhiên, có một số trường hợp sử dụng liều cao vẫn có thể gây viêm gan nhẹ, nôn mửa, đi tả hoặc viêm bể thận mạn tính. Do đó, trước khi sử dụng cây thanh ngâm điều trị bệnh lý, người dùng cần tham khảo ý kiến thầy thuốc, bác sĩ.

Phạm Thủy

Tin liên quan

Vị thuốc thanh tao cho sức khỏe toàn diện

Vị thuốc thanh tao cho sức khỏe toàn diện

Cây bách hợp, còn gọi là tỏi rừng, hoa loa kèn trắng, hay bách hợp hoa, là một trong những vị thuốc quý trong y học cổ truyền. Từ lâu, người ta đã biết dùng củ bách hợp để chữa các chứng bệnh như ho lâu ngày, suy nhược cơ thể, mất ngủ, tim hồi hộp, nóng trong… Với tính mát, vị ngọt đắng, bách hợp có tác dụng dưỡng âm, nhuận phổi, thanh tâm an thần.
Tầm gửi nghiến vị thuốc từ cây rừng quý hỗ trợ trị nhiều bệnh

Tầm gửi nghiến vị thuốc từ cây rừng quý hỗ trợ trị nhiều bệnh

Tầm gửi là loài thực vật sống ký sinh trên các cây gỗ lớn, hấp thụ chất dinh dưỡng từ cây chủ và phát triển thành những bụi cây um tùm. Trong số đó, tầm gửi nghiến – loài tầm gửi mọc trên cây nghiến, một loài gỗ quý ở rừng sâu Tây Bắc – được biết đến là một vị thuốc quý có nhiều công dụng trong hỗ trợ điều trị bệnh và bồi bổ sức khỏe.
Quả cóc hỗ trợ ngăn ngừa lão hóa như thế nào?

Quả cóc hỗ trợ ngăn ngừa lão hóa như thế nào?

Quả cóc (còn gọi là sấu gai, quả sổ, tên khoa học Spondias dulcis) vốn là loại trái cây quen thuộc với nhiều người Việt Nam, đặc biệt là trong các món ăn vặt như cóc dầm, cóc muối, hoặc đơn giản là ăn tươi chấm muối ớt. Tuy nhiên, ít ai biết rằng đằng sau vị chua đặc trưng và lớp vỏ sần sùi của quả cóc lại là một “kho báu” dinh dưỡng với nhiều lợi ích đối với sức khỏe, đặc biệt là trong việc ngăn ngừa lão hóa và kiểm soát mức cholesterol trong máu.

Cùng chuyên mục

Ý dĩ: Từ bài thuốc dân gian đến những lưu ý khoa học cho người dùng

Ý dĩ: Từ bài thuốc dân gian đến những lưu ý khoa học cho người dùng

Trong kho tàng dược liệu Đông y, ý dĩ là cái tên quen thuộc, xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian và y thư cổ. Không chỉ được biết đến với công dụng hỗ trợ điều trị ho, phong thấp, sỏi tiết niệu, ý dĩ còn được nhiều người truyền tai nhau như một “bí quyết” giúp làm đẹp da, giảm cân. Tuy nhiên, các thầy thuốc Đông y đều khuyến cáo: ý dĩ là vị thuốc, không phải thực phẩm dùng tùy tiện, nếu lạm dụng hoặc dùng sai cách có thể gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.
Cây gai cua – Dược liệu dân gian được dùng ở nhiều nước nhưng tiềm ẩn độc tính

Cây gai cua – Dược liệu dân gian được dùng ở nhiều nước nhưng tiềm ẩn độc tính

Trong y học cổ truyền của một số quốc gia như Ấn Độ, Nepal, cây gai cua được sử dụng như một dược liệu hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý, từ viêm nhiễm ngoài da, vàng da đến ho, sốt. Tuy nhiên, khác với nhiều vị thuốc quen thuộc ở Việt Nam, cây gai cua chưa được sử dụng chính thức trong y học cổ truyền nước ta và được xếp vào nhóm dược liệu có độc, cần đặc biệt thận trọng khi áp dụng.
Cà cuống – Côn trùng dân dã trở thành đặc sản ẩm thực và vị thuốc trong Đông y

Cà cuống – Côn trùng dân dã trở thành đặc sản ẩm thực và vị thuốc trong Đông y

Trong ký ức ẩm thực của nhiều thế hệ người Việt, cà cuống không chỉ là một loài côn trùng sống ở ruộng nước, ao hồ mà còn gắn liền với mùi hương rất riêng, rất “Bắc”. Từ bánh cuốn, bún thang đến chả cá, chỉ cần một giọt tinh dầu cà cuống cũng đủ làm dậy lên hương vị khó trộn lẫn. Không dừng lại ở vai trò gia vị, theo y học cổ truyền, cà cuống còn được xem là một vị thuốc có giá trị, nếu sử dụng đúng cách và đúng liều lượng.
Nông sản trong y học cổ truyền: Thực phẩm cũng là vị thuốc

Nông sản trong y học cổ truyền: Thực phẩm cũng là vị thuốc

Trong y học cổ truyền, ranh giới giữa thực phẩm và thuốc chữa bệnh vốn không tách bạch như trong quan niệm hiện đại. Từ xa xưa, ông cha ta đã đúc kết triết lý “dĩ thực vi dược” – lấy thực phẩm làm thuốc, coi bữa ăn hằng ngày là nền tảng quan trọng để phòng bệnh, dưỡng sinh và phục hồi sức khỏe. Đến nay, khi y học dự phòng ngày càng được đề cao, cách nhìn này đang được giới chuyên môn và cộng đồng quan tâm trở lại như một hướng đi bền vững cho sức khỏe con người.
Gạo lứt, đậu xanh, mè đen – bộ ba thực dưỡng quen mà lạ trong chăm sóc sức khỏe

Gạo lứt, đậu xanh, mè đen – bộ ba thực dưỡng quen mà lạ trong chăm sóc sức khỏe

Trong dòng chảy của dinh dưỡng hiện đại, khi nhiều người tìm đến các loại thực phẩm chức năng hay chế độ ăn “ngoại nhập”, thì gạo lứt, đậu xanh, mè đen – ba loại nông sản quen thuộc của người Việt – lại đang được nhìn nhận trở lại như một bộ ba thực dưỡng giàu giá trị. Quen thuộc trong đời sống hằng ngày, nhưng dưới góc nhìn khoa học dinh dưỡng và y học cổ truyền, bộ ba này vẫn còn nhiều giá trị “quen mà lạ”, đáng để khai thác đúng cách trong chăm sóc sức khỏe chủ động.
Vừng đen - Vị thuốc bồi bổ gan thận, dưỡng khí huyết

Vừng đen - Vị thuốc bồi bổ gan thận, dưỡng khí huyết

Không chỉ là một loại gia vị, thực phẩm dinh dưỡng quen thuộc, vừng đen (mè đen) còn được y học cổ truyền xem là vị thuốc quý, có tác dụng bổ gan thận, dưỡng tinh huyết, nhuận tràng, làm đen tóc và tăng cường sức khỏe lâu dài. Từ xa xưa, vừng đen đã hiện diện trong nhiều bài thuốc dân gian, được sử dụng để bồi bổ cơ thể và phòng ngừa bệnh tật.

Các tin khác

Giữ ấm từ bàn chân: Bước đơn giản để phòng cảm lạnh mùa rét

Giữ ấm từ bàn chân: Bước đơn giản để phòng cảm lạnh mùa rét

Khi trời trở lạnh, dù bạn đã mặc đủ áo ấm, nhưng cảm giác mệt mỏi, dễ bị cảm hay giấc ngủ không sâu vẫn có thể ghé thăm. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhưng thường bị lãng quên là việc không giữ ấm bàn chân. Điều này khiến cơ thể "mất nhiệt" liên tục và tiêu hao năng lượng không cần thiết. Vậy tại sao giữ ấm bàn chân lại quan trọng đến vậy?
Nâng tầm giá trị dược liệu Việt Nam

Nâng tầm giá trị dược liệu Việt Nam

Việt Nam được đánh giá có nguồn dược liệu tự nhiên đa dạng, quý hiếm, với khoảng trên 5.100 loài và đang được các doanh nghiệp, địa phương định hướng phát triển thành ngành kinh tế, phục vụ xuất khẩu.
Những bài thuốc quý từ cây bưởi

Những bài thuốc quý từ cây bưởi

Bưởi không chỉ là trái cây quen thuộc mà còn là nguồn thuốc quý. Từ lá, hoa, vỏ quả đến múi và hạt, hầu như mọi bộ phận của cây bưởi đều có thể dùng làm thuốc, hỗ trợ phòng và điều trị nhiều vấn đề sức khỏe thường gặp.
Hoa sói – Dược liệu thơm quen thuộc trong Đông y, cần dùng đúng cách để bảo đảm an toàn

Hoa sói – Dược liệu thơm quen thuộc trong Đông y, cần dùng đúng cách để bảo đảm an toàn

Không chỉ là loài cây cảnh gắn liền với không gian làng quê, đình chùa và đời sống tâm linh của người Việt, hoa sói (còn gọi là hoa ngâu) từ lâu còn được sử dụng như một vị thuốc dân gian và nguyên liệu ướp trà truyền thống. Với mùi hương thanh khiết đặc trưng và những ghi nhận về giá trị dược lý, hoa sói được ứng dụng trong hỗ trợ điều trị một số bệnh lý ngoài da, phong thấp, đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, đây cũng là dược liệu có độc tính nhất định, cần sử dụng thận trọng.
Hoa hiên – Dược liệu Đông y quen thuộc giúp thanh nhiệt, cầm máu và an thần

Hoa hiên – Dược liệu Đông y quen thuộc giúp thanh nhiệt, cầm máu và an thần

Không chỉ được trồng làm cây cảnh hay sử dụng trong ẩm thực, hoa hiên còn là một vị thuốc Đông y được sử dụng từ lâu trong dân gian với nhiều công dụng đáng chú ý. Nhờ chứa các hoạt chất có giá trị dược lý, hoa hiên thường được dùng để thanh nhiệt, tiêu viêm, cầm máu, hỗ trợ điều trị rối loạn kinh nguyệt, mất ngủ và một số bệnh lý đường tiêu hóa, tiết niệu.
Thảo quyết minh – Vị thuốc nam quen thuộc hỗ trợ thanh can, nhuận tràng, hạ huyết áp

Thảo quyết minh – Vị thuốc nam quen thuộc hỗ trợ thanh can, nhuận tràng, hạ huyết áp

Thảo quyết minh là một trong những vị thuốc nam phổ biến, mọc hoang ở nhiều địa phương trên cả nước và được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền. Với tác dụng nổi bật trong hỗ trợ điều trị táo bón, cao huyết áp, mất ngủ và các bệnh về mắt, thảo quyết minh ngày càng được quan tâm trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người lao động trong mùa lạnh

Chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người lao động trong mùa lạnh

Khi các đợt không khí lạnh tăng cường, thời tiết chuyển sang rét đậm, rét hại, sức khỏe của người dân và người lao động lại đứng trước nhiều nguy cơ bị đe dọa. Nhiệt độ xuống thấp, gió lạnh kéo dài, độ ẩm cao và tình trạng thiếu ánh nắng mặt trời không chỉ gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại bệnh phát sinh, đặc biệt là các bệnh đường hô hấp và bệnh mạn tính.
Quy định về kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu

Quy định về kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu

Bộ trưởng Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư 55/2025/TT-BYT quy định về kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và kê đơn kết hợp thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu với thuốc hóa dược trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2026.
[Infographic] 5 cách chữa viêm thanh quản bằng gừng

[Infographic] 5 cách chữa viêm thanh quản bằng gừng

Gừng là loại gia vị được sử dụng phổ biến. Bên cạnh đó, nguyên liệu này còn là một vị thuốc trong y học cổ truyền, giúp cải thiện nhiều vấn đề về sức khỏe một cách tự nhiên. Cùng tham khảo 5 bài thuốc chữa viêm thanh quản từ gừng.
Cách sử dụng cây ngải cứu trong các bài thuốc chữa bệnh

Cách sử dụng cây ngải cứu trong các bài thuốc chữa bệnh

Ngải cứu không chỉ là loại rau quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày mà còn được xem là một trong những vị thuốc dân gian quan trọng của y học cổ truyền. Từ lâu, ngải cứu đã được sử dụng để điều hòa khí huyết, giảm đau, cầm máu, trừ hàn, đặc biệt hiệu quả với các chứng bệnh liên quan đến nhiễm lạnh và rối loạn khí huyết.
Xem thêm
Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổng kết hoạt động năm 2025, đề ra mục tiêu phát triển vững mạnh trong năm 2026

Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổng kết hoạt động năm 2025, đề ra mục tiêu phát triển vững mạnh trong năm 2026

Thực hiện chương trình công tác năm 2025, Chi hội Nam y tỉnh An Giang đã tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động vào ngày 03/01/2025 tại phường Tân Châu, tỉnh An Giang.
Hội Nam y Việt Nam: Dấu ấn hoạt động năm 2025 và mục tiêu trọng tâm năm 2026

Hội Nam y Việt Nam: Dấu ấn hoạt động năm 2025 và mục tiêu trọng tâm năm 2026

Năm 2025 ghi dấu một giai đoạn hoạt động sôi động, nhiều điểm nhấn của Hội Nam y Việt Nam trong bối cảnh phong trào bảo tồn, phát triển y học cổ truyền và Nam y tiếp tục nhận được sự quan tâm của xã hội.
Viện Nghiên cứu Y Dược học Tuệ Tĩnh: Trang trọng Lễ kỷ niệm 5 năm thành lập và Hội thảo khoa học Kế thừa di sản Đại Danh y Tuệ Tĩnh

Viện Nghiên cứu Y Dược học Tuệ Tĩnh: Trang trọng Lễ kỷ niệm 5 năm thành lập và Hội thảo khoa học Kế thừa di sản Đại Danh y Tuệ Tĩnh

(SKV) - Trong không khí trang trọng và phấn khởi, sáng ngày 21/12 Viện Nghiên cứu Y Dược học Tuệ Tĩnh đã long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 5 năm thành lập gắn với Hội thảo khoa học “Kế thừa, phát huy di sản Đại danh y – Thiền sư Tuệ Tĩnh trong nghiên cứu và phát triển Y Dược học cổ truyền”. Sự kiện là dấu mốc quan trọng, nhìn lại chặng đường hình thành – phát triển của Viện, đồng thời mở ra những định hướng mới cho y dược học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn hội nhập và đổi mới.
Lan tỏa phong trào thi đua khi trí thức, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng đồng hành

Lan tỏa phong trào thi đua khi trí thức, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng đồng hành

Hội nghị Khối thi đua số 7 của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam diễn ra ngày 20/12 tại Hà Nội.
Hội Nam Y Việt Nam và hành trình lan tỏa yêu thương đến 280 hộ đồng bào Rục ở Kim Phú (Quảng Trị)

Hội Nam Y Việt Nam và hành trình lan tỏa yêu thương đến 280 hộ đồng bào Rục ở Kim Phú (Quảng Trị)

Trong hai ngày 12 và 13/12/2025, Hội Nam Y Việt Nam đã thực hiện một hành trình thiện nguyện đặc biệt, mang theo khoảng 20 tấn hàng hóa với tổng trị giá hơn 500 triệu đồng đến với đồng bào Rục tại xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị.
Phiên bản di động