Mẹo kiểm tra trên da giúp cha mẹ phát hiện dấu hiệu nguy hiểm của bệnh não mô cầu

(Ảnh minh họa: BVCC)

Chuyên gia hướng dẫn cách quan sát, kiểm tra những dấu hiệu bất thường trên cơ thể trẻ để kịp thời đưa trẻ đi cấp cứu.

Ba dấu hiệu bất thường cha mẹ dễ bỏ sót khi trẻ sốt cao

Theo bác sĩ chuyên khoa II Ngô Văn An, chuyên khoa Truyền nhiễm, Phó Trưởng khoa Nội, Bệnh viện đa khoa Medlatec, một trong những nguy hiểm của bệnh não mô cầu là triệu chứng khởi phát dễ bị nhầm lẫn với cúm và các bệnh nhiễm trùng thông thường.

Trong những giờ đầu, trẻ có thể sốt cao đột ngột 39-40 độ C, đau đầu, buồn nôn, nôn hoặc mệt lả. Tuy nhiên, khác với nhiều trường hợp nhiễm virus thông thường, bệnh não mô cầu có thể tiến triển rất nhanh khi vi khuẩn xâm nhập vào máu hoặc gây viêm màng não. Ở thể tối cấp, người bệnh có thể rơi vào tình trạng nguy kịch, thậm chí tử vong trong vòng 24 giờ.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung theo dõi nhiệt độ, cha mẹ cần chú ý những thay đổi bất thường về vận động, tuần hoàn và màu sắc da của trẻ.

Dấu hiệu đầu tiên là đau chân, đau cơ dữ dội, đặc biệt ở vùng bắp chân. Trẻ có thể than đau nhiều, không muốn đứng dậy, khó đi lại hoặc quấy khóc khi cử động chân. Đây có thể là một trong những biểu hiện cảnh báo sớm tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng.

Dấu hiệu thứ hai là bàn tay, bàn chân lạnh bất thường dù trẻ đang sốt cao. Cha mẹ có thể kiểm tra bằng cách chạm nhẹ vào bàn tay, bàn chân của trẻ, đồng thời quan sát tình trạng tỉnh táo, khả năng đáp ứng và mức độ mệt mỏi. Nếu đầu chi lạnh đi kèm biểu hiện bơ phờ, mệt lả hoặc da tái, trẻ cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Dấu hiệu thứ ba là da tái nhợt, nổi vân tím hoặc loang lổ. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng tuần hoàn ngoại vi bất thường. Cha mẹ cần quan sát màu sắc da ở tay, chân và toàn thân, nhất là khi trẻ sốt cao nhưng có biểu hiện mệt bất thường.

Theo bác sĩ An, những dấu hiệu này không đủ để khẳng định trẻ mắc não mô cầu, song có thể cảnh báo tình trạng nhiễm trùng nặng. Khi trẻ xuất hiện các biểu hiện trên, đặc biệt nếu sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Cách kiểm tra chấm xuất huyết bằng cốc thủy tinh

Bên cạnh những thay đổi về vận động và tuần hoàn, cha mẹ cần đặc biệt chú ý các nốt ban bất thường xuất hiện trên da trẻ.

Theo bác sĩ An, ban xuất huyết do bệnh não mô cầu có thể biểu hiện dưới dạng những chấm nhỏ màu đỏ sẫm hoặc tím, đôi khi giống vết bầm. Điểm đáng lưu ý là các nốt này thường không nhạt màu khi chịu áp lực.

Để kiểm tra, cha mẹ có thể sử dụng một chiếc cốc thủy tinh trong suốt, nhẹ nhàng ấn thành cốc lên vùng da có nốt ban và quan sát qua lớp thủy tinh. Nếu nốt ban vẫn giữ nguyên màu đỏ sẫm hoặc tím, không nhạt đi khi ấn, đây có thể là dấu hiệu xuất huyết dưới da.

Phụ huynh cũng có thể dùng hai đầu ngón tay căng nhẹ vùng da có nốt ban. Nếu nốt ban không biến mất hoặc không nhạt màu khi da được kéo căng, cần đặc biệt cảnh giác.

Tuy nhiên, đây chỉ là cách nhận biết dấu hiệu cảnh báo, không phải phương pháp chẩn đoán bệnh não mô cầu tại nhà. Những nốt ban không mất màu khi ấn cũng có thể xuất hiện trong các tình trạng bệnh lý khác.

Nếu trẻ sốt cao, mệt lả và xuất hiện ban không mất màu khi ấn, cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay, không tiếp tục theo dõi tại nhà.

Các chấm xuất huyết có thể xuất hiện ở những vị trí khó quan sát, trong đó có kết mạc mắt. Vì vậy, phụ huynh cần chú ý những thay đổi bất thường trên cơ thể trẻ.

Đặc biệt, bác sĩ An lưu ý, ban xuất huyết có thể xuất hiện muộn hoặc không xuất hiện trong giai đoạn đầu. Do đó, không nên chờ có ban mới đưa trẻ đi khám, bởi bệnh có thể đã diễn biến nghiêm trọng trước khi xuất hiện dấu hiệu này.

Chú ý theo dõi tốc độ chuyển nặng của trẻ

Theo bác sĩ An, yếu tố khiến bệnh não mô cầu đặc biệt nguy hiểm không chỉ nằm ở các triệu chứng ban đầu mà còn ở tốc độ diễn biến của bệnh.

Thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 3-4 ngày, dao động từ 1-10 ngày. Khi bệnh khởi phát, các biểu hiện có thể thay đổi nhanh chóng, từ sốt, đau đầu, mệt mỏi sang tình trạng nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não, rối loạn tuần hoàn hoặc suy đa cơ quan.

Vì vậy, cha mẹ cần chú ý mức độ tỉnh táo và khả năng đáp ứng của trẻ. Những biểu hiện như lơ mơ, khó đánh thức, đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn nhiều, co giật hoặc thở nhanh đều là các dấu hiệu cần được cấp cứu.

Đáng lưu ý, không phải trẻ mắc não mô cầu đều xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình. Một số trường hợp có thể chuyển nặng khi chưa có ban xuất huyết hoặc biểu hiện cứng gáy rõ ràng.

Ngay cả khi được điều trị và cứu sống, bệnh vẫn có thể để lại hậu quả lâu dài. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ, khoảng 1 trong 5 người sống sót sau bệnh não mô cầu có thể gặp di chứng như tổn thương não, mất thính lực, tổn thương thần kinh hoặc phải cắt cụt chi.

Chuyên gia nhấn mạnh, các dấu hiệu như đau chân dữ dội, đầu chi lạnh, da tái hoặc ban xuất huyết không đặc hiệu riêng cho bệnh não mô cầu, nhưng có thể phản ánh tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng cần can thiệp khẩn cấp.

Do đó, khi trẻ sốt cao kèm những thay đổi bất thường về ý thức, vận động, tuần hoàn hoặc màu sắc da, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, thay vì chờ triệu chứng rõ ràng hơn hoặc tự điều trị tại nhà.

Không tự ý sử dụng kháng sinh khi trẻ có dấu hiệu nghi mắc não mô cầu

Bác sĩ An lưu ý, khi trẻ sốt cao, đau đầu, nôn hoặc mệt lả, cha mẹ không nên tự ý mua kháng sinh cho trẻ sử dụng với suy nghĩ điều trị sớm sẽ ngăn bệnh chuyển nặng. Việc dùng kháng sinh không đúng chỉ định có thể gây tác dụng không mong muốn, làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và khiến gia đình chậm đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Đặc biệt, bệnh não mô cầu có thể diễn biến rất nhanh, vì vậy việc tự điều trị tại nhà có nguy cơ làm mất thời gian cấp cứu quý giá. Khi nghi ngờ trẻ mắc bệnh, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và điều trị kịp thời. Nếu bác sĩ nghi ngờ bệnh não mô cầu xâm lấn, kháng sinh cần được sử dụng khẩn trương theo chỉ định chuyên môn, không chờ đầy đủ kết quả xét nghiệm mới bắt đầu điều trị.

Đối với người tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc não mô cầu, kháng sinh dự phòng cũng phải được sử dụng theo chỉ định của cơ quan y tế. Phụ huynh không tự ý cho trẻ uống kháng sinh dự phòng, đồng thời không chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ.