Lý do ăn thanh đạm vẫn có nguy cơ mỡ máu cao

Theo điều dưỡng Nguyễn Thị Thu Hằng, khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), rối loạn lipid máu là bệnh lý diễn tiến âm thầm, liên quan trực tiếp đến chế độ dinh dưỡng và lối sống. Dù ăn chay được xem là một lối sống lành mạnh, giúp thanh lọc cơ thể, nhưng nếu không thực hiện đúng cách, người ăn chay vẫn có nguy cơ cao mắc mỡ máu.

Một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến mỡ máu cao là thói quen tiêu thụ đường phụ gia từ các loại thực phẩm như trà sữa, bánh kẹo, nước ngọt. Lượng đường tự do dư thừa khiến triglycerid trong máu tăng cao, thúc đẩy béo phì và rối loạn chuyển hóa. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo người trưởng thành không nên nạp quá 50 g đường tự do mỗi ngày và mức lý tưởng là dưới 25 g. Việc kiểm soát lượng đường này là yếu tố quan trọng để giảm nguy cơ mỡ máu.

Tinh bột tinh luyện như cơm trắng, bún, phở, bánh mì là những thực phẩm thường xuyên xuất hiện trong bữa ăn của người Việt. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều các loại thực phẩm này khiến cơ thể dư thừa đường, dẫn đến việc đường chuyển hóa thành chất béo. Điều này làm tăng nguy cơ mỡ máu. Thay thế tinh bột tinh luyện bằng các loại thực phẩm như gạo lứt, yến mạch, khoai lang hoặc ngũ cốc nguyên hạt sẽ giúp cân bằng dinh dưỡng và giảm nguy cơ.

Lý do ăn thanh đạm vẫn có nguy cơ mỡ máu cao

Thực phẩm chay công nghiệp như giò chay, xúc xích chay hay lạp xưởng chay thường được làm từ tinh bột tinh chế, dầu cọ, dầu dừa và nhiều phụ gia. Việc sử dụng thường xuyên các loại thực phẩm này có thể làm tăng cholesterol xấu trong cơ thể. Điều dưỡng Hằng nhấn mạnh rằng ăn chay lành mạnh cần ưu tiên thực phẩm tươi và ít chế biến thay vì thực phẩm công nghiệp.

Dầu thực vật thường được đánh giá là tốt hơn mỡ động vật, nhưng nếu chiên đi chiên lại hoặc đun quá nóng, dầu sẽ tạo ra các chất béo có hại. Đặc biệt, dầu dừa và dầu cọ chứa nhiều chất béo bão hòa, làm tăng LDL-cholesterol (loại cholesterol xấu). Để bảo vệ sức khỏe tim mạch, cần lựa chọn các loại dầu tốt hơn như dầu ô liu hoặc dầu hạt cải.

Người ăn chay thuần thường có nguy cơ thiếu hụt một số dưỡng chất quan trọng như vitamin B12 và Omega-3. Đây là hai dưỡng chất cần thiết cho sức khỏe tim mạch và quá trình chuyển hóa lipid trong cơ thể. Khẩu phần ăn thiếu rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt cũng khiến cholesterol xấu dễ tích tụ hơn.

Không chỉ chế độ ăn uống mà lối sống ít vận động cũng góp phần làm tăng nguy cơ mỡ máu cao. Dù ăn uống thanh đạm nhưng nếu không duy trì hoạt động thể chất đều đặn, cơ thể vẫn dễ dàng tích tụ chất béo. Ngoài ra, những người thừa cân, thường xuyên ăn đồ chiên rán, thức ăn nhanh hoặc có bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp cũng thuộc nhóm nguy cơ cao.

Để kiểm soát mỡ máu hiệu quả, nhiều chuyên gia khuyến nghị áp dụng chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension). Đây là chế độ ăn uống được thiết kế để giảm huyết áp và cải thiện sức khỏe tim mạch. Chế độ DASH tập trung vào việc:

- Tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.

- Ưu tiên protein từ đậu, hạt và đậu nành.

- Hạn chế chất béo bão hòa, muối và đường tinh luyện.

Người ăn chay có thể áp dụng chế độ này bằng cách thay thế cơm trắng bằng gạo lứt, bổ sung một nắm hạt mỗi ngày và sử dụng dầu ô liu hoặc dầu hạt cải thay cho dầu dừa và dầu cọ.

Điều dưỡng Nguyễn Thị Thu Hằng khuyến cáo rằng mọi người nên xét nghiệm máu định kỳ 3-5 năm một lần để theo dõi tình trạng lipid máu. Đặc biệt, nhóm nguy cơ cao cần kiểm tra thường xuyên hơn để phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe. Ngoài ra, việc duy trì lối sống năng động và cân bằng dinh dưỡng là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Mỡ máu cao không chỉ là vấn đề của những người ăn uống không lành mạnh mà còn có thể xảy ra ở những người duy trì chế độ ăn thanh đạm hoặc ăn chay. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu biết đúng về dinh dưỡng và lối sống. Chỉ khi kết hợp giữa chế độ ăn hợp lý, vận động thường xuyên và theo dõi sức khỏe định kỳ, chúng ta mới có thể kiểm soát hiệu quả tình trạng mỡ máu cao và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.