Công dụng và các bài thuốc chữa bệnh từ rau mương

Lưu ý khi sử dụng thuốc y học cổ truyền

TTND.GS.TS Nguyễn Duy Ánh: Người thắp lên niềm hạnh phúc, hy vọng

Rau mương

Tên gọi, danh pháp của rau mương

Tên Tiếng Việt: Rau mương.

Tên khác: Rau mương đất, Rau mương thon, Rau mương nằm, Cỏ Cuốn chiếu, Cây Lức.

Tên khoa học: Ludwigia prostrate - là một loài thực vật có hoa thuộc họ Onagraceae (họ Rau dừa nước/Rau mương).

Rau mương là một loài cây thân thảo sống một năm, mọc đứng hoặc mọc nằm. Thân cây màu xanh lục, dài khoảng 0,4 - 0,6m, phân nhánh nhiều. Nhánh cây màu đỏ và có cạnh, cả cành và thân đều có 4 góc lồi.

Lá cây hình mũi mác dài, dài 2,5 - 7cm, rộng khoảng 0,7 - 1,5cm, màu xanh lục, điểm đỏ. Phiến lá có 1 gân chính và 7 - 8 đôi gân phụ hình lông chim, tỏa ra từ gân chính.

Hoa rau mương nhỏ, màu vàng, mọc đơn độc từ nách lá và không có cuống. Mỗi hoa có 2 lá bắc con hình vảy. Đài hoa dạng ống hình trụ, gồm 4 thùy. Tràng hoa cũng có 4 cánh. Nhị 8, bao phấn hình mắt chim; bầu không cuống, hình trụ.

Quả rau mương nhẵn, dài khoảng 2 - 3cm, hình trụ, hơi phình ra ở đỉnh, chứa nhiều hạt. Hạt Rau mương ẩn sâu và xếp thành một dãy trong ¾ dưới của quả, rời nhau và xếp nhiều dãy ở phần trên.

Người ta dùng toàn cây cả rễ của rau mương để làm thuốc. Nó có thể được thu hái quanh năm, tuy nhiên để làm thuốc thì nên thu hái vào mùa hè thu, chọn lúc tiết trời khô ráo, như thế để đảm bảo chất lượng thuốc được tốt nhất.

Người ta nhổ lấy cả cây đem về, rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô để dùng dần. Lưu ý cất giữ nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp để không làm hư hỏng, ẩm mốc và bạc chất thuốc.

Rau mương có vị nhạt, hơi ngọt, tính mát

Phân bố, thu hái, chế biến

Thế giới: Rau mương là loài cây ưa ẩm. Cây sinh trưởng tại một số nước châu Á như Nhật Bản, Ấn Độ, Triều Tiên, Philippin, Trung Quốc và một số nước châu Mỹ như Brazil,...

Việt Nam: Rau mương thường mọc ở ven các hồ nước, gò ruộng, ngòi nước, bờ đê, ruộng cạn... Cây sinh trưởng nhiều ở các tỉnh miền Trung và Nam Bộ, từ Huế trở vào đến các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Thu hái: Có thể thu hái rau mương quanh năm. Tuy nhiên đối với những cây dùng để làm thuốc thì nên thu hái lúc tiết trời khô ráo vào mùa hè thu.

Chế biến: Nhổ cả cây (bao gồm phần rễ) đem về, rửa sạch, thái nhỏ rồi sấy hoặc phơi khô để dùng dần.

Bảo quản: Cất giữ dược liệu ở nơi thoáng mát, khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp để không bị ẩm mốc, hư hỏng và giảm hàm lượng hoạt chất trong cây.

Thành phần hóa học

Hiện chưa có một công trình nào nghiên cứu về thành phần hóa học cũng như tác dụng dược lý của cây rau mương.

Hoa rau mương nhỏ, màu vàng, mọc đơn độc từ nách lá và không có cuống.

Công dụng của rau mương

Rau mương có vị nhạt, hơi ngọt, tính mát. Theo y học cổ truyền, thường được dùng để điều trị các tình trạng như:

• Thanh nhiệt giải độc.
• Trừ thấp, tiêu thũng.
• Chữa thấp khớp.
• Trị tiêu chảy, tả lỵ và viêm ruột.
• Làm mát máu, tiêu sưng viêm.
• Trị cảm mạo phát sốt.
• Trị viêm hầu họng, viêm lưỡi, viêm amidan.
• Đắp ngoài chữa mụn lở sưng đau.

Ở một số quốc gia khác, người ta còn dùng rau mương để chữa các bệnh như:

• Trị đái tháo đường.
• Tại Ấn Độ, hạt rau mương dùng để trị ho gà; lá được dùng để chữa đau cơ, đau nhức răng; rễ dùng trong trị tả lỵ.
• Tại Trung Quốc, người ta dùng rau mương để chữa viêm ruột thừa cấp, viêm ruột cấp, viêm gan vàng da cấp, viêm hầu họng…

Theo y học hiện đại

Hiện nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu về cây rau mương.

Liều dùng & cách dùng

Dược liệu khô: 10 - 20 g/ngày.

Dược liệu tươi: 30 - 40 g/ngày.

Có thể sắc dược liệu rau mương khô với nước để uống hoặc súc miệng nếu bị viêm miệng lưỡi. Ngoài ra còn có thể giã nát cành lá tươi rồi đắp ngoài.

Tác dụng của cây rau mương giúp điều trị một số bệnh lý

Bài thuốc có sử dụng cây rau mương

Trị bệnh tiểu đường: Chuẩn bị 15g rau mương + 15g chuối hột + 15g dây mây + 10g lá vú sữa tím + 15g lục bình + 10g cam thảo nam + 20g khổ qua. Sau đó, bạn cho các vị thuốc trên vào niêu, thêm vào 3 chén nước, sắc cạn tới khi còn 8 phân thì tắt bếp. Khi dùng, bạn lọc lấy nước thuốc, chia uống 2 lần mỗi ngày vào thời điểm buổi sáng và buổi chiều;

Trị bệnh dạ dày liên quan tới vi khuẩn H.Pylori:

Bài thuốc 1: Bạn sử dụng cây rau mương có hoa vàng, chiều cao trên 1m. Nên rửa sạch, phơi khô dược liệu rồi sao vàng, hạ thổ. Sau đó, bạn sắc dược liệu với nước, uống đều mỗi ngày để giảm triệu chứng đau, khó chịu của bệnh dạ dày;

Bài thuốc 2: Bạn chuẩn bị một ít cây rau mương tươi, đem ngâm với nước muối loãng khoảng 15 phút rồi rửa sạch, để ráo. Tiếp theo, giã nát rau mương với một chút nước lọc, vắt lấy nước cốt rồi chia thành 2 phần để uống trong ngày. Cách này giúp các hoạt chất nhanh chóng được hấp thu vào cơ thể, làm giảm nhanh triệu chứng đau dạ dày và ngăn ngừa bệnh tái phát;

Bài thuốc 3: Bạn chuẩn bị một ít cây rau mương tươi và rượu 45°. Sau đó, bạn rửa sạch rau mương, để ráo nước, cắt thành từng khúc nhỏ, tráng sơ qua với rượu rồi cho vào bình thủy tinh. Tiếp theo, đổ rượu vào sao cho ngập rau mương, đậy kín nắp, bảo quản ở nơi thoáng mát. Sau khoảng 15 ngày, bạn có thể lấy ra sử dụng. Mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần uống khoảng 15ml rượu rau mương. Kiên trì thực hiện sẽ có kết quả tốt;

Trị tiêu chảy, đầy bụng: Bạn chuẩn bị 1 nắm lá cây rau mương, sau đó đem rửa sạch và ngâm với nước muối pha loãng. Tiếp theo, bạn giã nát lá rau mương rồi vắt lấy nước cốt, đem uống là được;

Trị viêm họng, viêm amidan: Bạn hái 1 nắm lá cây rau mương, rửa sạch rồi nhai nuốt với một chút muối. Mỗi ngày bạn nên nhai lá 1 lần vào buổi tối trước khi đi ngủ. Nên sử dụng bài thuốc này cho tới khi triệu chứng bệnh viêm họng, viêm amidan thuyên giảm;

Trị mụn nhọt, áp xe: Bạn lấy một ít lá và thân của cây rau mương, rửa sạch rồi ngâm với nước muối pha loãng trong khoảng 5 - 10 phút. Sau đó, bạn giã nát dược liệu, đắp lên nốt mụn khoảng 10 - 15 phút. Bên cạnh đó, bạn nên kết hợp sắc 30 - 40g cây rau mương sao khô lấy nước uống hằng ngày.

Một số bài thuốc từ cây rau mương

Lưu ý khi sử dụng rau mương

Trong quá trình sử dụng cây rau mương để hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý kể trên, người bệnh nên lưu ý những vấn đề sau:

Không nên tự ý dùng cây rau mương điều trị bất kỳ bệnh lý gì khi chưa tham khảo ý kiến của các bác sĩ y học cổ truyền;

Trước khi dùng rau mương để trị bệnh cần phải sơ chế sạch sẽ và ngâm qua nướng muối loãng để sát khuẩn. Điều này tránh được tình trạng vi khuẩn xâm nhập vào vết thương, khiến tình trạng bệnh càng trở nên nghiêm trọng hơn;

Dù cây rau mương khá lành tính nhưng để đảm bảo an toàn cho sức khỏe thì người bệnh cũng không nên lạm dụng vị thuốc này. Tốt nhất bạn nên sử dụng cây rau mương đúng liều lượng và thời gian khuyến nghị để tránh gặp phải những tác dụng phụ không mong muốn;

Hiệu quả, công dụng cây rau mương mang lại sẽ tùy vào cơ địa, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe của từng bệnh nhân. Do đó, người bệnh cần chú ý không đặt hoàn toàn niềm tin vào loại thảo dược này. Trường hợp sử dụng cây rau mương nhưng không thấy bệnh tình có dấu hiệu tiến triển thì bệnh nhân nên ngưng dùng và đi khám tại bệnh viện.

Những thông tin về công dụng của cây rau mương chỉ mang tính chất tham khảo bởi cho đến nay vẫn chưa có nhiều nghiên cứu về loại thảo mộc này. Do đó, trước khi sử dụng cây rau mương trị bệnh, bệnh nhân cần trao đổi với bác sĩ để xác định hiệu quả của các bài thuốc dân gian./.