Xịt xoang Triệu Minh – Bài thuốc từ tình thương và trí tuệ

Nhà sư Thích Đàm Thái

Người thầy áo nâu mang học vị tiến sĩ

Sinh ra trong dòng tộc họ Triệu – một gia đình người Dao có truyền thống bốc thuốc chữa bệnh lâu đời tại Hòa Bình – vùng đất nổi tiếng với kho tàng y học bản địa phong phú. Sư thầy Thích Đàm Thái (thế danh: Triệu Thị Thanh) đã thấm đẫm tri thức y học bản địa từ thuở nhỏ, không chỉ tiếp nối truyền thống chữa bệnh của dòng tộc họ Triệu, sư thầy còn lựa chọn con đường xuất gia nơi cửa Phật từ năm 12 tuổi, đồng thời vươn mình ra thế giới với hành trang là tri thức hiện đại.

Với gần một thập kỷ du học và nghiên cứu tại Trung Quốc, sư thầy không chỉ thành thạo Hán ngữ mà còn là dịch giả của một số tác phẩm về Lịch sử Phật giáo được dịch từ tiếng Hán sang tiếng Việt tiêu biểu như: Trung Quốc thiền tông thông sử; Lịch sử Phật giáo Trung Hoa cận đại. Đặc biệt, sư thầy còn bảo vệ thành công học vị Tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử tại trường Đại học sư phạm Hoa Trung, thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc,Trung Quốc. Với kiến thức uyên bác, sự thông minh, linh hoạt và khả năng kết nối nhuần nhuyễn giữa khoa học hiện đại và y học cổ truyền khiến không ít chuyên gia phải nể phục khi tiếp xúc.

Nhà sư Thích Đàm Thái đang phơi những nguyên liệu cho bài thuốc gia truyền

Từ tình thương trẻ mồ côi đến bài thuốc cho cộng đồng

Trở về nước, sư thầy Thích Đàm Thái hiện đang trụ trì chùa Quang Phúc, phường Thanh Liệt, thành phố Hà Nội. Tại đây, thầy đã cưu mang, nuôi dưỡng gần 30 trẻ em mồ côi, có hoàn cảnh khó khăn, sư chăm lo từ bữa ăn đến sức khỏe như một người mẹ thứ hai. Trong hành trình ấy, sư thầy nhận thấy nhiều trẻ mắc bệnh về tai mũi họng phải dùng kháng sinh kéo dài nhưng bệnh vẫn dai dẳng, tái phát trong đó nhiều em bị các bệnh lý mãn tính về tai – mũi – họng. Qua nhiều năm chứng kiến các em nhỏ phải sử dụng kháng sinh kéo dài nhưng bệnh vẫn tái phát, sư thầy bắt đầu suy nghĩ về hướng chữa trị bằng thảo dược truyền thống của dân tộc mình.

Được sự trao truyền của gia đình họ Triệu từ Hòa Bình – nơi cất giữ những bài thuốc quý, sư thầy sử dụng các vị thuốc hoàn toàn từ thảo dược thiên nhiên để điều trị các bệnh về Tai – Mũi – Họng - Ho cho các bé. Kết quả vượt ngoài mong đợi: Các triệu chứng thuyên giảm rõ rệt, sức khỏe được cải thiện mà không cần phụ thuộc vào tân dược. Từ đó, sư thầy quyết tâm nghiên cứu, cải tiến bài thuốc để đưa vào dạng chế phẩm tiện dụng – và bài thuốc “Xịt xoang Triệu Minh” ra đời, mang tên thân mẫu của thầy, thể hiện lòng hiếu hạnh và sự gìn giữ di sản gia tộc.

Bài thuốc gia truyền bước vào “vùng kiểm chứng” khoa học

Đặc biệt ngày 21/7/2025 vừa qua lần đầu tiên một bài thuốc gia truyền của khu vực Tây Bắc được Sở Y tế Tỉnh Phú Thọ, Hội đồng Chuyên môn tiến hành đánh giá bài bản, khoa học, sau quá trình thẩm định quy định nghiêm ngặt, tác giả đã được Giám đốc Sở Y tế cấp “Giấy chứng nhận người có bài thuốc gia truyền”, trở thành một trong những bài thuốc tiêu biểu được công nhận theo Thông tư số 02/2024/TT-BYT ngày 3/12/2024 của Bộ Y tế Quy định cấp giấy chứng nhận lương y, giấy chứng nhận người bài thuốc gia truyền, giấy chứng nhận người có phương pháp chữa bệnh gia truyền và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;

Bài thuốc gồm 12 loại thảo dược quý như: Hoàng bá nam, Hoàng đằng, Dây đòn gánh, Ngải dại, Cúc áo hoa vàng, Sói rừng, Xương khỉ… các cây thuốc này có sẵn trong tự nhiên và được chính Sư thầy, dòng tộc trồng và bảo tồn tại vườn thuốc của gia đình dòng họ Triệu để lưu giữ nguồn gen dược liệu quý, đồng thời cũng là chủ động được nguồn dược liệu, không phải phụ thuộc vào thiên nhiên.

Theo các tài liệu như Dược điển Quốc gia, sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của GS.TS. Đỗ Tất Lợi, 12 loại thảo dược trong bài thuốc “xịt xoang Triệu Minh” của sư thầy chứa nhiều hoạt chất quý: Flavonoid (quercetin, scutellarin), Palmatin, Berberin, Tanin, Saponin… có tác dụng: Kháng viêm, tiêu mủ; Giảm đau, chống sưng nề; Tái tạo niêm mạc, làm ẩm mũi xoang; Kháng khuẩn, chống oxy hóa tự nhiên. Không chỉ được kế thừa bài bản, bài thuốc còn được kiểm nghiệm độc tính cấp và bán trường diễn tại Labo Đại học Y Hà Nội, chứng minh mức độ an toàn và hiệu quả cao trong hỗ trợ điều trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng, viêm họng, ho, viêm tai giữa – những bệnh lý phổ biến nhưng dai dẳng trong cộng đồng.

Chế phẩm từ bài thuốc gia truyền của nhà sư người dân tộc Dao

Ngọn đèn sáng trong y học cổ truyền dân tộc

Sự thành công của “Xịt xoang Triệu Minh” không chỉ là thành quả cá nhân, mà còn là biểu tượng cho xu hướng kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại, giữa tri thức bản địa với phương pháp khoa học, giữa trái tim từ bi và tư duy nghiên cứu nghiêm túc. Theo thống kê của Hội Đông y tỉnh Hòa Bình (trước khi sáp nhập), toàn tỉnh có tới 156 bài thuốc gia truyền, nhưng mới chỉ có 12 bài thuốc được cấp chứng nhận theo thông tư cũ. Kể từ khi có thông tư mới - thông tư số 02/2024 thì bài thuốc của sư thầy Thích Đàm Thái là bài thuốc đầu tiên của tỉnh Phú Thọ được công nhận, chứng minh cho giá trị thật sự của tri thức dân gian khi được kiểm nghiệm bằng khoa học.

Giữa xã hội ồn ào hôm nay, những con người như sư thầy chính là ánh sáng lặng thầm nhưng bền bỉ, thắp lại niềm tin vào các giá trị cổ truyền – chữa lành không chỉ bệnh tật mà cả tâm hồn. Tên gọi “Triệu Minh” không đơn thuần là một thương hiệu thuốc, mà là lời tưởng niệm xúc động dành cho thân mẫu của sư thầy – người truyền cảm hứng sống và lòng hiếu đạo từ thuở thiếu thời.

Trong từng giọt thuốc là sự tiếp nối của bao thế hệ người Dao, là tâm nguyện gìn giữ cây thuốc bản địa, là tri thức Đông y hòa quyện với chuẩn mực khoa học hiện đại. Giữ gìn y học cổ truyền, suy cho cùng, không chỉ là bảo vệ sức khỏe, mà còn là gìn giữ hồn cốt dân tộc.

Toàn cảnh Hội đồng thẩm định bài thuốc gia truyền “Xịt xoang Triệu Minh”

Một con người – nhiều vai trò – một sứ mệnh chung

Sư thầy Thích Đàm Thái là hình ảnh tiêu biểu cho tinh thần dấn thân vì cộng đồng trong đời sống đương đại. Ở sư thầy hội tụ nhiều vai trò khác nhau, nhưng tất cả đều hướng về một sứ mệnh chung: phụng sự con người bằng tri thức, lòng từ bi và trách nhiệm xã hội.

Là một nhà sư, sư thầy lặng lẽ gieo những hạt mầm từ bi vào tâm hồn những phận đời yếu thế, lấy tinh thần Phật pháp làm điểm tựa cho sự an yên và hướng thiện. Là một người mẹ, sư thầy trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc gần 30 trẻ mồ côi, hoàn cảnh khó khăn, dành cho các em sự chở che, yêu thương không khác gì con ruột. Từ bữa ăn, giấc ngủ đến sức khỏe, học tập, mọi điều nhỏ bé đều được sư thầy chăm chút bằng trách nhiệm và tình thương sâu sắc.

Gia đình tác giả bài thuốc với Hội đồng thẩm định Sở Y tế tỉnh Phú Thọ

Trong vai trò người thầy thuốc, sư thầy là cầu nối bền bỉ giữa tri thức y học cổ truyền dân tộc Dao với đời sống hiện đại. Những bài thuốc nam gia truyền không chỉ được gìn giữ như di sản của dòng tộc, mà còn được nghiên cứu, kiểm chứng và hoàn thiện để phục vụ cộng đồng một cách an toàn, hiệu quả. Song hành với đó, với tư cách là dịch giả, sư thầy đã đóng góp cho Phật giáo Việt Nam nhiều công trình học thuật có giá trị, góp phần lan tỏa tri thức Phật học và văn hóa phương Đông đến đông đảo bạn đọc trong nước.

Đặc biệt, ở vai trò nhà khoa học, sư thầy đã chuyển hóa bài thuốc dân gian thành chế phẩm hiện đại, có cơ sở khoa học rõ ràng, được kiểm nghiệm và công nhận theo quy định chuyên môn. Đây không chỉ là thành quả của tri thức, mà còn là kết tinh của tư duy khoa học nghiêm túc và tinh thần trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng.

Trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy phát triển y học cổ truyền theo hướng bền vững, gắn với khoa học, đổi mới sáng tạo và hội nhập, tinh thần mà bài thuốc “Xịt xoang Triệu Minh” mang lại chính là minh chứng sinh động cho con đường gìn giữ và phát huy di sản y học cổ truyền Việt Nam. Đó không chỉ là câu chuyện của một bài thuốc, mà là câu chuyện của những con người dám kế thừa, dấn thân và thắp sáng tri thức cha ông bằng ngọn đèn khoa học – lặng lẽ nhưng bền bỉ, nhân văn mà sâu sắc./.