Tác dụng chữa bệnh của quả ô mai

Tác dụng quả ô mai được ứng dụng trong Y Học Cổ Truyền

Ô mai là gì?

Trước hết, cần làm rõ: trong dân gian, từ “ô mai” vừa được dùng để chỉ loại quả mơ đã được sấy khô hoặc chế biến cùng các gia vị như đường, muối, gừng…; vừa được sử dụng để chỉ luôn các sản phẩm quả khô tẩm ướp khác như mận, sấu, me… Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết này, “ô mai” được hiểu đúng nghĩa truyền thống là quả mơ (Prunus mume) được phơi khô và chế biến theo phương pháp Đông y hoặc dân gian.

Trong Đông y, ô mai (ô mai nhục) là vị thuốc được chế biến từ quả mơ tươi, qua các bước như rửa sạch, ngâm muối, phơi hoặc sấy khô. Vị thuốc này đã được ghi nhận trong nhiều sách cổ như “Bản thảo cương mục”, “Danh y biệt lục”, “Trung dược đại từ điển” với nhiều công dụng quý.

Thành phần hóa học của quả ô mai

Quả mơ chứa nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe như:

Acid hữu cơ: acid citric, acid malic, acid succinic – có tác dụng tăng tiết dịch vị, hỗ trợ tiêu hóa.

Vitamin C: giúp tăng cường sức đề kháng.

Polyphenol và flavonoid: chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tế bào.

Các khoáng chất: kali, natri, canxi…

Sau khi được chế biến thành ô mai, một số thành phần bị mất đi (đặc biệt là vitamin C do nhiệt), nhưng các hoạt chất hữu ích như acid hữu cơ và polyphenol vẫn còn, thậm chí cô đặc hơn, giúp phát huy công dụng chữa bệnh.

Tác dụng chữa bệnh của quả ô mai

1. Trị ho, long đờm, đau họng

Đây là công dụng phổ biến nhất và cũng là lý do vì sao nhiều người thường ngậm ô mai khi cảm thấy ngứa họng, ho khan hoặc mất tiếng.

Theo Đông y, ô mai có vị chua, tính ấm, quy vào kinh can, phế, đại tràng. Nó có tác dụng liễm phế (thu liễm phổi), sinh tân chỉ khát (sinh tân dịch, giảm khô họng), được dùng để điều trị ho lâu ngày, ho khan không đờm, viêm họng hạt, mất tiếng.

Cách dùng: có thể ngậm từng miếng ô mai khô, hoặc sắc ô mai với cam thảo, quất, gừng… thành nước uống ngày 2-3 lần.

2. Cầm tiêu chảy mạn tính

Ô mai được coi là “thần dược” trong điều trị tiêu chảy kéo dài, nhất là tiêu chảy do hư hàn, do tỳ vị yếu.

Y học cổ truyền dùng bài thuốc nổi tiếng “Ô mai hoàn”, do Hoa Đà sáng chế, gồm ô mai, hoàng liên, hoàng bá, can khương… có tác dụng trị tiêu chảy mạn tính, đặc biệt là tiêu chảy sáng sớm (ngũ canh tả). Bài thuốc này rất hiệu quả với hội chứng ruột kích thích dạng tiêu chảy.

Ngoài ra, ô mai còn giúp làm se niêm mạc ruột, giảm kích thích đại tràng, nhờ đó cải thiện tình trạng tiêu chảy cấp và mạn.

3. Giảm nôn, buồn nôn do thai nghén

Ô mai là cứu tinh cho nhiều phụ nữ mang thai bị nghén nặng, nôn khan, nôn nhiều lần trong ngày. Vị chua nhẹ của ô mai giúp giảm cảm giác buồn nôn, kích thích vị giác, cải thiện tình trạng chán ăn.

Tuy nhiên, bà bầu nên dùng ô mai nguyên chất, ít muối, ít đường và không chứa phẩm màu, hương liệu để đảm bảo an toàn cho thai nhi.

Ô mai vị thuốc có thể trộn với một số dược liệu trước khi sử dụng

4. Hỗ trợ tiêu hóa, kích thích ăn ngon

Vị chua ngọt của ô mai có tác dụng kích thích tuyến nước bọt, tăng tiết dịch tiêu hóa, từ đó giúp người ăn ngon miệng hơn, cải thiện tình trạng chán ăn, ăn không tiêu, đầy bụng.

Trong Đông y, ô mai được dùng cho những người tỳ vị hư nhược, kém ăn, suy nhược cơ thể, đặc biệt là trẻ em biếng ăn hoặc người mới ốm dậy.

5. Kháng khuẩn, chống oxy hóa

Một số nghiên cứu hiện đại cho thấy chiết xuất từ quả ô mai có tác dụng ức chế vi khuẩn như Helicobacter pylori – vi khuẩn gây viêm loét dạ dày tá tràng.

Các hợp chất chống oxy hóa trong ô mai như flavonoid và polyphenol có khả năng bảo vệ tế bào khỏi tác hại của gốc tự do, giúp làm chậm quá trình lão hóa, bảo vệ gan, tim mạch và hỗ trợ ngăn ngừa ung thư.

6. Làm dịu cơn khát, hỗ trợ điều trị tiểu đường

Ô mai có khả năng sinh tân chỉ khát – tạo nước bọt, giảm cảm giác khô miệng. Người bị tiểu đường, thường hay khát nước, có thể dùng ô mai để làm dịu cơn khát và hỗ trợ ổn định đường huyết.

Tuy nhiên, cần lưu ý chọn ô mai không tẩm đường hoặc có lượng đường rất thấp để tránh tăng đường huyết.

Một số bài thuốc dân gian từ ô mai

Trị ho khan, mất tiếng:

Ngậm ô mai khô với một lát gừng tươi, ngày 3-4 lần.

Hoặc sắc ô mai, cam thảo, quất tươi, củ nén uống nóng.

Tiêu chảy do lạnh bụng:

Sắc ô mai 10g, gừng tươi 5g, cam thảo 3g, chia 2 lần uống trong ngày.

Chữa nghén nôn ở phụ nữ mang thai:

Ăn ô mai ngâm sấu chua ngọt, hoặc ngậm ô mai khô không tẩm gia vị.

Lưu ý khi sử dụng ô mai

Không nên ăn quá nhiều: Do chứa acid hữu cơ, nếu dùng quá mức có thể gây hại dạ dày hoặc làm mòn men răng.

Người bị tăng huyết áp nên tránh ô mai mặn: Do lượng natri cao trong ô mai tẩm muối.

Người tiểu đường nên chọn loại không đường.

Tránh dùng ô mai có phẩm màu, hương liệu hóa học: Nên chọn loại ô mai truyền thống, có nguồn gốc rõ ràng.

Ô mai không chỉ là món ăn vặt hấp dẫn mà còn là một vị thuốc quý trong y học cổ truyền. Với nhiều công dụng như trị ho, hỗ trợ tiêu hóa, cầm tiêu chảy, giảm nôn nghén, ô mai xứng đáng được xem như “dược thiện” – thực phẩm vừa ngon vừa bổ. Tuy nhiên, để phát huy tối đa lợi ích sức khỏe từ quả ô mai, người dùng cần lựa chọn đúng loại, đúng cách và đúng liều lượng.