Thay thế động vật hoang dã trong y học cổ truyền

Các chuyên gia và lương y tại Huế đã và đang tích cực khuyến khích sử dụng các vị thuốc từ cây cỏ, không chỉ vì hiệu quả điều trị mà còn vì lý do đạo đức và pháp luật.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Ngọc Lê (Khoa Y học cổ truyền, Trường đại học Y Dược - Đại học Huế) gợi ý nhiều loại dược liệu thực vật có thể thay thế hiệu quả cho cao hổ cốt trong điều trị bệnh xương khớp, bao gồm: ba kích, cẩu tích, đỗ trọng, tục đoạn, cốt toái bổ, ngưu tất, thổ phục linh và thiên niên kiện.

Các nghiên cứu gần đây đã chứng minh rằng các vị thuốc này có tác dụng giảm đau và cải thiện chức năng vận động cho bệnh nhân viêm quanh khớp vai, hội chứng thắt lưng hông do thoái hóa cột sống và đau vùng cổ gáy.

Lựa chọn thay thế cho các vị thuốc từ động vật hoang dã.

Lương y Phan Tấn Tô, Phó chủ tịch thường trực Hội Đông y TP Huế, cũng chỉ ra những lựa chọn thay thế cho các vị thuốc từ ĐVHD: Thay vì mật gấu để trị tan máu bầm, có thể dùng hạt gấc, xuyên khung, đan sâm, gừng hòa rượu thêm địa liền. Nước chanh, rau má, sắn dây có thể hạ sốt thay cho sừng tê giác.

Ông Tô cho biết Hội Đông y TP Huế đã phổ biến những cây thuốc thay thế cho mật gấu, sừng tê giác, vảy tê tê… và làm thành sổ tay phát cho hội viên và thầy thuốc. "Việc tiếp theo là làm sao để chế phẩm thay thế luôn có sẵn, phục vụ điều trị, phổ biến rộng rãi trong cộng đồng," ông Tô nhấn mạnh.

Lương y Phạm Cao Lĩnh (Phòng khám An Lạc Đường, TP Huế) ủng hộ mạnh mẽ việc sử dụng các loài thực vật vì tính dễ tìm và nguồn gốc rõ ràng. Ông nhấn mạnh nguyên tắc "không dùng đồ giả, không dối bệnh nhân và sự cần thiết của việc tuân thủ pháp luật," đồng thời dẫn lại ý kiến của lương y Tôn Tư Mạo thời nhà Đường: "Cả con người và động vật đều quý trọng mạng sống của mình. Chữa bệnh cho con người bằng cách sử dụng động vật là đi ngược lại nguyên tắc hành y cứu đời. Vì vậy, tôi không dùng sản phẩm động vật trong đơn thuốc của mình”.

Lương y Phan Tấn Tô cũng thừa nhận, việc dùng ĐVHD trước đây đôi khi do thầy thuốc chạy theo thị hiếu, đề xuất của người bệnh hoặc để tạo "sự khác biệt" cho bài thuốc. Tuy nhiên, ông khẳng định: "Một vài người lén lút mài sừng tê giác làm thuốc, khoe là thuốc gia truyền nhưng không biết là giả hay thật, trong khi hành động này là vi phạm pháp luật. Hội đã quán triệt không sử dụng ĐVHD, khuyến khích sử dụng dược liệu thay thế."

Dưới góc độ pháp luật, việc sử dụng ĐVHD để bào chế thuốc đông y sẽ bị xử phạt nghiêm khắc. Ông Lê Ngọc Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm TP Huế, cho hay, những người hành nghề y học cổ truyền nếu kê đơn thuốc có sản phẩm từ ĐVHD trái pháp luật có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, xử lý hình sự, bị đình chỉ hoạt động chế biến từ 6-12 tháng, cấm hành nghề từ 1-5 năm.

Ông Tuấn cũng khẳng định việc buôn bán, tiêu thụ trái phép ĐVHD đã và đang làm suy giảm đa dạng sinh học, phá vỡ cân bằng hệ sinh thái và làm gia tăng nguy cơ tuyệt chủng của nhiều loài động vật quý hiếm. Hoạt động này còn tiếp tay cho các tổ chức tội phạm, gây mất an ninh trật tự và cản trở các nỗ lực bảo vệ môi trường tự nhiên.

"Hiện nhiều người vẫn lầm tưởng về tác dụng bị thổi phồng của các vị thuốc cổ truyền được bào chế có thành phần từ ĐVHD," ông Tuấn nói. Ông kêu gọi người dân cần nhận thức rõ những tác hại của việc tiêu thụ ĐVHD, tuân thủ pháp luật và chung tay bảo vệ hệ sinh thái, sức khỏe cộng đồng.

Để ngăn chặn hành vi tận diệt, săn lùng các loài ĐVHD làm thức ăn và làm thuốc, ông Lê Ngọc Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường công tác quản lý, giám sát, đặt các trạm kiểm soát, tuần tra tại các khu vực có nguy cơ cao xảy ra săn bắt và buôn bán ĐVHD. Đặc biệt, cần có hình thức xử phạt nghiêm khắc hơn nữa đối với hành vi trái phép này.

Việc chuyển hướng sang sử dụng dược liệu thực vật không chỉ là giải pháp tối ưu cho y học cổ truyền mà còn là hành động thiết thực góp phần bảo vệ môi trường và gìn giữ đa dạng sinh học cho thế hệ tương lai.