Anh túc: Dược liệu bị cấm và tác hại đối với sức khỏe

Đặc điểm cây anh túc

Tên Tiếng Việt: Anh túc xác

Tên khác: Cù túc xác; cây Nàng tiên; A phiến; Trẩu; Phù dung; Oanh túc xác; Ngự mễ xác, cây Thuốc phiện.

Tên khoa học: Fructus Papaveris Deseminatus.

Anh túc là cây thân cỏ, sống hàng năm hoặc 2 năm, cao 0,7 – 1,5m, cây mọc thẳng, ít phân nhánh, thân cây nhẵn, có phủ phấn trắng. Lá mọc so le, ôm vào thân cây, có hình trứng dài 6 – 50cm, rộng 3,5 – 30cm đầu trên nhọn, đầu phía cuống nhọn hoặc hơi hình tim.

Hoa mọc đơn độc ở đầu thân hoặc đầu cành có cuống dài 12 – 14cm, đài hoa có hai lá dài màu xanh, dài 1,5 – 2cm. Tràng gồm 4 cánh hoa, dài 5 – 7cm, màu trắng hoặc hồng hay tím. Mùa hoa thường từ tháng 4 đến tháng 6.

Quả có hình cầu hoặc hình trụ dài 4 – 7cm, có khía dọc. Trong quả chín có rất nhiều hạt nhỏ, màu xám trắng hoặc xám đen. Mùa quả từ tháng 6 đến tháng 8.

Thân cây khi bấm có nhựa mủ màu trắng chảy ra, để lâu chuyển thành màu đen. Quả sau khi khía để lấy nhựa sẽ thấy các vết ngang hoặc vết dọc trên bề mặt quả, sau khi phơi khô hoặc sấy khô gọi là anh túc xác.

Anh túc: Dược liệu bị cấm và tác hại đối với sức khỏe

Tác dụng dược lý của anh túc

Thành phần hoạt chất

Trong Anh túc xác có acid meconic, acid tactric, acid citric, morphin, nacotin, papaverin, papaverrozin.

Quả chín chứa nhiều alkaloid hơn quả non, trong quả chín lượng morphin có thể lên tới hơn 0,5%, vỏ quả chưa chín chỉ chứa 0,02 – 0,05% morphin, nacotin và codein khoảng 0,0113 – 0,0116; vỏ quả chín chỉ chứa 0,018% nacotin và codein 0,028%, codein 0,028%. Trong sáp của vỏ quả chủ yếu gồm este của acid palmitic, acid cerotic và cồn xerylic.

Tuy nhiên các thành phần trên thay đổi tùy theo cách thu hái, nguồn gốc cây Thuốc phiện.

Theo nghiên cứu của tác giả Trần Nguyên Hữu và cộng sự, vỏ quả đã rạch nhựa chứa 0,09% morphin, các alkaloid khác 0,10% ở Mường Lống (Nghệ An).

Ứng dụng trong y học

Theo y học cổ truyền

Anh túc xác được dùng chữa ho lâu ngày không khỏi, tiêu chảy mạn tính.

Theo y học hiện đại

Morphin có tác dụng giảm đau, gây ngủ, gây cảm giác tê mê, sảng khoái, đây là tác dụng dùng giảm đau trong điều trị nhưng cũng chính là nguyên nhân gây nghiện.

Morphin có tác dụng ức chế hô hấp, làm cho trung tâm hô hấp kém nhạy cảm với CO2, kéo dài thời gian thở ra, nên số lần thở trong 1 phút giảm.

Morphin cũng có tác dụng giảm ho do ức chế trực tiếp trung tâm ho ở hành não và một phần cũng do ức chế hô hấp gây nên.

Morphin cũng có tác dụng gây táo bón do làm giãn cơ trơn ruột nhưng lại làm tăng trương lực cơ thắt hậu môn, thức ăn và phân giữ lại lâu trong ruột, nước bị hấp thu phần lớn nên sinh táo bón. Tác dụng này được dùng để điều trị bệnh tiêu chảy mãn tính nặng.

Liều dùng & cách dùng

Ngày 3 – 6g, sắc uống.

Lưu ý: Anh Túc chỉ được sử dụng dưới sự theo dõi của chuyên viên y tế.

Tác dụng dược lý của anh túc

Tác hại của anh túc đối với sức khỏe

Nguy cơ nghiện

Một trong những tác hại lớn nhất của anh túc là nguy cơ nghiện. Việc sử dụng thường xuyên các sản phẩm chứa morphine và codeine có thể dẫn đến sự phát triển của thói quen và nghiện ngập. Người dùng có thể trở nên phụ thuộc vào thuốc, dẫn đến việc cần tăng liều để đạt được hiệu quả tương tự.

Tác dụng phụ

Sử dụng anh túc có thể gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng, bao gồm:

Buồn nôn và nôn: Người dùng thường gặp phải tình trạng buồn nôn và nôn mửa sau khi sử dụng.

Chóng mặt và mệt mỏi: Tác dụng an thần của anh túc có thể dẫn đến cảm giác chóng mặt và mệt mỏi.

Rối loạn tâm lý: Sử dụng lâu dài có thể gây ra các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm và rối loạn tâm thần.

Ảnh hưởng đến hệ hô hấp

Morphine có thể gây ức chế hô hấp, dẫn đến tình trạng khó thở và nguy hiểm đến tính mạng. Điều này đặc biệt nguy hiểm khi sử dụng liều cao hoặc kết hợp với các chất ức chế hô hấp khác như rượu hoặc thuốc an thần.

Tác động đến hệ tiêu hóa

Sử dụng anh túc có thể gây ra táo bón nghiêm trọng do tác động của morphine lên hệ tiêu hóa. Tình trạng này có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe khác như đau bụng và khó chịu.

Nguy cơ sốc phản vệ

Trong một số trường hợp, người dùng có thể gặp phải phản ứng dị ứng nghiêm trọng với các thành phần trong anh túc, dẫn đến sốc phản vệ. Đây là tình trạng nguy hiểm đến tính mạng và cần được can thiệp y tế ngay lập tức.

Tác hại của anh túc đối với sức khỏe

Bài thuốc kinh nghiệm

Bài thuốc trị ho lâu ngày

Anh túc xác bỏ gân màng sau đó nướng cùng với mật ong, tán bột. Mỗi lần uống 2 g với nước pha mật ong.

Bài thuốc trị lao, suyễn, ho lâu năm, mồ hôi tự ra

Anh túc xác 100g, bỏ gân màng và đế, sao với giấm, thêm 20g ô mai. Sau đó tán bột, mỗi lần uống 8g khi đi ngủ.

Bài thuốc trị tiêu chảy không cầm

Anh túc xác 1 cái, ô mai nhục 10 cái, đại táo nhục 10 cái, tất cả đem sắc với 1 chén nước cho đến khi cạn còn 7 phần, uống khi nước sắc còn ấm.

Bài thuốc trị lỵ

Anh túc xác đập dập bỏ núm trên và đế, đem nướng với mật ong cho hơi đỏ, hậu phác bỏ vỏ, ngâm nước cốt gừng qua đêm, sau đó đem nướng, đem anh túc xác và hậu phác đã sơ chế tán thành bột. Mỗi lần dùng 8 – 12g với nước cơm.

Bài thuốc trị lỵ lâu ngày

Anh túc xác đem nướng với giấm, sau đó tán thành bột, trộn với mật ong làm hoàn. Ngày uống 6 – 8g với nước sắc gừng ấm.

Anh túc xác 400g, bỏ màng, chia làm 3 phần: 1 phần sao với giấm, 1 phần sao với mật ong, 1 phần để sống. Tán bột, trộn với mật làm hoàn. Ngày uống 8 – 12g với nước cơm.

Bài thuốc trị xích bạch lỵ ở trẻ nhỏ

Anh túc xác 20g đem sao với giấm, tán nhỏ. Binh lang 20g sao đỏ, nghiền nhỏ. Trộn 2 vị này lại với nhau. Nếu trẻ bị xích lỵ uống chung với mật ong, bạch lỵ uống chung với nang đường.

Anh túc xác 40g đem sao chung Trị trẻ nhỏ bị thổ tả, không muốn ăn uống, bạch lỵvới Trần bì 40g, Kha tử 40g bỏ hạt đem nướng, đều 40g Sa nhân 8g, Chích thảo đều 8g. Tất cả đêm tán bột. Ngày uống 8 – 12g với nước cơm.

Một số lưu ý khi dùng Anh túc

Trẻ em dưới 3 tuổi, những người cơ thể yếu, bị các bệnh gan thận hay các bé gái đang tuổi dậy thì không được sử dụng.

Những bệnh nhân mới bị ho hay bị lỵ cũng không dùng loại dược liệu này.

Anh túc xác là một vị thuốc chữa bệnh, nhưng mọi người không nên tự ý sử dụng, vì có thể dẫn đến việc bị nghiện nếu dùng quá liều.

Anh túc là một dược liệu có tác dụng dược lý mạnh mẽ nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng. Với nguy cơ nghiện, tác dụng phụ và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, anh túc đã bị cấm ở nhiều quốc gia. Việc nâng cao nhận thức về tác hại của anh túc và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Xem thêm: Những Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (TS Đỗ Tất Lợi)