Lạc tiên - Thảo dược giúp xua tan lo âu, mang lại giấc ngủ ngon

Lạc tiên dưới góc nhìn y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, cây lạc tiên (tên dược: Herba Passiflorae) được xếp vào nhóm thảo dược có tác dụng an thần, dưỡng tâm, bình can và thanh nhiệt, thường dùng trong các bài thuốc giúp ổn định hệ thần kinh, cải thiện giấc ngủ, điều hòa tâm - can - tỳ. Sự phối hợp các tính chất của lạc tiên tạo nên một vị thuốc vừa mát, vừa nhẹ, phù hợp với cơ địa người Việt và khí hậu nhiệt đới.

Hoa lạc tiên.

Theo y học cổ truyền, lạc tiên có các đặc điểm và công năng như sau:

• Tính vị: Vị ngọt nhạt, hơi đắng, tính mát.

• Quy kinh: Tâm và can.

Công năng chủ trị theo y học cổ truyền

Dưỡng tâm an thần

Lạc tiên giúp làm dịu thần kinh, trấn tĩnh tâm trí, hỗ trợ điều trị mất ngủ, khó ngủ, ngủ chập chờn, hay giật mình, lo âu, hồi hộp.

Theo y học cổ truyền, chứng “tâm thần bất túc” (tâm khí, tâm âm hư tổn) là nguyên nhân dẫn đến mất ngủ; lạc tiên có tác dụng bổ dưỡng tâm khí, giúp ngủ sâu tự nhiên mà không gây mệt mỏi sau khi thức dậy.

Hoạt huyết điều kinh

Được sử dụng trong một số bài thuốc hỗ trợ điều trị rối loạn kinh nguyệt, đau bụng kinh do khí huyết ứ trệ. Lạc tiên giúp thư can, điều khí, bổ huyết nhẹ.

Thanh nhiệt giải độc

Tính mát của lạc tiên giúp thanh nhiệt cơ thể, nhất là với người bị nhiệt trong, nổi mẩn, mụn nhọt, nóng gan.

Trong dân gian, người ta dùng lạc tiên kết hợp với rau má, rễ tranh, sài đất để tạo nên các bài trà mát gan, giải độc hiệu quả.

Bình can, trấn kinh

Khi gan bị nóng, can khí uất (giận dữ, căng thẳng, stress), dễ gây bốc hỏa, mất ngủ, đau đầu, chóng mặt.

Lạc tiên có thể giúp bình can, làm mềm gan khí, giảm căng thẳng thần kinh. Thường được dùng phối hợp với các vị như câu đằng, bạch thược, hạ khô thảo trong các bài thuốc trị đau đầu do can dương thịnh.

Chống co giật nhẹ, làm dịu thần kinh trẻ em

Lạc tiên được dùng để điều trị chứng “cam tích” hoặc “phong nội động” ở trẻ nhỏ - những biểu hiện như ngủ không yên, quấy khóc về đêm, co giật nhẹ.

Quả lạc tiên.

Bộ phận dùng và cách chế biến

Toàn thân cây lạc tiên, trừ rễ, đều có thể sử dụng làm thuốc.

• Dạng khô: Thường được phơi hoặc sấy khô, bảo quản để hãm trà hoặc sắc uống.

• Dạng tươi: Có thể nấu canh hoặc giã đắp ngoài da.

Một số bài thuốc dân gian từ cây lạc tiên

1. Chữa mất ngủ, lo âu, hồi hộp

• Bài thuốc 1:

Lạc tiên khô 30g, lá vông nem 15g, tâm sen 10g.

Hãm với 500ml nước sôi, uống trong ngày thay trà. Giúp dễ ngủ, giảm lo âu, dùng liên tục trong 2–3 tuần cho hiệu quả rõ rệt.

• Bài thuốc 2 (sắc uống):

Lạc tiên 30g + hoa nhài 5g + táo nhân sao 10g.

Sắc với 600ml nước, còn 250ml, chia 2 lần/ngày. Phù hợp với người mất ngủ mạn tính, giấc ngủ chập chờn.

2. Giải nhiệt, trị nóng trong người, nổi mẩn ngứa

Lạc tiên tươi 100g, rau má 50g, rễ cỏ tranh 20g.

Sắc lấy nước uống mỗi ngày một lần, dùng trong 3–5 ngày. Giúp thanh nhiệt, làm mát gan, giảm mụn nhọt, rôm sảy ở trẻ em.

3. Điều hòa kinh nguyệt (trễ kinh, kinh không đều)

Lạc tiên 30g, ích mẫu 20g, ngải cứu 10g, hương phụ chế 12g.

Sắc nước uống trước kỳ kinh 7 ngày, uống liên tục 5–7 ngày. Giúp điều khí, giảm đau bụng kinh, ổn định chu kỳ.

4. Trẻ em quấy khóc về đêm, ngủ không yên giấc

Lạc tiên khô 15g, cúc tần: 10g, hoa bách hợp 6g.

Sắc lấy 200ml nước, cho trẻ uống 1–2 lần/ngày, dùng trong 3–5 ngày. Giúp làm dịu thần kinh, an thần, đặc biệt phù hợp với trẻ bị “giật mình đêm”.

Lưu ý khi sử dụng lạc tiên

Dù là dược liệu an toàn, lạc tiên vẫn cần dùng đúng liều lượng. Một số lưu ý khi sử dụng:

• Không dùng quá liều: Dùng quá nhiều có thể gây buồn ngủ quá mức, mệt mỏi.

• Không dùng thay thế thuốc điều trị mất ngủ nếu có bệnh nền.

• Phụ nữ mang thai: Cần hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng.

• Không nên dùng kéo dài liên tục trên 1 tháng nếu không có chỉ định.

Lạc tiên - một loài cây mọc hoang ven đường - đã trở thành “thần dược dân gian” giúp con người tìm lại giấc ngủ tự nhiên, sâu và nhẹ nhàng. Việc kết hợp lạc tiên cùng một số dược liệu khác trong các bài trà dưỡng sinh, món ăn bài thuốc không chỉ giúp cải thiện sức khỏe tâm thần mà còn là cách sống chậm, sống xanh trong nhịp sống hiện đại.