Hội chứng rối loạn ăn uống: Nguyên nhân và cách điều trị

Ăn vô độ (binge - eating disorder) là một loại rối loạn ăn uống nghiêm trọng, trong đó người mắc thường xuyên tiêu thụ một lượng thức ăn lớn bất thường và cảm thấy không thể ngừng ăn.

Đa số người bình thường đều từng trải qua những lúc ăn rất nhiều, chẳng hạn như trong các bữa tiệc, buổi kỉ niệm, bữa liên hoan... Nhưng một số người đã vượt qua lằn ranh bình thường, không thể tự kiểm soát được sự ăn uống quá mức của bản thân, để nó diễn ra lặp đi lặp lại, và tiến tới chứng ăn vô độ.

(Ảnh minh họa)

Khi bị mắc chứng ăn vô độ, bản thân người mắc cũng cảm thấy xấu hổ về mức độ ăn của mình và cũng có ý muốn dừng lại, nhưng họ luôn bị một cảm giác thúc bách khiến việc ăn không thể dừng lại, dẫn tới ăn không ngừng. Thật may mắn là có thể can thiệp điều trị với chứng ăn vô độ.

Nguyên nhân gây ra chứng ăn vô độ cho đến hiện nay vẫn chưa được biết rõ, tuy nhiên yếu tố di truyền, các yếu tố sinh học, chế độ ăn kiêng kéo dài và các vấn đề tâm thần có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện chứng ăn vô độ.

Chứng ăn vô độ hay xuất hiện ở nữ giới hơn nam giới. Mặc dù có thể xuất hiện ở bất kỳ ai, ở bất kỳ lứa tuổi nào, nhưng chứng ăn vô độ thường xuất hiện ở cuối tuổi vị thành niên hoặc đầu những năm tuổi 20.

Dấu hiệu của chứng ăn vô độ

- Cân nặng của cơ thể bình thường hoặc trên trung bình một chút nhưng luôn bị ám ảnh về cân nặng

- Lặp đi lặp lại việc ăn vô độ và không thể ngừng ăn

- Tự gây nôn

- Tập thể dục quá mức

- Gặp các vấn đề men răng do thường gây nôn

- Lạm dụng thuốc nhuận tràng, nhu động ruột bị tổn thương

- Mệt mỏi, ít năng lượng

- Thiếu tự tin về bản thân và ngoại hình

- Xuất hiện cảm giác bản thân ăn nhiều, chán ghét bản thân

- Than phiền, chán nản, bận tâm quá mức về cơ thể

Nếu không được điều trị, người mắc chứng ăn vô độ có thể xuất hiện các vấn đề liên quan về thể chất và tâm thần.

Biến chứng của chứng ăn vô độ

Nếu không được điều trị, người mắc chứng ăn vô độ có thể xuất hiện các vấn đề liên quan về thể chất và tâm thần. Chứng ăn vô độ có thể gây ra các biến chứng sau:

• Suy giảm chất lượng cuộc sống.
• Gặp rắc rối trong công việc, tương tác xã hội hoặc đời tư.
• Tách biệt với xã hội.
• Béo phì.
• Các vấn đề sức khỏe liên quan tới béo phì, chẳng hạn các vấn đề về khớp, tim mạch, đái tháo đường type 2, bệnh trào ngược dạ dày thực quản (gastroesophageal reflux disease - GERD), và một số rối loạn hô hấp trong giấc ngủ.

Các rối loạn tâm thần thường có mối liên quan tới chứng ăn vô độ bao gồm:

• Trầm cảm.
• Rối loạn cảm xúc lưỡng cực.
• Rối loạn lo âu.
• Lạm dụng chất gây nghiện.

Cách điều trị chứng ăn vô độ

Tâm lý liệu pháp

Tâm lý liệu pháp sẽ giúp người mắc chứng ăn vô độ (cũng như những người bị rối loạn ăn uống khác) thay đổi thói quen ăn uống, làm giảm số cơn ăn, tái lập và duy trì thói quen ăn uống lành mạnh.

Thuốc điều trị

• Lisdexamfetamine dimesylate (Vyvanse) vốn là thuốc điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý, đã trở thành loại thuốc đầu tiên được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (Food and Drug Administration - FDA) Hoa Kỳ phê chuẩn sử dụng cho những trường hợp người trưởng thành mắc chứng ăn vô độ mức độ trung bình và mức độ nặng, tuy nhiên Vyvanse cũng là một chất kích thích, có thể khiến người sử dụng bị phụ thuộc và lạm dụng. Tác dụng không mong muốn thường thấy của thuốc bao gồm khô miệng và mất ngủ, nhưng những tác dụng không mong muốn nghiêm trọng hơn cũng có thể xảy ra.
• Một số loại thuốc khác có thể sử dụng để làm giảm triệu chứng, ví dụ như:
  • Topiramate (Topamax): là một thuốc chống co giật, tuy nhiên cũng có tác dụng làm giảm số cơn ăn vô độ. Thuốc có khá nhiều tác dụng không mong muốn.
  • Thuốc chống trầm cảm: có thể làm giảm số cơn ăn vô độ dù chưa rõ cơ chế tác dụng.

Kế hoạch giảm cân

Rất nhiều người mắc chứng ăn vô độ có tiền sử giảm cân thất bại. Tuy nhiên kế hoạch giảm cân không nên đặt ra trước khi chứng ăn vô độ đã được điều trị, bởi chế độ ăn giảm cân có thể gây khởi phát các cơn ăn, khiến việc giảm cân không thành công.

Theo ThS.BS Vũ Sơn Tùng, Phó Phòng điều trị Rối loạn cảm xúc và ăn uống, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai: Bệnh nhân ăn uống vô độ tâm thần thường đi khám tại các khoa tiêu hóa, nội tiết, tai mũi họng. Chỉ đến khi cơ thể tổn thương kèm theo các rối loạn tâm thần, bệnh nhân mới đến khám tại Khoa Tâm thần. Rất nhiều người mắc rối loạn ăn uống nhưng bị nhầm thành bệnh khác. Thậm chí có trường hợp được chẩn đoán mắc rối loạn ăn uống nhưng không chịu thừa nhận bản thân mắc chứng bệnh tâm thần này.

Khi gặp các vấn đề rối loạn ăn uống, mọi người nên đi khám chuyên khoa để được tư vấn và điều trị đúng cách. Đặc biệt, bệnh nhân ăn vô độ có các đặc điểm nổi bật: Ăn một lượng thức ăn lớn hơn mọi người và mất kiểm soát đối với việc ăn uống, đồng thời, tự gây nôn, lạm dụng thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu và nhịn ăn từng giai đoạn, tập luyện quá mức. Luôn luôn nghĩ tới việc ăn uống và thèm ăn mãnh liệt.