Ngải cứu – Thảo dược quen thuộc và những điều cần biết

Ngải cứu có thân màu trắng bạc hoặc xanh bạc, lá xanh pha vàng và hoa dạng búp nhỏ, màu vàng nhạt. Trong y học cổ truyền, hầu hết các bộ phận của cây đều được sử dụng để chế biến thuốc, từ thân, lá cho đến hoa.

Lịch sử còn ghi nhận ngải cứu là nguyên liệu tạo ra rượu absinthe – loại đồ uống nổi tiếng ở Pháp thế kỷ 19, từng được nhiều nghệ sĩ yêu thích như danh họa Vincent Van Gogh. Do lo ngại về tác dụng phụ, ngải cứu từng bị cấm tại Hoa Kỳ hơn nửa thế kỷ (1912–2007), nhưng hiện đã được cho phép sử dụng trở lại.

2. Thành phần và đặc tính hóa học

Ngải cứu chứa nhiều hợp chất thực vật, trong đó nổi bật là thujone – tồn tại dưới hai dạng alpha và beta. Alpha thujone có độc tính cao hơn và là thành phần chính. Chất này tác động đến não bộ thông qua ức chế GABA – chất dẫn truyền thần kinh giúp ổn định hoạt động thần kinh.

Ngoài thujone, ngải cứu còn chứa chamazulene – hợp chất chống oxy hóa mạnh, và artemisinin – hoạt chất kháng viêm. Tùy vào cách chế biến (trà, dầu, rượu thuốc…), nồng độ các hoạt chất này sẽ khác nhau.

Lưu ý: liều cao thujone có thể gây co giật, rối loạn thần kinh và nguy hiểm đến tính mạng.

Rau ngải cứu

3. Lợi ích và công dụng

3.1. Giảm đau, kháng viêm

Ngải cứu có đặc tính giảm đau và chống viêm, được ứng dụng trong điều trị đau nhức xương khớp. Nghiên cứu cho thấy, dùng thuốc mỡ chứa 3% ngải cứu bôi 3 lần/ngày trong 4 tuần giúp cải thiện đáng kể triệu chứng viêm khớp gối. Tuy nhiên, không nên bôi trực tiếp lá tươi lên da vì có thể gây bỏng rát.

3.2. Chống ký sinh trùng

Từ thời Ai Cập cổ đại, ngải cứu đã được dùng để trị nhiễm giun sán đường tiêu hóa. Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy khả năng tiêu diệt sán dây và ký sinh trùng khác, nhưng cần thêm nghiên cứu để xác nhận tác dụng này trên người.

3.3. Chống oxy hóa

Chamazulene trong ngải cứu giúp chống lại stress oxy hóa – nguyên nhân dẫn tới nhiều bệnh mạn tính như ung thư, tim mạch, Alzheimer. Tuy nhiên, tác dụng này mới được ghi nhận ở mức nghiên cứu sơ bộ.

3.4. Hỗ trợ bệnh Crohn

Artemisinin có trong ngải cứu ức chế các cytokine gây viêm, từ đó giúp giảm triệu chứng viêm ruột mạn tính như bệnh Crohn. Một nghiên cứu trên 40 bệnh nhân cho thấy, dùng 500 mg ngải cứu 3 lần/ngày giúp giảm triệu chứng và giảm nhu cầu dùng thuốc corticoid. Dù vậy, đây vẫn chỉ là kết quả bước đầu.

Rau ngải cứu

4. Liều lượng và mức độ an toàn

Hiện chưa có khuyến cáo liều chuẩn cho ngải cứu. Nhiều quốc gia áp dụng giới hạn hàm lượng thujone nhằm đảm bảo an toàn:

EU: tối đa 0,5 mg/kg thực phẩm và 35 mg/kg đối với đồ uống có cồn.

Hoa Kỳ: dưới 10 ppm thujone trong sản phẩm. Trà và chiết xuất ngải cứu chưa được FDA cấp phép chính thức. Người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

5. Lưu ý và tác dụng phụ

Không nên dùng ngải cứu nếu bạn:

Đang mang thai hoặc cho con bú (có nguy cơ gây sảy thai).

Bị động kinh hoặc bệnh thần kinh (dễ khởi phát cơn co giật).

Mắc bệnh tim và đang dùng thuốc chống đông (tăng nguy cơ chảy máu).

Bị bệnh thận (có thể gây độc cho thận).

Dị ứng với các loài thuộc họ Cúc.

Tác dụng phụ có thể gặp:

Buồn nôn, nôn, rối loạn tiêu hóa.

Co giật, chóng mặt, suy thận (nếu dùng quá liều).

Bỏng rát khi bôi trực tiếp lá tươi lên da.

Không nên dùng ngải cứu liên tục quá 4 tuần vì chưa có dữ liệu an toàn khi sử dụng lâu dài.

Ngải cứu là thảo dược quen thuộc, mang nhiều lợi ích như giảm đau, kháng viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ tiêu diệt ký sinh trùng. Tuy nhiên, hoạt chất thujone trong cây cũng tiềm ẩn nguy cơ gây độc nếu dùng quá liều hoặc sai cách.

Việc sử dụng ngải cứu nên dựa trên hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế, đặc biệt với những người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị. Khi được dùng đúng liều và đúng thời điểm, ngải cứu có thể là một “vị thuốc” hữu ích trong việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe.