Từng bước chuyển đổi số quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng

(Ảnh minh họa: ĐỖ THOA)

Thông tin trên được Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan nêu rõ trong văn bản trả lời kiến nghị của cử tri thành phố Hà Nội sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI về đề nghị thiết lập hệ thống danh sách và công khai toàn quốc về các cơ sở vi phạm an toàn thực phẩm.

Xây dựng hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 184/NQ-CP ngày 9/7/2026 về phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 7, trong đó có quy định việc xây dựng hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương, từng bước chuyển đổi số công tác quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng.

Hệ thống dự kiến thu thập, cập nhật và quản lý các thông tin phục vụ công tác giám sát, kiểm tra, phân tích nguy cơ, phòng ngừa, ngăn chặn và khắc phục sự cố, đồng thời hỗ trợ truy xuất nguồn gốc thực phẩm lưu thông trên thị trường một cách nhanh chóng, kịp thời.

Dữ liệu về an toàn thực phẩm sẽ được liên thông với dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, dữ liệu sản xuất ban đầu và các dữ liệu có liên quan; đồng thời ứng dụng công nghệ nhận diện điện tử để truy xuất quá trình sản xuất, lưu thông thực phẩm.

Người dân có quyền tiếp cận thông tin về tình trạng vi phạm, sự cố an toàn thực phẩm và danh sách các cơ sở vi phạm an toàn thực phẩm thông qua hệ thống dữ liệu quốc gia thống nhất.

Cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương được phân quyền truy cập để kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc sự cố, phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và xử lý theo quy định.

Với kiến nghị của cử tri đề nghị đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, thời gian qua, cơ quan này thường xuyên tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân về bảo đảm an toàn thực phẩm và phòng, chống thực phẩm giả bằng nhiều hình thức.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, hằng năm, với vai trò là Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, Bộ Y tế ban hành Kế hoạch triển khai Tháng hành động vì an toàn thực phẩm, Kế hoạch hậu kiểm, Kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm Tết Nguyên đán và mùa Lễ hội Xuân cùng các văn bản hướng dẫn có liên quan.

Năm 2026, Tháng hành động vì an toàn thực phẩm được triển khai trên phạm vi cả nước từ ngày 15/4-15/5 với chủ đề “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”. Bộ Y tế đã xây dựng nội dung truyền thông để các bộ, ngành và địa phương triển khai phù hợp với từng nhóm đối tượng, gồm người sản xuất, chế biến, kinh doanh và người tiêu dùng thực phẩm.

Trong thời gian triển khai, các địa phương đã treo 48.274 băng-rôn, khẩu hiệu, pa-nô, áp-phích; in và cấp phát hơn 180.000 tờ rơi, tờ gấp; tổ chức tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh, xe lưu động và tại các khu dân cư, chợ, trung tâm địa phương.

Bộ Y tế thường xuyên đăng tải thông tin cảnh báo về các sản phẩm vi phạm trên Trang thông tin điện tử của Cục An toàn thực phẩm; đồng thời phối hợp các cơ quan thông tấn, báo chí cung cấp thông tin rộng rãi đến người dân, góp phần cập nhật kiến thức và thay đổi hành vi trong lựa chọn, sử dụng thực phẩm.

Đối với thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần hiểu đúng công dụng của sản phẩm, không tin vào các nội dung quảng cáo thổi phồng công dụng như thuốc chữa bệnh.

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Khi có bệnh, người dân cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời.

Trước khi lựa chọn và sử dụng thực phẩm bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng cần tra cứu thông tin về sản phẩm đã được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và Giấy xác nhận nội dung quảng cáo trên Trang thông tin điện tử của Cục An toàn thực phẩm hoặc Cổng dịch vụ công của Bộ Y tế; đồng thời kiểm tra đầy đủ các thông tin trên nhãn sản phẩm, gồm tên sản phẩm, thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng, công dụng, đối tượng sử dụng, hướng dẫn sử dụng, hướng dẫn bảo quản, số tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và thông tin của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về sản phẩm.

Khi tiếp cận quảng cáo thực phẩm trên mạng xã hội, người dân cần lưu ý các dấu hiệu vi phạm như quảng cáo sản phẩm có tác dụng chữa khỏi bệnh; sử dụng hình ảnh, tên, trang phục hoặc ý kiến của bác sĩ, nhân viên y tế để giới thiệu sản phẩm; không thể hiện nội dung cảnh báo “Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”.

Các dấu hiệu nhận biết quảng cáo vi phạm được Cục An toàn thực phẩm thường xuyên hướng dẫn, cảnh báo trên trang thông tin điện tử để người dân tra cứu.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, trong thời gian tới, Bộ Y tế tiếp tục phối hợp các bộ, ngành, địa phương và cơ quan truyền thông đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức, cảnh báo sản phẩm vi phạm; hướng dẫn người tiêu dùng tra cứu thông tin, nhận diện quảng cáo sai phạm và lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc, thông tin rõ ràng, bảo đảm an toàn.

Việc tăng cường kiểm tra, giám sát và cập nhật dữ liệu góp phần phục vụ quản lý, cảnh báo nguy cơ và truy xuất nguồn gốc thực phẩm. (Ảnh: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Tuyên Quang)

Quản lý theo nguy cơ, tăng hậu kiểm và số hóa dữ liệu

Để tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về an toàn thực phẩm, hiện Bộ Y tế đang tiếp thu ý kiến của chuyên gia, tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp để hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), trước khi trình cấp có thẩm quyền. Theo kế hoạch, dự thảo dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026.

Theo đánh giá của Bộ Y tế, sau 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã bộc lộ một số điểm nghẽn như phân công quản lý còn phân mảnh, chưa tiếp cận đầy đủ phương thức quản lý theo rủi ro, hạ tầng dữ liệu số chưa liên thông, quy định về kiểm nghiệm chưa đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Chính vì Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này hướng đến chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, chế biến, lưu thông, phân phối đến tiêu dùng. Đồng thời, cơ quan soạn thảo định hướng tổ chức quản lý theo một đầu mối từ Trung ương đến địa phương, tăng ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu.

Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, dự thảo tập trung hoàn thiện khung chính sách, giải thích thuật ngữ, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và các biện pháp quản lý.

Một trong những điểm mới là bổ sung, cập nhật các thuật ngữ theo Codex, trong đó có các khái niệm về phân tích nguy cơ, đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ, truyền thông nguy cơ và thực phẩm giả.

Về phương thức quản lý, dự thảo kế thừa Luật An toàn thực phẩm năm 2010 nhưng chuyển mạnh sang quản lý theo chuỗi và dựa trên phân tích nguy cơ. Trên cơ sở đó, thực phẩm sẽ được phân nhóm theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý tương ứng.

Dự thảo đưa ra 4 nhóm biện pháp gồm quản lý sản phẩm, quản lý cơ sở, quản lý sự cố an toàn thực phẩm và hậu kiểm. Trong đó, hậu kiểm được quy định rõ hơn theo hướng tăng thanh tra, kiểm tra, lấy mẫu giám sát thị trường và kiểm tra hồ sơ sau công bố.

Đối với sản phẩm, dự thảo tiếp tục duy trì các hình thức đăng ký bản công bố, tự công bố và miễn đăng ký hoặc miễn tự công bố đối với một số nhóm phù hợp.

Cùng với đó, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên thương mại điện tử được siết chặt hơn. Cơ sở kinh doanh phải công khai thông tin pháp lý của sản phẩm, trong khi nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm kiểm soát, xác thực thông tin theo quy định.

Đối với dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến, cơ sở kinh doanh phải công khai tên, địa chỉ, địa điểm hoạt động thực tế và thông tin liên quan an toàn thực phẩm. Nền tảng cũng phải có kênh tiếp nhận phản ánh từ người tiêu dùng, người giao hàng để phục vụ truy xuất và xử lý khi xảy ra sự cố.

Một điểm đáng chú ý khác là đề xuất thay thuật ngữ “kiểm nghiệm” bằng “thử nghiệm” để đồng bộ với pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, nhưng yêu cầu quản lý không thấp hơn quy định hiện hành.

Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Chu Quốc Thịnh, hai trụ cột quan trọng để quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và tổ chức hệ thống quản lý theo một đầu mối.

Cơ sở dữ liệu dự kiến tích hợp thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh, vòng đời sản phẩm, ngộ độc thực phẩm, kết quả thử nghiệm, thanh tra, kiểm tra và các dữ liệu liên quan. Việc số hóa sẽ được thực hiện theo lộ trình và kết nối giữa các bộ, ngành, địa phương.