Kiểm soát các yếu tố nguy cơ để phòng bệnh suy thận

Các y, bác sĩ chăm sóc bệnh nhân chạy thận tại Bệnh viện đa khoa Mỹ Đức (thành phố Hà Nội). (Ảnh: THẮNG ĐẠT)

Đáng chú ý, phía sau nguy cơ ấy có thể là những thói quen tưởng rất bình thường như thức khuya, ăn uống thất thường, ít vận động, sử dụng thuốc thiếu kiểm soát và chủ quan với việc kiểm tra sức khỏe. Trong khi đó, bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Đến khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường, chức năng thận có thể đã suy giảm nghiêm trọng.

Mới 20 tuổi, bệnh nhân Phạm Văn Hiếu (xã Mỹ Đức, thành phố Hà Nội) đã mắc suy thận giai đoạn cuối. Suốt 6 năm qua, cuộc sống của Hiếu gắn với những buổi chạy thận tại Bệnh viện đa khoa Mỹ Đức (thành phố Hà Nội). Chia sẻ về sức khỏe và căn bệnh mình mắc phải, Hiếu cho biết: "Trước đây, tôi hay uống nước ngọt, ăn uống thất thường, lúc đó mình còn trẻ nên cũng không nghĩ nhiều đến sức khỏe của bản thân. Đến khi mắc bệnh rồi, sức khỏe xuống rất nhanh. Hiện giờ, trong tuần tôi phải đi chạy thận ba lần, mỗi lần như vậy mất rất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến công việc của người thân rất nhiều. Hiện nay, bệnh đang giai đoạn cuối, hơn một năm nay sức khỏe không cho phép tôi làm được bất cứ việc gì, cho nên mọi sinh hoạt của bản thân đều phải phụ vào lịch chạy thận và sự hỗ trợ của gia đình".

Trong khi đó, bệnh nhân Kiều Hồng Quảng (36 tuổi) quê Ninh Bình không ngờ tuổi trẻ của mình lại có ngày phải gắn với máy chạy thận. Quảng cho biết, những năm đi xuất khẩu lao động, cuộc sống xa gia đình khiến sinh hoạt, ăn uống của bản thân không được điều độ như khi ở trong nước. ''Đến khi sức khỏe suy giảm rõ rệt, trong lần đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe vì xuất huyết tiêu hóa, tôi được bác sĩ chẩn đoán mắc bệnh thận mạn đã tiến triển đến giai đoạn cuối. Khi ấy, tôi mới 30 tuổi''.

“Từ một người đang ở tuổi lao động, giờ đây tôi phải đối mặt với một cuộc sống hoàn toàn khác. Suốt 5 năm qua, việc đến bệnh viện chạy thận định kỳ đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Sức khỏe bản thân ngày càng suy giảm, khả năng lao động hạn chế, những công việc vốn quen thuộc trước đây cũng trở nên khó khăn. Trước đây, tôi đi làm, tự lo cho cuộc sống của mình, nhưng bây giờ thì gần như không làm được gì, cuộc sống của bản thânhoàn toàn phụ thuộc vào gia đình. Với tình yêu thương của gia đình, sự chăm sóc tận tình, chu đáo của các y, bác sĩ tại Bệnh viện đa khoa Mỹ Đức, bản thân tôi luôn có niềm tin, và nghị lực an tâm điều trị căn bệnh này, để kéo dài thêm sự sống”, bệnh nhân Quang chia sẻ.

Bác sĩ Nguyễn Đức Thắng, Phó Trưởng Khoa Hồi sức cấp cứu, phụ trách Đơn nguyên Thận nhân tạo (Bệnh viện đa khoa Mỹ Đức), suy thận ở giới trẻ không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể chất và chất lượng sống, suy thận còn là gánh nặng nặng nề về kinh tế với gia đình người bệnh và toàn xã hội. Theo thống kê của Bộ Y tế, Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn, trong đó khoảng 26 nghìn bệnh nhân đã bước vào giai đoạn cuối, cần lọc máu định kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống.

Nguyên nhân khiến tình trạng bệnh suy thận hoặc mắc bệnh lý về thận tiết niệu có xu hướng gia tăng ở người trẻ có thể kể đến như chế độ ăn uống không điều độ, nhiều đạm; lười vận động dẫn đến rối loạn chuyển hóa lipid, axit uric... Đáng lo ngại, trên thực tế, không ít bạn trẻ hiện nay vẫn duy trì lối sống tiềm ẩn nguy cơ cao như ăn mặn, uống nước ngọt thường xuyên, lạm dụng thuốc giảm đau, dùng thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, thức khuya, ít vận động… Tất cả những thói quen này âm thầm bào mòn chức năng thận, từng ngày một đẩy người trẻ đến gần căn bệnh mạn tính nguy hiểm.

Ngoài ra, nhiều người trẻ cũng chủ quan với các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, không thăm khám và điều trị kiểm soát thường xuyên, khiến nguy cơ tổn thương thận tăng lên theo thời gian. Trong khi đó, bệnh thận thường tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, việc nhận biết dấu hiệu sớm và chủ động thăm khám là vô cùng quan trọng. Người bệnh cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, phù, tiểu đêm nhiều lần, nước tiểu có bọt, đục, hoặc lẫn máu; tăng huyết áp; đau âm ỉ hoặc dữ dội một bên hoặc hai bên...

Thực tế nguy hiểm là nhiều bệnh nhân suy thận mạn không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Các dấu hiệu thường không đặc hiệu, dễ nhầm với bệnh khác. Khi triệu chứng rõ ràng thì bệnh thường đã tiến triển nặng. Cách duy nhất để phát hiện bệnh sớm là kiểm tra định kỳ chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm định kỳ. Tuy nhiên, thói quen khám sức khỏe định kỳ vẫn chưa phổ biến trong giới trẻ. Hầu hết họ chỉ đến bệnh viện khi đã quá mệt mỏi, khi thận đã tổn thương nghiêm trọng.

Để chủ động bảo vệ sức khỏe, người dân cần chủ động kiểm tra chức năng thận để phát hiện sớm và làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận. Người dân nên khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt những người có nguy cơ cao như người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, tăng acid uric máu; người cao tuổi, thừa cân, béo phì; người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường như phù, thay đổi màu sắc hoặc lượng nước tiểu, tiểu đêm nhiều, mệt mỏi kéo dài.

Với người khỏe mạnh, nên duy trì khám sức khỏe tổng quát định kỳ ít nhất mỗi năm một lần. Với những người đã mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, tăng acid uric máu hoặc các bệnh lý có nguy cơ gây tổn thương thận, cần được bác sĩ đánh giá và tầm soát chức năng thận định kỳ, tần suất tùy thuộc tình trạng bệnh và nguy cơ của từng người. Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, acid uric và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa là một trong những giải pháp quan trọng để bảo vệ chức năng thận, hạn chế bệnh tiến triển.

Đặc biệt, người trẻ không nên chủ quan với sức khỏe chỉ vì tuổi còn ít. Cần duy trì chế độ ăn uống hợp lý, hạn chế muối, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có nhiều đường; không hút thuốc, hạn chế rượu bia, tăng cường vận động, ngủ đủ và duy trì cân nặng hợp lý. Việc uống nước cần phù hợp nhu cầu của cơ thể và tình trạng sức khỏe; không nên tự ép uống quá nhiều nước, nhất là ở những người đã mắc bệnh thận hoặc bệnh lý tim mạch. Không nên thường xuyên nhịn tiểu và cần xây dựng thói quen sinh hoạt điều độ.

“Người dân đặc biệt lưu ý không tự ý sử dụng thuốc, nhất là các thuốc có nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng thận khi dùng không đúng chỉ định hoặc kéo dài. Người dân cũng không nên tự mua và sử dụng các sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thuốc Đông y hoặc thuốc không rõ nguồn gốc với tâm lý “thuốc tự nhiên thì an toàn”. Một số sản phẩm có thể chứa thành phần gây độc cho thận hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng", bác sĩ Nguyễn Đức Thắng khuyến cáo.