Phòng tránh bệnh xương khớp mùa lạnh

Sáng sớm khi nhiệt độ ngoài trời chỉ 10 độ C, bà T.L (65 tuổi, Phúc Lợi, Hà Nội) vẫn đi tập dưỡng sinh ngoài trời. Sau 2 buổi tập trong thời tiết lạnh sâu, bà L. có triệu chứng đau khớp không thể đi lại được. Triệu chứng đau tăng dần, khiến bà phải nằm một chỗ, không thể sinh hoạt được bình thường. Khi nhập viện kiểm tra khớp gối, bà được bác sĩ chẩn đoán bị rách sụn, tràn dịch khớp gối, viêm bao gân do lão hóa của người cao tuổi.

Những ngày qua, căn bệnh thoái hóa hành hạ ông N.T.Q (78 tuổi, Hà Đông, Hà Nội). Lúc nào ông cũng cảm thấy chân tê buốt, khó co duỗi chân bình thường. Mỗi khi thời tiết thay đổi, nhất là những ngày mưa gió, trời chuyển lạnh, khớp gối của ông lại đau nhức, châm chích khó chịu. Nhiều lúc đau quá khiến ông mệt mỏi, chán ăn, đêm nằm thao thức không sao ngủ được.

Điều trị cho bệnh nhân bị cơ xương khớp (Ảnh: BV YHCT Nghệ An)

Theo các chuyên gia y tế, đau nhức xương khớp tăng lên khi trời lạnh là hiện tượng phổ biến, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Khi nhiệt độ giảm, gân cơ có xu hướng co rút, dịch khớp trở nên đặc hơn, khiến khớp khô cứng, kém linh hoạt và dễ đau mỏi. Không khí lạnh cũng làm các đầu mút dây thần kinh trở nên nhạy cảm, khiến người bệnh cảm nhận cơn đau rõ rệt và dữ dội hơn.

Bên cạnh đó, thời tiết lạnh khiến mạch máu co lại, làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng khớp. Khi máu và dịch khớp lưu thông kém, sụn khớp và màng hoạt dịch không được nuôi dưỡng đầy đủ, ma sát giữa các đầu xương tăng lên khi vận động.

Các nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ thấp không trực tiếp gây tổn thương khớp nhưng làm tăng cảm nhận đau, nhất là khi kết hợp với thói quen ít vận động trong mùa đông, khiến các bệnh lý xương khớp mạn tính dễ bùng phát và kéo dài hơn.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Thu Hiền, Khoa Nội Chung, Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, người bệnh xương khớp rất nhạy cảm với thay đổi thời tiết, đặc biệt là nhiệt độ lạnh.

Theo khoa học, nhiệt độ lạnh tác động lên hệ cơ xương khớp khá mạnh mẽ. Lạnh gây co mạch dưới da gây giảm nuôi dưỡng các đầu dây thần kinh; làm tay chân tê bì, nhận cảm kém, rối loạn, dễ tăng cảm giác đau buốt.

Khi lạnh, các khối cơ bị giảm máu tới nuôi dưỡng do lạnh tác động gây căng cơ, co cơ kém dài, run cơ… làm mạch máu bị chèn ép, giảm đàn hồi, giảm lưu lượng máu luân chuyển trong các bó cơ. Vì vậy chuyển hóa trong cơ bị thiếu oxy, sinh ra các chất gây viêm, gây đau, làm tổn thương các sợi cơ.

Khớp xương cũng bị tác động bởi sự co mạch dưới da, giảm nuôi dưỡng, bị các cơ căng cứng lực kéo không đều ở các hướng do thoái hóa vốn có, do căng cơ khi lạnh… làm hệ khớp và xương phải chịu tác động mạnh và ảnh hưởng xấu nhiều, vì vậy cũng gây đau nhức và giảm độ linh hoạt.

Việt Nam, đặc biệt là miền bắc thường có mùa lạnh kéo dài, đôi khi lạnh kèm mưa ẩm và các đợt rét đậm rét hại. Kiểu thời tiết này luôn làm gia tăng bệnh lý của người cao tuổi như: bệnh lý hô hấp, tim mạch, thần kinh, cơ xương khớp, dị ứng miễn dịch, tiêu hóa…

Bác sĩ Hiền khuyến cáo, để hạn chế các tác động xấu lên hệ cơ xương khớp; việc giữ ấm toàn thân, đặc biệt là các chi và vùng đầu cổ là vô cùng quan trọng với người cao tuổi. Để phòng tránh các diễn biến nặng lên của bệnh gây ảnh hưởng đến sức khỏe, sinh hoạt, thời gian và kinh tế của người cao tuổi và gia đình; mọi người cần có tinh thần cảnh giác đề phòng và đối phó với thời tiết khi vừa mới có sự thay đổi.

Để phòng ngừa nguy cơ diễn biến nặng của bệnh, người cao tuổi và gia đình cần chú ý: Không mở cửa sổ, cửa ra vào khi vừa thức dậy, vừa ra khỏi giường, và tránh ra ngoài trời khi chưa mặc ấm, quàng khăn đội mũ đầy đủ làm cơ thể sốc nhiệt, giảm nhiệt độ đột ngột, co thắt mạch não, mạch toàn thân gây đột quỵ, tai biến…

Không tắm và gội đầu, vệ sinh cá nhân với nước lạnh. Phải quấn khăn, lau khô người, tóc hoàn toàn trước khi mặc đồ để hạn chế tình trạng ngấm lạnh gây viêm phổi, đột quỵ, tăng huyết áp, mất nhiệt…

Không uống rượu bia, đồ uống kích thích mạnh như cà phê, trà đậm đặc làm tăng nguy cơ tim mạch, tai biến và giảm cảm giác thèm ăn, táo bón, mất ngủ, căng thẳng…

Tuyệt đối không tự ý dùng thêm các loại thuốc, thực phẩm chức năng không theo chỉ định của bác sĩ để hạn chế ảnh hưởng đến bệnh nền và sức đề kháng gây nguy cơ biến chuyển bệnh nặng, và đặc biệt có thể làm che lấp triệu chứng bệnh của bệnh lý nền hoặc bệnh mới xuất hiện dẫn đến phát hiện chậm tình trạng bệnh, không kịp thời xử trí và điều trị. Cần uống thuốc theo đơn và chỉ dẫn của bác sĩ một cách đầy đủ, đúng hướng dẫn. Tái khám theo hẹn bảo đảm điều trị được liên tục.

Người cao tuổi cần chia sẻ, trao đổi với gia đình, người thân tình trạng sức khỏe của bản thân, những triệu chứng gây khó chịu, các triệu chứng mới xuất hiện…. nhằm kịp thời khám, tư vấn bác sĩ. Tránh tâm lý ngại phiền, ngại rét, ngại di chuyển khi đi khám mà trì hoãn khám bệnh làm chậm phát hiện bệnh và điều trị muộn.