Những thực phẩm chứa xyanua có trong bữa ăn hàng ngày

Xyanua là gì?

Xyanua (hay Cyanide) là một chất độc hoá học có tác động cực nhanh và mạnh, có thể gây tử vong khi tiếp xúc với một lượng rất nhỏ của chất độc này. Cấu tạo xyanua có chứa nhóm cyano (C≡N). Xyanua tồn tại trong tự nhiên dưới dạng hợp chất khác nhau, thường gặp như hydro xyanua (HCN) hoặc xyanogen clorua (CNCl) ở dạng lỏng, khí hay natri xyanua (NaCN), Kali xyanua (KCN) ở dạng rắn, và tất cả các dạng trên đều có độc tính rất cao.

Mùi vị của xyanua được mô tả khá giống vị của hạt hạnh nhân, và khi ở nồng độ thấp, có thể không cảm nhận được mùi vị gì, đây cũng là nguyên nhân dẫn đến dễ dàng đầu độc bằng xyanua, mà khó có thể nhận biết được sự tồn tại của nó.

Xyanua ẩn mình trong nhiều loại thực phẩm mà chúng ta thường coi là an toàn. Một số loại thực vật tiêu biểu như khoai mì, măng, hạt quả táo, anh đào hay hạnh nhân đắng. Những thực phẩm này chứa glycoside amygdalin, một hợp chất mà khi đi vào cơ thể con người và bị phân hủy, sẽ phóng thích ra xyanua.

Những thực phẩm chứa xyanua có trong bữa ăn hàng ngày

Măng

Măng có thể chứa xyanua gây hại cho sức khỏe. Theo một nghiên cứu, ba loại măng phổ biến, măng trắng, măng trắng ngâm nước nửa ngày và măng vàng đều cho thấy hàm lượng xyanua đáng báo động.

Mặc dù việc ngâm nước có thể giúp giảm bớt hàm lượng xyanua, nhưng quá trình này không hoàn toàn loại bỏ được chất độc. Đặc biệt, khi măng tiếp xúc với nước lâu, xyanua có thể tạo thành hợp chất nguy hiểm với các enzyme hoặc chất trong ruột, dẫn đến nguy cơ ngộ độc cấp tính, điều này đặc biệt nguy hiểm nếu không được xử lý đúng cách.

Trước khi chế biến bất kỳ món ăn nào với măng, cần rửa kỹ, ngâm nước nhiều giờ và luộc qua 1-2 lần để giảm nguy cơ ngộ độc để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Măng có thể chứa xyanua gây hại cho sức khỏe.

Sắn

Sắn có chứa một lượng cyanogenic glycosides, một hợp chất tự nhiên có thể chuyển hóa thành xyanua khi ăn phải. Hàm lượng cyanogenic glycosides cao nhất tập trung ở vỏ sắn, phần xơ và hai đầu củ sắn. Do đó, việc gọt vỏ kỹ, bỏ hai đầu củ và phần xơ là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ ngộ độc.

Các giống sắn hiện nay đã được lai tạo để giảm hàm lượng cyanogenic glycosides nhưng việc sơ chế và chế biến đúng cách vẫn là rất quan trọng. Để đảm bảo an toàn và tránh ngộ độc, bạn nên ngâm sắn trong nước vài giờ trước khi chế biến và luộc sắn kỹ có thể giúp loại bỏ một phần đáng kể cyanogenic glycosides. Bên cạnh đó, nên tránh quá nhiều sắn trong một bữa ăn vì điều này có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc.

Sắn có chứa một lượng cyanogenic glycosides, một hợp chất tự nhiên có thể chuyển hóa thành xyanua khi ăn phải.

Hạt táo

Hạt táo có chứa amygdalin, một chất khi tiếp xúc với axit dạ dày sẽ giải phóng xyanua, một chất cực độc. Ăn một lượng nhỏ hạt táo có thể gây mệt mỏi, co giật, chóng mặt, buồn nôn hoặc bất tỉnh. Tuy nhiên, tiêu thụ quá nhiều có thể dẫn đến tử vong.

Mặc dù vậy, hạt táo được bao bọc bởi một lớp vỏ bảo vệ, ngăn chặn xyanua giải phóng vào cơ thể nên nếu vô tình nuốt phải vài hạt sẽ không gây hại. Song, với trường hợp ăn khoảng 20-25 hạt đã nhai kỹ có thể gây ngộ độc xyanua, ảnh hưởng đến não bộ, hệ tuần hoàn và thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Ngộ độc xyanua là một tình trạng nguy hiểm có thể gây tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Việc tuân thủ các biện pháp phòng ngừa an toàn thực phẩm, chế biến và bảo quản thực phẩm đúng cách là chìa khóa để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi nguy cơ ngộ độc xyanua.

Ăn một lượng nhỏ hạt táo có thể gây mệt mỏi, co giật, chóng mặt, buồn nôn hoặc bất tỉnh.

Hạt cherry

Theo nghiên cứu, hạt cherry lọt top những thực phẩm độc gây chết người nếu ăn không đúng cách. Trong hạt cherry có chứa cyanogenic, qua quá trình nhai sẽ được chuyển thành amygdalin – dấu vết của chất độc xyanua. Đây là một trong những chất độc gây tác động trực tiếp đến hệ hô hấp và dẫn đến tử vong nếu ăn phải.

Do đó, các chuyên gia khuyến cáo rằng khi ăn quả cherry, bạn tuyệt đối không được nhai hay nuốt hạt. Nếu ăn phải, bạn sẽ có nguy cơ gặp phải các triệu chứng ngộ độc, bao gồm:

Ngộ độc nhẹ: Đau đầu, nóng lưỡi, đau bụng, chóng mặt, kích thích và thở nhanh sâu.

Ngộ độc trung bình: Hôn mê, rối loạn ý thức, tụt huyết áp, ngừng thở hoặc co giật.

Ngộ độc nặng: Đau tức ngực, mạch chậm, rối loạn huyết động, ngừng tuần hoàn hoặc tử vong sau khi ăn.

Theo nghiên cứu, hạt cherry lọt top những thực phẩm độc gây chết người nếu ăn không đúng cách.

Hạnh nhân đắng

Hạnh nhân là một trong những loại hạt thông dụng nhất trên thế giới. Tuy nhiên, thực tế hạnh nhân lại là một trong những thực phẩm gây ngộ độc đáng chú ý. Đặc biệt, hạnh nhân đắng có chứa glycoside amygdalin – một hợp chất hoá học có khả năng biến đổi thành xyanua khi được tiêu thụ vào cơ thể.

Nhiều nghiên cứu cho thấy khi ăn từ 6 – 10 quả hạnh nhân đắng có thể đủ để gây ra các triệu chứng ngộ độc nghiêm trọng đối với một người trưởng thành. Nếu ăn từ 50 quả hạnh nhân đắng trở lên có thể dẫn đến ngộ độc chết người. Tốt nhất bạn nên chọn tiêu thụ hạnh nhân ngọt mặc dù chúng cũng chứa amygdalin, tuy nhiên an toàn hơn khi sử dụng vì hàm lượng chất này thấp hơn tới 1000 lần so với hạnh nhân đắng.

Hạnh nhân đắng có chứa glycoside amygdalin – một hợp chất hoá học có khả năng biến đổi thành xyanua khi được tiêu thụ vào cơ thể.

Triệu chứng khi tiếp xúc với chất Xyanua

Triệu chứng tiếp xúc với xyanua có thể xuất hiện chỉ trong vài giây hoặc vài phút, tùy vào định lượng tiếp xúc mà cơ thể sẽ có những phản ứng sau:

Đỏ da, hơi thở có mùi gần giống hạnh nhân, chóng mặt, đau đầu, khó thở, giãn đồng tử… các triệu chứng này đến từ việc các mô trong cơ thể bị thiếu hụt oxy. Khi phát hiện người bệnh có các dấu hiệu này, cần nhanh chóng liên hệ với cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời, tránh nguy hiểm đến tính mạng.

Dấu hiệu ngộ độc Xyanua

Dưới đây là một số dấu hiệu ngộ độc xyanua mà bạn cần lưu ý:

Trong hoặc sau khi tiếp xúc với một lượng nhỏ: Đau tức ngực, lú lẫn, chóng mặt, đau mắt, phấn khích bất thường, khó thở, đau đầu, buồn nôn, rối loạn nhịp tim và hơi thở, bồn chồn, kiệt sức, thở khò khè…

Trong hoặc sau khi tiếp xúc với một lượng lớn: Huyết áp lên xuống bất thường, tổn thương phổi nghiêm trọng, co giật, hôn mê, mất ý thức, nguy cơ tử vong.

Phải làm gì khi tiếp xúc với Xyanua?

Xyanua có trong nhiều nguồn độc khác nhau như đám khói cháy, nhất là cháy vật dụng như len, tơ tằm, cao su tổng hợp, các chất polyurethane từ nhựa dẻo, sơn, keo, chất chống thấm, cách âm, nệm. Hóa chất từ phòng thí nghiệm hay sản xuất công nghiệp như luyện kim, chụp rửa ảnh, làm nữ trang hay đồ nhựa, khai thác mỏ, chất thải... cũng có thể sinh ra xyanua.

Khi tiếp xúc với chất độc này, bạn cần tuân thủ các hướng dẫn dưới đây để giảm thiểu tác động của chất độc này lên cơ thể:

Bước 1: Rời khỏi khu vực chứa xyanua và báo với cơ quan chức năng để được hỗ trợ. Nếu phát hiện khí HCN trong phòng, ngay lập tức rời khỏi phòng. Trường hợp phát hiện khí HCN ở môi trường bên ngoài, bạn cần lập tức di chuyển vào nhà và đóng kín tất cả các cửa.

Bước 2: Loại bỏ hóa chất xyanua ra khỏi cơ thể

Tiếp xúc với xyanua dạng khí: Cởi tất cả quần áo, đồ trang sức và phụ kiện. Lau người bằng khăn ướt hoặc tắm để rửa trôi hết chất độc khỏi cơ thể. Tránh kéo quần áo qua đầu trong lúc cởi vì hợp chất này có thể đi vào mắt, mũi hoặc miệng. Nếu bạn có đeo kính áp tròng, cần tháo nó ra và tuyệt đối không tái sử dụng kính.

Tiếp xúc với xyanua dạng rắn hoặc lỏng: Sử dụng khăn để lau sạch các vùng nghi tiếp xúc với chất xyanua, lặp lại động tác này nhiều lần. Lưu ý, dùng các khăn khác nhau cho mỗi vùng trên cơ thể và mỗi lần làm sạch. Sau khi đã lau bằng khăn, cần tắm lại với nước ấm và xà bông để làm sạch hoàn toàn.

Lưu ý, trong quá trình làm sạch cơ thể, không nên chà xát mạnh và tránh để nước chảy vào mắt, mũi hoặc miệng. Nếu mắt bạn xuất hiện các dấu hiệu bất thường như bỏng, đau, không nhìn rõ… hãy rửa bằng nước ấm trong khoảng 10 – 15 phút. Tuyệt đối không sử dụng nước nhỏ mắt.

Sau khi tắm xong, bạn nên lau khô tóc trước, sau đó đến cơ thể. Nếu có thể hãy dùng các khăn khác nhau để lau và vứt bỏ chúng ngay sau khi sử dụng. Sau đó, hãy mặc quần áo thoải mái, đủ ấm để tránh tình trạng hạ nhiệt bất thường.

Cuối cùng, hãy tìm cho mình một chỗ an toàn và chờ cơ quan chức năng, nhân viên y tế tới.

Các trường hợp ngộ độc xyanua qua đường ăn uống, ngay khi nghi ngờ ngộ độc cần đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất.

Không nên vứt những đồ vật đã qua sử dụng chung với rác thải sinh hoạt. Cần cung cấp thông tin vị trí các đồ vật cho nhân viên y tế để được thu gom, xử lý đúng cách.

Lưu ý: Xyanua chứa độc tính nguy hiểm, nếu không được can thiệp y tế kịp thời có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Do đó, trước khi thực hiện các bước trên, bạn cần thông báo với cơ quan chức năng và cơ sở y tế về các thông tin liên quan như vấn đề gặp phải, tình trạng sức khỏe, vị trí tiếp xúc…