GS.TSKH Đặng Ngọc Ký - người tiên phong xây dựng và phát triển y học nội soi tại Việt Nam

Những thiết bị nội soi đầu tiên ở Việt Nam

GS.TSKH Đặng Ngọc Ký sinh ngày 17 tháng 10 năm 1930 trong một gia đình nghèo ở xã Hoằng Cát, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. 17 tuổi, ông tham gia khóa học sư phạm cao cấp và 19 tuổi trở thành giáo viên toán cấp 3 thuộc Ty giáo dục Thanh Hóa. Nhưng đam mê trở thành bác sĩ để giúp giảm bớt nỗi đau của người dân do chiến tranh và bệnh tật gây ra đã luôn hiện diện trong tâm hồn ông.

Cơ hội đến với ông vào năm 1954, khi tỉnh Thanh Hóa chọn một số cán bộ để đào tạo tại Đại học Y để tăng cường lực lượng y bác sĩ chiến trường. Ông trúng tuyển và tham gia khóa đào tạo bác sĩ. Năm 1959, ông tốt nghiệp và được phân công làm Đội trưởng Đội cấp cứu phòng không không quân, sau đó là Trưởng phòng chuyên môn của Viện Sốt rét Trung ương. Ông cùng các y bác sĩ của viện đã đi đến nhiều chiến trường, cấp cứu và điều trị cho hàng nghìn thương binh và người dân địa phương, để lại ấn tượng về tình yêu và tận tâm của người bác sĩ chiến trường. Thời gian này, ông được kết nạp làm Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tháng 6 năm 1965, ông được cử đi làm Thực tập sinh khoa học ở Trung Quốc. Đến đầu năm 1967, theo yêu cầu về đào tạo bác sĩ trình độ cao ông được cử làm nghiên cứu sinh tại Cộng hòa Dân chủ Đức. Năm 1971, ông bảo vệ luận án Tiến sĩ khoa học chuyên ngành nội soi đạt kết quả xuất sắc và trở thành một trong những tiến sĩ khoa học y học đầu tiên của Việt Nam.

Trong thời gian làm nghiên cứu sinh và sau này làm chuyên gia cho nước bạn, TS. Đặng Ngọc Ký đã trực tiếp thực hiện các kỹ thuật nội soi chẩn đoán, phẫu thuật và các thủ thuật thông tim mạch cho hơn 3.000 bệnh nhân, được các nhà khoa học nước bạn đánh giá cao về trình độ tinh thông kỹ thuật.

Giáo sư Gutz, Giám đốc Bệnh viện đa khoa - Viện Hàn lâm khoa học CHDC Đức nhận định: "Về nội soi, anh Ký, người bạn và người đồng nghiệp quý mến của chúng tôi rất tinh thông kỹ thuật, xác định và chẩn đoán một cách chính xác. Ở lĩnh vực này, anh hoàn toàn là một chuyên gia".

Giáo sư Porstmann, Viện trưởng Viện Tim mạch - Trường Đại học Humboldt - Berlin nhận xét: “Anh Ký là một đồng nghiệp rất chân thành và được mọi người quý mến. Tại đây anh đã nghiên cứu cơ bản phương pháp thông tim mạch, đã tự một mình thực hiện hầu hết các thủ thuật một cách vượt mức và đã có kiến thức rộng lớn chỉ định phương pháp thông tim và thông mạch”.

Một ca phẫu thuật nội soi do GS.TSKH Đặng Ngọc Ký trực tiếp thực hiện

Quá trình nhiều năm khám và chữa bệnh ở Đức, ông đã làm việc tận tụy, chu đáo, chính xác không để xảy ra một tai biến nào. Với những cống hiến cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân Đức, ông được Nhà nước CHDC Đức tặng hai giải thưởng với số tiền tương đương 400 lượng vàng. Số tiền đó quá lớn đối với ông, nhưng điều lạ là ông đã không dành phần nào cho mình. Ông đã dùng toàn bộ số tiền thưởng để mua các thiết bị nội soi dạ dày, đại tràng ống mềm, trực tràng, khí quản, ổ bụng nguồn sáng lạnh, những thiết bị mà thời điểm đó bất kỳ một bệnh viện lớn nào cũng mong muốn có được, mang về nước với ước mơ xây dựng một Trung tâm Nội soi hiện đại cho quê hương. Từ thời điểm đó, ông đã “ký thác” cuộc đời mình cho việc xây dựng và phát triển ngành y học nội soi ở nước ta.

Ý thức trách nhiệm đưa ông tới quyết định năm 1973 rời nước Đức với những điều kiện kinh tế, kỹ thuật, môi trường làm việc hiện đại, tiên tiến để trở về phục vụ đất nước, phục vụ quê hương. Ông đã dùng toàn bộ số tiền thưởng và tiền dành dụm sau nhiều năm làm chuyên gia cho nước bạn để mua các thiết bị nội soi dạ dày, đại tràng ống mềm, trực tràng, khí quản, ổ bụng nguồn sáng lạnh - những thiết bị mà thời điểm đó bất kỳ bệnh viện lớn nào trên thế giới cũng mong muốn có được, mang về nước với mong muốn xây dựng một Trung tâm Nội soi hiện đại cho nước nhà.

Lúc đó kỹ thuật nội soi quá mới, quá “thần kỳ” khiến ngay cả các bác sĩ trong nước cũng thấy vừa khó tin, vừa tò mò háo hức. Thời gian đầu, ông phải mất khá nhiều công sức để giải thích thế nào là nội soi, từng bước xây dựng giáo trình và giảng dạy nội soi cho các y, bác sỹ. Niềm say mê của ông truyền cảm hứng cho nhiều đồng nghiệp và các lứa học trò, họ cùng ông “rồng rắn” vác máy soi đi nhiều nơi trong cả nước, mang những tiến bộ của nội soi để thăm khám và điều trị cho hàng nghìn bệnh nhân. Và ông đánh dấu những mốc đáng nhớ trong lịch sử ngành nội soi Việt Nam khi tháng 11-1973, ông triển khai ca nội soi đầu tiên trong ngành y tế Công an tại Bệnh viện 367 (nay là Bệnh viện 198) và năm 1974 ứng dụng kỹ thuật nội soi lần đầu trong ngành y tế Quân đội tại Viện Quân y 108, Quân y 103, Quân y 354, Bệnh viện phòng không không quân. Năm 1979, với vai trò là thành viên hội chẩn của Ban bảo vệ sức khỏe Trung ương, ông triển khai lần đầu tiên kỹ thuật nội soi tại Bệnh viện Việt Xô.

GS.TSKH Đặng Ngọc Ký trong một lần báo cáo công tác với cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng

Quá trình hình thành viện nội soi quốc gia

Năm 1985, ông hoàn thành hai đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước, có ý nghĩa quan trọng đối với sự ra đời và phát triển ngành nội soi tại Việt Nam: “Dị biến tiền ung thư dạ dày” và “Phương pháp cắt bỏ polyp đại tràng qua ống soi”. Trong văn bản đề nghị giải thưởng quốc gia năm 1985, Hội đồng nghiệm thu hai đề tài đánh giá: “Đây là hai công trình đầu tiên ở nước ta có tầm cỡ khoa học sáng tạo cao, mang tính thời đại, đã được kiểm chứng trong thực tiễn lâm sang với độ chính xác cấp 3 trên cơ sở nhiều phương pháp chẩn đoán hiện đại”.

Năm 1987, một dấu mốc quan trọng trong lĩnh vực y học nội soi tại Việt Nam. Được sự nhất trí và ủng hộ của Hội đồng Bộ trưởng, Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ, Ủy ban khoa học Nhà nước, Bộ trưởng Bộ Nội vụ đã ra quyết định thành lập Trung tâm Nội soi do ông làm giám đốc Hội đồng khoa học của Trung tâm với 82 giáo sư, bác sỹ đầu ngành thuộc nhiều lĩnh vực do GS. Phạm Song - Bộ trưởng Bộ Y tế làm Chủ tịch Hội đồng.

Cũng trong năm đó, dự án đầu tư xây dựng Trung tâm Nội soi do ông khởi xướng đã được phê duyệt đưa vào danh sách viện trợ của Liên hợp quốc và một ngôi nhà 3 tầng khang trang với nhiều trang thiết bị hiện đại đã được xây dựng.

Trong cùng năm, dự án xây dựng Trung tâm Nội soi do ông thành lập được phê duyệt và được Liên hợp quốc hỗ trợ. Từ cơ sở đó, ông đã cùng các đồng nghiệp nghiên cứu, ứng dụng, phát triển nhiều kỹ thuật nội soi hiện đại điều trị cho hàng vạn bệnh nhân, mở nhiều lớp đào tạo bác sỹ chuyên khoa nội soi, hướng dẫn, giúp mở nhiều đơn vị nội soi, khoa nội soi cho các bệnh viện. Ông luôn quán triệt cho cán bộ, nhân viên của mình phương châm phục vụ người bệnh: "Đề cao y đức, phát triển chuyên môn, tận tâm, tận lực".

Năm 1992, nhân dịp tổng kết 5 năm xây dựng và phát triển Trung tâm Nội soi, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công đã đánh giá: “Quá trình xây dựng và phát triển Trung tâm Nội soi của GS.TSKH Đặng Ngọc Ký và tập thể cán bộ nhân viên Trung tâm Nội soi cũng như sự hợp tác đông đảo của giáo sư và chuyên viên các ngành y tế quân dân y đã góp phần cống hiến quan trọng cho sự nghiệp y học nước ta. Đảng và Nhà nước đánh giá cao lòng nhân ái, đức tính cần cù lao động và thành tựu khoa học kỹ thuật của tập thể cán bộ nhân viên Trung tâm Nội soi”.

Năm 1993, trong văn bản gửi các Bộ, ngành, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt đã chỉ thị: “Đây là một ngành khoa học mới, có tác dụng tốt phục vụ yêu cầu bảo vệ sức khỏe của cán bộ nhân dân và lực lượng vũ trang trong cả nước. Ban Tổ chức cán bộ cùng các cơ quan có liên quan nghiên cứu đề nghị của GS.TSKH để giúp cho ngành Nội soi đủ đáp ứng yêu cầu trong nước và từng bước mở rộng quan hệ hợp tác với nước ngoài, làm tờ trình để HĐBT xem xét quyết định”.

Năm 1995, Trung tâm Nội soi Bộ Nội vụ được chuyển sang Bộ Quốc phòng để thành lập Viện Nội soi quân đội, ông được điều động sang giữ chức vụ Viện trưởng. Năm 2000, Viện Nội soi quân đội được chuyển sang trực thuộc Bộ Y tế để xây dựng thành Viện Nội soi quốc gia đúng mong ước của Giáo sư.

Quá trình công tác Giáo sư Đặng Ngọc Ký

Từ tháng 12 năm 1977 đến tháng 12 năm 1980 Chủ nhiệm khoa Bệnh viện 198 Bộ Nội vụ, đồng thời là chuyên viên nội soi cho Viện Quân y 108 và Bệnh viện Hữu nghị Việt Xô.

Từ tháng 1 năm 1981 đến đầu năm 1989: Trưởng phòng Cục Y tế Bộ Nội vụ, đồng thời là chuyên viên cho Bệnh viện Việt Xô và thành viên hội chẩn Ban bảo vệ sức khỏe Trung ương.

Từ năm 1989 đến năm 1995: Phó cục trưởng cục Y tế, đồng thời là Giám đốc Trung tâm Nội soi Bộ Nội vụ, Trưởng đơn vị nội soi Thanh Nhàn, Ủy viện hội đồng Từ điển bách khoa ngành Y tế Việt Nam, Ủy viên thường vụ Ban chấp hành Tổng hội Y dược học Việt Nam.

Từ năm 1995 đến năm 1997 Giám đốc Trung tâm Nội soi Bộ Quốc phòng, Ủy viên thường vụ Ban chấp hành Tổng hội Y dược học Việt Nam.

Từ năm 2000 đến 2007: Công tác tại Cục Quân y Bộ Quốc phòng, Ủy viên Ban chấp hành Tổng hội Y được học Việt Nam.

Thành tích trong giảng dạy và đào tạo: Từ năm 1974 đến 2007, liên tục trực tiếp giảng dạy và bồi dưỡng kỹ thuật nội soi cho các bác sĩ chuyên khoa nội soi sau đại học ở Bệnh viện 367, Viện Quân y 108, Viện Quân y 103 và trung tâm nội soi. Trực tiếp hướng dẫn cho hàng chục học viên cao học và nghiên cứu sinh.

GS.TSKH Đặng Ngọc Ký, nguyên Phó Cục trưởng Cục Y tế giảng dạy kỹ thuật nội soi đại tràng ống mềm

Thành tích nghiên cứu khoa học

Trong suốt cuộc đời gắn bó xây dựng và phát triển ngành nội soi Việt Nam Giáo sư Đặng Ngọc Ký đã hoàn thành 82 công trình nghiên cứu: Trong đó 46 công trình được hoàn thành trong nước, 36 công trình ở nước ngoài, 46 công trình được báo cáo tại các hội nghị khoa học trong và ngoài nước, 36 công trình đăng trong sách báo, tạp chí khoa học chuyên ngành. 11 công trình được Ủy ban khoa học kỹ thuật Nhà nước cấp bản quyền tác giả. 02 đề tài cấp nhà nước và 05 đề tài cấp bộ được nghiệm thu với kết quả xuất sắc.

Tham gia soạn thảo 86 mục từ cho từ điển Bách khoa Việt Nam. Dịch 02 tài liệu cho tổ chức Y tế thế giới. Tất cả các công trình đã hoàn thành đều được đưa vào ứng dụng với kết quả tốt ở nhiều trung tâm y tế trong nước và thế giới.

Thành tích khám chữa bệnh. Đã vận dụng kỹ thuật tiên tiến, khám và điều trị cho hàng chục nghìn bệnh nhân. Đã triển khai các kỹ thuật nội soi đầu tiên tại các Bệnh viện 367 Bộ Nội vụ, Viện Quân y 108... Tham gia hội chẩn và điều trị kịp thời cho nhiều cán bộ cao cấp.

Khen thưởng

Phong chức danh Giáo sư Y học năm 1991.

Được phong tặng thầy thuốc ưu tú năm 1995.

Huy chương vì sức khỏe nhân dân.

Huy chương vì sự nghiệp khoa học và công nghệ.

Huy chương vì sự nghiệp giáo dục và đào tạo.

02 lần được Tổng liên đoàn lao động Việt Nam cấp bằng lao động sáng tạo.

Liên tục nhiều năm liền đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua.

Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng.

Cuộc đời và sự nghiệp của GS.TSKH Đặng Ngọc Ký là một tấm gương xuất sắc về sự đam mê, tận tụy và cống hiến trong việc xây dựng và phát triển lĩnh vực y học nội soi tại Việt Nam. Những nỗ lực và thành tựu nghiên cứu khoa học của ông là bước đệm vững chắc đưa nền y học nội soi Việt Nam nâng tầm thế giới và góp phần vào sự phát triển toàn diện của y tế quốc gia.

Những thành tựu, những cống hiến, những nỗ lực, những hy sinh, những nguyện vọng của GS.TSKH Đặng Ngọc Ký luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho tất cả những ai đang hướng tới sự nghiệp trong lĩnh vực y học và nghiên cứu.