Kỳ 3: Công dụng và các bài thuốc từ cây cúc tần

Cúc tần

Các thành phần như camphor, borneol, limonen, cineol trong lá cúc tần có khả năng kháng vi khuẩn và vi nấm, đặc biệt khi được pha loãng trong dung môi phù hợp. Nhờ đó, cúc tần được đánh giá có tiềm năng trong hỗ trợ điều trị các bệnh nhiễm khuẩn thông thường. Rễ cúc tần chứa hoạt chất có thể ức chế tác nhân gây sưng phù khớp, trong khi β-sitosterol và stigmasterol được ghi nhận với tác dụng hỗ trợ điều trị tiểu đường và trung hòa nọc độc của một số loài rắn theo kinh nghiệm dân gian.

Từ những đặc tính này, cúc tần đã được đưa vào nhiều bài thuốc dân gian truyền lại qua nhiều thế hệ. Một trong những bài thuốc phổ biến nhất là chữa cảm sốt và nhức đầu. Người dân thường dùng 8g lá cúc tần kết hợp với lá sả và lá chanh, sắc uống khi còn ấm. Phần bã được dùng để xông hơi, giúp mở lỗ chân lông và giảm nhanh triệu chứng cảm lạnh. Ở một số địa phương, lá bàng và lá hương nhu cũng được kết hợp cùng cúc tần để tăng hiệu quả trị cảm.

Trong điều trị đau mỏi lưng, thân cúc tần được rửa sạch, giã nát rồi trộn với một ít rượu trắng, sao nóng và đắp lên vùng đau. Hơi ấm cùng tinh dầu giúp thư giãn cơ, kích thích tuần hoàn và giảm nhức mỏi. Bài thuốc này rất phổ biến ở vùng nông thôn do hiệu quả nhanh và cách làm đơn giản.

Với bệnh thấp khớp, rễ cúc tần thường được kết hợp với đinh lăng, dây cam thảo, rễ trinh nữ và rễ bưởi bung. Tất cả đem sắc lấy nước uống trong khoảng một tuần. Sự phối hợp các dược liệu có tác dụng hoạt huyết, giảm viêm giúp cải thiện cứng khớp và đau nhức.

Trong trường hợp viêm phế quản, cúc tần được dùng bằng cách nấu cháo. Gạo, gừng tươi, thịt nạc và cúc tần được ninh nhuyễn, ăn nóng khi đói trong ba ngày liên tục. Món cháo này có tác dụng tiêu đờm, ấm phổi và tăng sức đề kháng.

Ngoài ra, lá cúc tần giã nát đắp ngoài da là cách chữa bầm tím do chấn thương được áp dụng rộng rãi. Với bệnh hen suyễn, người dân chọn phần non của cúc tần và rau muống, giã lọc lấy nước uống trong vòng một tháng để hỗ trợ giảm cơn hen theo kinh nghiệm dân gian.

Cúc tần cũng xuất hiện trong các bài thuốc giảm căng thẳng. Hỗn hợp đu đủ, hoa cúc trắng, cúc tần và óc lợn được ninh thành món ăn, dùng 2 lần mỗi ngày giúp an thần và phục hồi sức khỏe. Một bài thuốc khác là hỗ trợ điều trị bệnh trĩ bằng cách xông và ngâm hậu môn với nước nấu từ lá lốt, lá sung, lá ngải cứu, lá cúc tần và nghệ tươi. Phương pháp này được duy trì từ 3 tuần đến 2 tháng tùy mức độ.

Ngoài ra, cúc tần còn được dùng để chữa bí tiểu bằng cách sắc lá uống thay nước lọc và hỗ trợ tiêu hóa bằng cách ăn sống một nắm lá sau bữa ăn chính.

Mặc dù có nhiều công dụng, hiệu quả của cúc tần vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm dân gian, chưa được khoa học chứng minh đầy đủ. Vì vậy, người bệnh nên tham khảo ý kiến thầy thuốc Đông y trước khi áp dụng để đảm bảo an toàn và phù hợp với tình trạng sức khỏe.