Dược liệu Việt Nam: Cần một cuộc “Tái Sinh” từ gốc đến ngọn

Ngành dược liệu Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý lớn. Dù sở hữu kho tàng vô giá với hơn 5.000 loài cây thuốc quý và nền y học cổ truyền phong phú, nước ta vẫn phải nhập khẩu tới 75% lượng dược liệu tiêu thụ mỗi năm, tương đương hàng chục ngàn tấn.

Trong khi đó, người nông dân trồng dược liệu lại thường xuyên đối mặt với tình trạng bấp bênh "được mùa mất giá" hoặc không tìm được đầu ra ổn định.

Chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi kinh nghiệm

Tại Tọa đàm “Thị trường dược liệu Việt Nam – Thực trạng và giải pháp” diễn ra trong khuôn khổ Festival Tinh hoa Đông y Dược Việt Nam 2025, nhiều chuyên gia đã chỉ rõ, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc thiếu cây thuốc mà là thiếu một chiến lược tổ chức sản xuất bài bản và một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, minh bạch.

TS. Phan Thúy Hiền, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu, cho biết nhu cầu dược liệu cả nước vào khoảng 60.000 tấn/năm, nhưng sản xuất trong nước mới chỉ đáp ứng được 25%, phần lớn còn lại phụ thuộc vào nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc.

Thực trạng đáng buồn này tồn tại song song với việc số lượng vùng trồng dược liệu đạt chuẩn GACP (Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu theo khuyến cáo của WHO) còn rất hạn chế và phân bố rời rạc.

GS.TS Nguyễn Văn Nội cũng nhấn mạnh: “Chúng ta không thiếu cây thuốc, mà thiếu cách làm bài bản.” Sự thiếu đồng bộ trong các khâu từ chọn giống, kỹ thuật canh tác, quy trình thu hoạch đến công nghệ bảo quản đã dẫn đến chất lượng dược liệu không ổn định.

Điều này tạo ra rào cản lớn khiến dược liệu Việt khó thâm nhập vào các nhà máy sản xuất dược phẩm, thực phẩm chức năng hiện đại, ngay cả ở thị trường trong nước chứ chưa nói đến xuất khẩu.

Rõ ràng, đã đến lúc ngành dược liệu Việt Nam cần một cuộc “tái sinh” – một sự tổ chức lại toàn diện và đồng bộ từ gốc đến ngọn. Điều này đòi hỏi phải quy hoạch lại vùng trồng, chuẩn hóa giống cây, áp dụng quy trình canh tác, thu hái, bảo quản đạt chuẩn quốc tế (như GACP), đầu tư vào công nghệ chế biến sâu để gia tăng giá trị, và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa người trồng – doanh nghiệp – thị trường tiêu thụ.

Chỉ có như vậy, tiềm năng khổng lồ của "kho báu" dược liệu Việt Nam mới thực sự được đánh thức và phát huy hiệu quả.