Kỳ 2: Công dụng – cách dùng và các bài thuốc từ cây bầu đất tím

Bầu đất

1. Công dụng và cách dùng trong đời sống

Cây bầu đất được dùng trước hết như một loại thực phẩm. Phần lá, cành và ngọn non thường được hái để chế biến thành nhiều món ăn đơn giản nhưng giàu dưỡng chất như xào, luộc chấm mắm, trộn dầu giấm hoặc nấu canh cua. Vị ngọt, tính mát của bầu đất khiến những món ăn này trở thành lựa chọn tốt trong những ngày nắng nóng, giúp thanh nhiệt, giải độc cơ thể.

Bên cạnh dạng tươi, bầu đất còn có thể phơi khô để dùng dần. Ở dạng này, cây thường được sử dụng với liều lượng 10–15g mỗi ngày. Nhiều vùng còn kết hợp bầu đất với các loại dược liệu khác trong những bài thuốc dân gian nhằm hỗ trợ trị sốt, thiếu máu, kinh nguyệt không đều, đau mắt đỏ, đái buốt, đái són, đái dầm ở trẻ, sốt phát ban hay lỵ. Nhờ đặc tính mát, lành, dễ dùng, cây được đánh giá là phù hợp với nhiều đối tượng, từ trẻ nhỏ đến người già.

Các bài thuốc tiêu biểu có sử dụng cây bầu đất

2.1. Hỗ trợ ngủ ngon

Một trong những công dụng quen thuộc của bầu đất là giúp cải thiện giấc ngủ. Người dân thường duy trì việc ăn rau bầu đất dưới dạng xào hoặc nấu canh. Việc sử dụng đều đặn được cho là giúp an thần, điều hòa máu huyết và cải thiện chất lượng giấc ngủ, phù hợp với người hay mất ngủ, ngủ chập chờn.

2.2. Hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường

Đối với người mắc bệnh tiểu đường, cách dùng đơn giản nhất là nhai nuốt trực tiếp khoảng 7–9 lá bầu đất vào buổi sáng và buổi chiều. Theo kinh nghiệm dân gian, việc sử dụng đều đặn mỗi ngày giúp kiểm soát đường huyết một cách tự nhiên mà không gây phản ứng phụ.

2.3. Giảm đau mắt

Cách dùng khá đơn giản: rửa sạch lá bầu đất, cho thêm vài hạt muối rồi giã nhỏ và đắp lên mắt bị đau. Nhiều người áp dụng phương pháp này để hỗ trợ giảm khó chịu khi đau mắt đỏ hoặc mắt bị viêm nhẹ.

2.4. Trị đái dắt, đái buốt, đái dầm ở trẻ

Có hai bài thuốc được áp dụng phổ biến:

Bài thuốc 1:

Dùng 80g bầu đất tươi sắc với 700ml nước đến khi còn 200ml, chia làm hai lần uống trong ngày. Kiên trì sử dụng từ 10–15 ngày.

Bài thuốc 2:

Sắc kết hợp 30g bầu đất, 20g mã đề và 20g râu ngô. Mỗi ngày dùng một thang, chia hai lần uống, liệu trình khoảng 10 ngày.

Đối với trẻ đái dầm, nhiều gia đình thường nấu canh bầu đất cho trẻ ăn vào buổi trưa và hạn chế ăn vào buổi tối để giảm tình trạng tiểu đêm.

2.5. Chữa táo bón, kiết lỵ

Giã một nắm bầu đất, hòa với khoảng 100ml nước sôi để nguội rồi chia uống hai lần vào sáng và chiều. Bài thuốc được áp dụng trong 5–6 ngày.

2.6. Hỗ trợ trị viêm phế quản mạn

Nấu canh bầu đất cùng tôm tươi hoặc thịt lợn nạc, ăn thường xuyên để cải thiện triệu chứng của viêm phế quản mạn tính.

2.7. Giảm ho, trị viêm họng

Nhai vài lá bầu đất, ngậm nước và nuốt từ từ để giảm viêm họng, ho gió, ho khan hay ho có đờm.

2.8. Trị khí hư, bạch đới

Kết hợp 20g bầu đất với 15g rễ củ gai sao vàng, 12g kim ngân hoa, 15g cỏ xước và 16g cam thảo đất. Sắc uống mỗi ngày một thang, chia 2–3 lần.